Alfabet prawa: F jak franczyza

Franczyza, czyli umowa franchisingowa, to zjawisko gospodarcze powstałe w Stanach Zjednoczonych w latach 20 ubiegłego wieku, które w Europie pojawiło się kilkadziesiąt lat temu. Wraz z rozwojem gospodarczym również w Polsce zaczęła być popularna już w latach 90 ubiegłego wieku. To właśnie na jej zasadach działają popularne restauracje typu fast-food czy sieci sklepów. Na czym właściwie polega franczyza, czy trudno zawrzeć taką umowę i jakie są jej konsekwencje?

Czym jest franchising?

Umowa franchisingowa jest podstawą prowadzenia działalności gospodarczej w formie franchisingu. Zawrzeć mogą ją dwa podmioty profesjonalne czyli takie, które prowadzą działalność gospodarczą. Jeżeli jeden z nich nie jest przedsiębiorcą, stanie się nim w chwili zawarcia umowy, oczywiście z zachowaniem przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.
Umowa ta należy do tzw. grupy umów nienazwanych – czyli takich, które w polskim Kodeksie Cywilnym nie doczekały się jeszcze regulacji. W związku z tym zastosowanie do niej będą miały przepisy ogólne dotyczące zobowiązań umownych, co oznacza, że strony stosunku mogą go ukształtować w sposób dowolny – oczywiście niesprzecznie z prawem.

Strony umowy franczyzy

Stronami takiej umowy są franchisingobiorca – czyli osoba, która chce prowadzić swoją działalność pod cudzą, profesjonalną firmą, oraz franchisingodawca który udostępni sposób i tajemnicę na prowadzenie takiego przedsiębiorca. Każda ze stron określi swoje prawa i obowiązki w zawartej umowie, jednak są pewne kryteria, które muszą być przestrzegane ze względu na naturę tego stosunku.

Obowiązki franczyzobiorcy

Głównym obowiązkiem franchisingobiorcy jest oczywiście uiszczanie opłat, za posiadanie tajemnicy prowadzenia przedsiębiorstwa (tzw. know-how, czyli sprawdzona koncepcja działalności) i możliwość korzystania z znaków towarowych jak np. logo tego przedsiębiorstwa. Wyróżnić można 3 rodzaje takich opłat:

  • Opłata wstępna – czyli taka, którą należy zapłacić zazwyczaj jednorazowo, na samym początku zawierania umowy,
  • Opłata bieżąca – zazwyczaj płacona co miesiąc, można by rzecz, że jest to „abonament”, za korzystanie z warunków umowy
  • Wpłata na wspólny fundusz marketingowy – opłata uiszczana w związku z działaniem reklamowym całego przedsiębiorstwa.

Należy jednak pamiętać (jak wyżej już wspomniano), że umowa franczyzy jest umową nienazwaną i jej stosunek może zostać uregulowany dowolnie, co w praktyce oznacza, że strony mogą zrezygnować z zapłaty np. opłaty wstępnej.

Kolejnym obowiązkiem franchsingobiorcy jest zachowanie w tajemnicy wszystkich przekazanych mu do dyspozycji narzędzi, dzięki którym prowadzi przedsiębiorstwo. Do takich narzędzi można zaliczyć np. sposoby produkcji lub przepisy kulinarne.

Do obowiązków można zaliczyć również ograniczenie, aby korzystanie z pozyskanej wiedzy odbywało się tylko w ramach zawartej umowy.

Obowiązki franczyzodawcy

Druga strona umowy, czyli franchisingodawca również posiada zakres zachowań, których musi przestrzegać. Do podstaw należą:

  • Udostępnienie dóbr objętych tajemnicą prowadzenia przedsiębiorstwa, doświadczenia, sposobu reklamy, oznaczeń indywidualnych np. logo, aby franchisingobiorca mógł posługiwać się nimi bez żadnych przeszkód i ograniczeń.
  • Udzielanie niezbędnych wskazówek, świadczenie odpowiedniej pomocy technicznej czy szkolenie personelu franchisingobiorcy

Jednakże, należy pamiętać, że franchisingobiorca jest podmiotem samodzielnym, co oznacza, że działa on we własnym imieniu i na własny rachunek. Franchisingodawca nie będzie zatem odpowiadał za jego niepowodzenia finansowe czy nietrafne decyzje podjęte w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nie odpowie on również za zobowiązania zaciągnięte przez franchisingobiorcę wobec osób trzecich.