Agresywna praktyka rynkowa - na czym polega i czy jest ona karana?

20 marca 2020
hello world!

Przedsiębiorcy na wiele sposobów starają się nakłonić konsumentów do zawarcia danej transakcji. Niejednokrotnie stosują przy tym różnego rodzaju formy nacisku. Jeśli jednak nacisk na konsumenta jest nadmierny, możemy mieć do czynienia z tzw. agresywną praktyką rynkową, która jest zakazana.

Nieuczciwa praktyka rynkowa

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (dalej jako „upnpr”) praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd oraz agresywną praktykę rynkową. Odnosi się to także do stosowania sprzecznego z prawem kodeksu dobrych praktyk (art. 4 ust. 2 upnpr). Co istotne, praktyki te nie podlegają ocenie w świetle przesłanek określonych w ust. 1.

Agresywna praktyka rynkowa

Zgodnie z art. 8 ust 1 upnpr praktykę rynkową uznaje się za agresywną, jeżeli przez niedopuszczalny nacisk w znaczny sposób ogranicza lub może ograniczyć swobodę wyboru przeciętnego konsumenta lub jego zachowanie względem produktu. Powoduje tym samym lub może powodować podjęcie przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Niedopuszczalny nacisk definiowany jest natomiast jako każdy rodzaj wykorzystania przewagi wobec konsumenta. W szczególności będzie to użycie lub groźba użycia przymusu fizycznego lub psychicznego. Zachodzi to w taki sposób, że znacznie ogranicza zdolność przeciętnego konsumenta do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy (art. 8 ust. 2 upnpr).

W wypadku praktyk agresywnych mamy do czynienia z oddziaływaniem na sferę decyzyjną konsumenta. Z tym samym mamy do czynienia przy praktykach rynkowych wprowadzających w błąd. W związku z tym ochrona przeciętnego konsumenta przed praktykami rynkowymi agresywnymi obejmuje te z nich, których skutkiem jest istotne zniekształcenie zachowań rynkowych konsumenta. Oznacza to, że gdyby przedsiębiorca nie stosował danej agresywnej praktyki rynkowej, to przeciętny konsument takiej decyzji by nie podjął.

Ocena praktyki rynkowej

Przy ocenie, czy praktyka rynkowa jest agresywna, należy uwzględnić wszystkie jej cechy i okoliczności wprowadzenia produktu na rynek. W szczególności będzie to:

  1. czas, miejsce, rodzaj lub uciążliwość danej praktyki – w zależności bowiem od tego, w jakim czasie i miejscu przedsiębiorca stosuje praktykę rynkową, można ocenić jej wpływ na ograniczenie swobody decyzyjnej konsumenta. Przy ocenie agresywności należy również uwzględnić natarczywość stosowanej praktyki rynkowej – natarczywość przedsiębiorcy stosującego praktykę rynkową oznacza, że w sposób nachalny (obcesowy) ogranicza on swobodę wyboru przeciętnego konsumenta;
  2. celowe wykorzystanie przez przedsiębiorcę przymusowego położenia konsumenta lub innych okoliczności na tyle poważnych, że ograniczają one zdolność konsumenta do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy,
  3. uciążliwe lub niewspółmierne bariery pozaumowne, które przedsiębiorca wykorzystuje, aby przeszkodzić konsumentowi w wykonaniu jego praw umownych, w tym prawa do odstąpienia i wypowiedzenia umowy lub do rezygnacji na rzecz innego produktu lub przedsiębiorcy (w tym prawa do odstąpienia i wypowiedzenia umowy lub do rezygnacji na rzecz innego produktu bądź przedsiębiorcy),
  4. groźby podjęcia działania niezgodnego z prawem lub użycie obraźliwych sformułowań bądź sposobów zachowania.

Czarna lista agresywnych praktyk rynkowych

Zgodnie z art. 9 upnpr nieuczciwymi praktykami rynkowymi w każdych okolicznościach są agresywne praktyki rynkowe, które zostały wymienione poniżej.

  1. Wywoływanie wrażenia, że konsument nie może opuścić pomieszczeń przedsiębiorcy bez zawarcia umowy.
  2. Składanie wizyt w miejscu zamieszkania konsumenta, nawet jeżeli nie przebywa on tam z zamiarem stałego pobytu. Ignorowanie prośby konsumenta o jego opuszczenie lub zaprzestanie takich wizyt. Z wyjątkiem przypadków egzekwowania zobowiązań umownych, w zakresie dozwolonym przez obowiązujące przepisy.
  3. Uciążliwe i niewywołane działaniem albo zaniechaniem konsumenta nakłanianie do nabycia produktów przez telefon, faks, pocztę elektroniczną lub inne środki porozumiewania się na odległość. Z wyjątkiem przypadków egzekwowania zobowiązań umownych w zakresie dozwolonym przez obowiązujące przepisy.
  4. Żądanie od konsumenta zgłaszającego roszczenie, w związku z umową ubezpieczenia, przedstawienia dokumentów, których w sposób racjonalny nie można uznać za istotne dla ustalenia zasadności roszczenia.  Nieudzielanie odpowiedzi na stosowną korespondencję, w celu nakłonienia konsumenta do odstąpienia od zamiaru wykonania jego praw wynikających z umowy ubezpieczenia.
  5. Umieszczanie w reklamie bezpośredniego wezwania dzieci do nabycia reklamowanych produktów lub do nakłonienia rodziców lub innych osób dorosłych do kupienia im reklamowanych produktów.
  6. Żądanie natychmiastowej lub odroczonej zapłaty za produkty bądź zwrotu lub przechowania produktów, które  dostarczył przedsiębiorca, ale konsument ich nie zamówił.
  7. Informowanie konsumenta o tym, że jeżeli nie nabędzie produktu, przedsiębiorcy może grozić utrata pracy lub środków do życia.
  8. Wywoływanie wrażenia, że konsument już uzyskał, uzyska bezwarunkowo lub po wykonaniu określonej czynności nagrodę lub inną porównywalną korzyść, gdy w rzeczywistości nagroda lub inna porównywalna korzyść nie istnieje lub uzyskanie nagrody lub innej porównywalnej korzyści uzależnione jest od wpłacenia przez konsumenta określonej kwoty pieniędzy lub poniesienia innych kosztów.

Agresywna praktyka rynkowa - przepisy karne

Art. 15 upnpr stanowi, że kto stosuje agresywną praktykę rynkową, podlega karze grzywny. W sprawach o czyny, o których mowa w ust. 1, orzekanie następuje w trybie przepisów ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych narusza interesy konsumentów. Pośrednio narusza również interesy przedsiębiorców uczciwie działających na rynku. Przepis ten chroni zatem interes konsumenta przed stosowaniem agresywnych praktyk rynkowych. Penalizacją objęto stosowanie praktyk rynkowych agresywnych, które zagrażają lub naruszają interes konsumenta.

chevron-down
Copy link