Aukcja – czym jest?

Aukcja to jeden z najbardziej popularnych sposobów na zawarcie umowy. Do zorganizowania aukcji dochodzi najczęściej wtedy, gdy wielu nabywców jest zainteresowanych kupnem tego samego towaru. Aukcje odbywają się zazwyczaj za pośrednictwem internetu. Nadal jednak dużą popularnością cieszą się domy aukcyjne.

Aukcja – co mówi o niej kodeks cywilny?

Przepisy dotyczące aukcji zostały uregulowane, razem z przetargiem, w art. 701-705  kodeksu cywilnego. Aukcja i przetarg oznaczają zbliżoną do siebie (choć nie tożsamą) formę postępowania stron w procesie zawierania umowy. Aukcja jest formą zawarcia umowy. Polega ona na tym, że osoby (zwane licytantami bądź też oferentami), które chcą zawrzeć umowę – obecne w miejscu, w którym odbywa się aukcja albo komunikujące się przy pomocy środków telekomunikacyjnych – składają oferty słownie lub za pomocą określonych znaków (np. poprzez podniesienie ręki bądź też numerka).

Osoba prowadząca aukcję ogłasza warunki, na podstawie jakich jest ona prowadzona. W praktyce najczęstszym warunkiem zastrzeganym przez organizatorów aukcji jest cena wywoławcza przedmiotu. Ceną wywoławczą określa się najniższą możliwą ceną, za którą wystawca jest skłonny sprzedać dany przedmiot. Co ważne, ogłoszenie, a także warunki aukcji, mogą być zmienione lub odwołane. Zgodnie z art. 701 § 3 k.c. stanie się tak tylko wtedy, gdy zastrzeżono to w ich treści. 

Następnym etapem aukcji jest zaproszenie licytantów do składania ofert. Złożenie ofert przez licytanta ma dwojaki skutek. Przede wszystkim złożenie oferty powoduje związanie licytanta z przedstawioną ofertą. Oznacza to, że w przypadku wygranej musi on zapłacić zadeklarowaną cenę. Co więcej, od momentu złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z warunkami oraz postanowieniami ogłoszenia aukcji ( art. 701 § 3 k.c.). Inaczej będzie w przypadku organizatora. Jest on związany warunkami oraz postanowieniami wynikającymi z ogłoszenia od chwili ich udostępnienia. Co do zasady oferta zgłoszona przez licytanta przestaje go wiązać wraz ze złożeniem korzystniejszej oferty przez innego licytanta (tzw. przebicie). Nie ma jednak żadnych przeszkód, aby w warunkach aukcji organizator postanowił inaczej. 

Zawarcie umowy w wyniku aukcji 

Za chwilę zawarcia umowy w wyniku aukcji uważa się moment tzw. przybicia (uderzenie młotkiem przez prowadzącego aukcję). Przybicie następuje w momencie, gdy dany licytant zaoferował najwyższą cenę. Żaden inny uczestnik aukcji natomiast nie zdecydował się zaproponować korzystniejszej ceny. W tej sytuacji umowę zawierają organizator aukcji i osoba, która zaoferowała najwyższą cenę.

Należy jednak pamiętać o pewnej kwestii. Jeżeli ustawa wymaga dla jakiejś umowy zachowania szczególnej formy, umowa taka nie dochodzi wtedy do skutku. W takim przypadku każda ze stron, zarówno licytant, którego oferta okazała się najkorzystniejsza, jak i organizator aukcji, ma obowiązek zawrzeć umowę z zachowaniem wymogów przewidywanych przez ustawę. Jeśli natomiast jedna ze stron będzie się uchylać od zawarcia umowy, drugiej stronie przysługuje roszczenie z art. 64 k.c.

Czym jest wadium?

Zgodnie z art.70 4§ 1 k.c. w warunkach aukcji lub przetargu można zastrzec, że przystępujący do aukcji albo przetargu powinien wpłacić organizatorowi określoną sumę albo ustanowić odpowiednie zabezpieczenie jej zapłaty (wadium).

Wadium można zatem zakwalifikować jako rodzaj dodatkowego zastrzeżenia. Ma ono na celu zabezpieczenie przebiegu procesu składania ofert. Należy bowiem wykluczyć sytuacje, w których oferent bierze udział w aukcji tylko, by wygrać. Intencją takiej osoby nie jest zawarcie umowy, ale jedynie fakt wygrancej. Wysokość wadium zazwyczaj wskazuje się w warunkach aukcji lub przetargu poprzez określenie kwoty bądź przez wskazanie procentu od wartości przedmiotu ewentualnej umowy. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wadium zabezpieczono przez np. umowę poręczenia. 

Nieuiszczenie wadium skutkuje niedopuszczeniem uczestnika do aukcji. Dalsze skutki związane z wadium zależą od wyniku postępowania aukcyjnego. Jeżeli uczestnik aukcji albo przetargu, mimo wyboru jego oferty, uchyla się od zawarcia umowy, której ważność zależy od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w ustawie, organizator aukcji albo przetargu może pobraną sumę zachować albo dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia (art.70 4§ 2 k.c).

Z kolei jeżeli organizator aukcji albo przetargu uchyla się od zawarcia umowy, ich uczestnik, którego ofertę wybrano, może żądać zapłaty podwójnego wadium albo naprawienia szkody. Powyższa konstrukcja jest nieco zbliżona do zadatku (art.394 k.c.). Wadium zabezpiecza jednak zawarcie umowy, a zadatek jej wykonanie. W innym przypadku organizator aukcji zobowiązany jest do niezwłocznego zwrotu wadium.

Unieważnienie umowy

W pewnych okolicznościach, podczas aukcji lub przetargu, może dojść do sytuacji, którą kwalifikuje się jako tzw. zmowę przetargową. Jest to rodzaj niepożądanej sytuacji. Organizatorzy bądź uczestnicy mogli wpłynąć na wynik aukcji albo przetargu w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. W opinii Sądu Najwyższego przez zachowanie sprzeczne z prawem w rozumieniu art.70 5§ 1 k.c. należy rozumieć jedynie działanie sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami, które w swojej konsekwencji wpłynęło na wynik aukcji lub przetargu (wyrok SN z 9 maja 2013r. II CSK 523/12). 

Przykładem takiego działania, które w swojej konsekwencji może doprowadzić do unieważnienia umowy, może być zmowa oferentów w celu wywindowania ceny licytowanego przedmiotu. W takiej sytuacji organizator oraz uczestnik aukcji albo przetargu może żądać unieważnienia zawartej umowy. Jeżeli zaś umowę zawarto na cudzy rachunek, jej unieważnienia może żądać także ten, na czyj rachunek umowa została zawarta, lub dający zlecenie. Uprawnienie do żądania unieważnienia umowy wygasa z upływem miesiąca od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o istnieniu przyczyny unieważnienia, nie później jednak niż z upływem roku od dnia zawarcia umowy. 

Źródła:

  1. Z.Radwański, A.Olejniczak,  Prawo cywilne – część ogólna
  2. Brzozowski Adam, Kocot Wojciech J., Skowrońska-Bocian Elżbieta, Prawo cywilne. Część ogólna
  3. System Prawa Prywatnego tom 2, red. prof. dr hab. Zbigniew Radwański, prof. dr hab. Adam Olejniczak 2019