Alfabet prawa: C jak cesja

Czym jest cesja? W ramach umowy cesji wierzytelności wierzyciel (cedent) przenosi wierzytelność z swojego majątku do majątku osoby trzeciej (cesjonariusza). Umowa cesji zamiennie określana jest też jako umowa przelewu wierzytelności.

Zgodnie z art. 509 Kodeksu Cywilnego nie jest możliwe dokonania cesji wierzytelności w przypadku gdy byłoby to niezgodne z:

  • ustawą,
  • postanowieniami umownymi,
  • właściwością zobowiązania.

Jako przykład wierzytelności, które zgodnie z ustawami nie mogą być przenoszone, można podać:

  • prawo odkupu (art. 595 KC)
  • prawo pierwokupu (art. 602 KC)
  • prawo dożywocia (art. 912 KC)

Forma umowy

Kodeks cywilny nie zawiera ogólnego przepisu nakładającego obowiązku zawieraniu umowy cesji w konkretnie formie. Oznacza to, że taka umowa może zostać zawarta w dowolnej formie, również w sposób dorozumiany czy też w formie ustnej. Należy jednak wskazać, że zgodnie z art. 511 Kodeksu cywilnego w przypadku gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również pismem stwierdzony.

Przedmiot umowy

Przedmiotem umowy cesji jest wierzytelność rozumiana jako prawo podmiotowe, służące zaspokojenie interesów prawnie chroniony, które kieruje się przeciwko konkretnie oznaczonej osoby – dłużnikowi.

Przyjmuję się, że przedmiotem umowy cesji może być co do zasady wierzytelność istniejąca i w dostateczny sposób oznaczona. Należy jednak podkreślić, że nic nie stoi na przeszkodzie aby przedmiotem umowy było kilka wierzytelności, tylko część wierzytelności, wierzytelność przedawniona, niewymagalna, sporna, przyszła oraz wierzytelność zajęta w postępowania egzekucyjnym.

Zawiadomienie dłużnika

Obowiązek zawiadomienia dłużnika o przelewie wierzytelności nie jest uregulowany bezpośrednio w żadnym przepisie Kodeksu Cywilnego. Jednakże kwestia ta jest istotna zarówno dla cedenta, jak i cesjonariusza. Dopóki bowiem zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Ponadto, jeżeli dłużnik, który otrzymał o przelewie pisemne zawiadomienie pochodzące od zbywcy, spełnił świadczenie do rąk nabywcy wierzytelności, zbywca może powołać się wobec dłużnika na nieważność przelewu albo na zarzuty wynikające z jego podstawy prawnej tylko wtedy, gdy w chwili spełnienia świadczenia były one dłużnikowi wiadome. W związku z powyższym istotne jest aby określić w umowie w jakiej formie i kiedy cedent musi powiadomić dłużnika o przeniesieniu wierzytelność. Ważne jest też aby wskazać w jaki sposób cedent poinformuje cesjonariusza, że dłużnik został zawiadomiony o cesji wierzytelności.

Prawa i obowiązki cedenta

Do podstawowych obowiązku cedenta należy:

  • przeniesienie wierzytelności na cesjonariusza,
  • zawiadomienie dłużnika o przelewie.

Dodatkowo na podstawie art. 516 Kodeksu Cywilnego cedent jest odpowiedzialny względem cesjonariusz za to, że wierzytelność mu przysługuje. Odpowiedzialność  cedenta może zostać rozszerzona o odpowiedzialność za wypłacalność dłużnika w chwili przelewu.

Prawa i obowiązki dłużnika

Podstawowy obowiązkiem dłużnika w razie przelewu wierzytelności  jest to, że musi on spełnić świadczenie na rzecz nowego wierzyciela (cesjonariusza). Należy też wskazać, że dłużnikowi przysługują przeciwko cesjonariuszowi wszystkie zarzuty jakie posiadał dłużnik przeciwko cedentowi w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.  Oznacza to, że dłużnik może także podnieść zarzut potrącenia. Jednakże zgodnie z art. 513 § 2 kodeksu cywilnego dłużnik nie może dokonać potrącenia w sytuacji, w której wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem cesji.

Dobra wiara dłużnika

Dłużnik, który nie był zawiadomiony o przelewie wierzytelności, spełniając świadczenie do rąk cedenta zwalnia się z obowiązku spełnienia świadczenie wobec nabywcy wierzytelności, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie.

Należy też wskazać, że zgodnie z art. 515 kodeksu cywilnego jeżeli dłużnik, który otrzymał o przelewie pisemne zawiadomienie pochodzące od zbywcy, spełnił świadczenie do rąk nabywcy wierzytelności, zbywca może powołać się wobec dłużnika na nieważność przelewu albo na zarzuty wynikające z jego podstawy prawnej tylko wtedy, gdy w chwili spełnienia świadczenia były one dłużnikowi wiadome.

Zgoda dłużnika

Co do zasady wierzyciel może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością oraz przenosić ją na osoby trzecie bez zgody dłużnika. Zgodnie jednak z art. 509 § 1 kodeksu cywilnego w umowie stron można wyłączyć prawo do przelewu wierzytelności lub uzależnić je od zgody dłużnika. Ponadto zgodnie z art. 514 kodeksu cywilnego, jeżeli wierzytelność była stwierdzona pismem, zastrzeżenie umowne, iż przelew nie może nastąpić bez zgody dłużnika, wywiera skutki wobec cesjonariusza tylko wtedy, gdy w piśmie była wzmianka o tym zastrzeżeniu albo gdy nabywca wiedział o zastrzeżeniu w chwili przelewu.