Transfer majątku, bankructwo pozorne i nieumyślne, czyli pokrzywdzenie wierzycieli

16 stycznia 2020
hello world!

Kodeks karny reguluje w swoim art. 301 różne rodzaje przestępstw skierowanych przeciwko interesom majątkowym wierzycieli. Jedno z nich wiąże się z kazuistycznie ujętą ucieczką z majątkiem przez dłużnika. Polega ona na transferze mienia na nową jednostkę dłużnika. Pozostałe dwa stanowią natomiast dwa rodzaje bankructwa dłużnika. Jakie działania kodeks uznaje za przestępstwo? Co za nie grozi?

Transfer majątku na nową jednostkę gospodarczą

Zgodnie z art. 301 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności przez to, że tworzy w oparciu o przepisy prawa nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Istotny jest fakt, że wspomniany transfer składników majątku musi być dokonany wyłącznie na rzecz nowo powołanej jednostki gospodarczej. Należy ją zatem powołać krótko przed przeniesieniem aktywów dłużnika lub utworzyć w dniu przeniesienia.

Oznacza to, że przeniesienie majątku na jednostkę istniejącą przed transferem, choćby nie prowadziła ona żadnej działalności gospodarczej, nie może zostać uznane za przestępstwo z art. 301 § 1 kk. Znamion tego przestępstwa nie będą również wypełniać wszelkie formy przekształcenia się dłużnika czy też łączenia się podmiotów lub podziału dłużnika. Warto zapoznać się z uzasadnieniem wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 grudnia 2011 r., sygn. II AKa 133/11.

Ucieczka z majątkiem przez dłużnika - istota przestępstwa

W przeciwieństwie do przestępstwa z art. 300 § 1 kk (utrudnianie zaspokojenia wierzyciela – Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.), w przypadku art. 301 § 1 kk nie są wymagane żadne okoliczności dotyczące sytuacji finansowej dłużnika. Ważne jest jedynie to, aby jego działanie doprowadziło co najmniej do skutku w postaci częściowego udaremnienia zaspokojenia roszczeń wszystkich swoich wierzycieli. Oznacza to, że przykładowo skutek ten nie wystąpi w sytuacji, gdy wierzyciel jest zabezpieczony hipoteką lub zastawem rejestrowym na przenoszonym składniku majątku dłużnika. Zmiana właściciela nie powoduje bowiem wygaśnięcia możliwości prowadzenia egzekucji z aktywu obciążonego zastawem rejestrowym lub hipoteką. Ponadto dla bytu przestępstwa z art. 301 § 1 kk konieczne jest, aby dłużnik miał co najmniej kilku wierzycieli (przynajmniej trzech).

Bankructwa – kwestia pokrzywdzenia wierzycieli

Natomiast czyny z art. 301 § 2 i 3 kk (wspomniane dwa rodzaje bankructwa) obejmują co najmniej nierozważne prowadzenie własnych spraw majątkowych, które doprowadza dłużnika do stanu niewypłacalności. Oczywiście fakt niewypłacalności sam w sobie nie stanowi podstawy karania. Niepowodzenie w aktywności gospodarczej jest bowiem stałym elementem gospodarki. Za przypadek uzasadniający karalność kodeks karny uznaje jedynie umyślne doprowadzenie do swojej upadłości albo jej spowodowanie w wyniku świadomej nieudolności prowadzenia działalności gospodarczej. Są to więc sytuacje, w których przyczyną tego stanu rzeczy jest zachowanie dłużnika.

Bankructwo pozorne i nieumyślne

Karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 podlega także ten, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli, doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności (art. 301 § 2 kk). Jest to przestępstwo tzw. „pozornego bankructwa”. Przepis nie wskazuje sposobów, w jakie dłużnik może doprowadzić do takiego skutku. Należy zatem przyjąć, że chodzi o wszelkie środki prowadzące do tego celu. Co istotne, możliwe jest jednoczesne wypełnienie znamion czynu zabronionego przez art. 301 § 2 kk i czynu z art. 286 kk (oszustwo).

Przeczytaj również: Co grozi za oszustwo?

Natomiast bankructwem nieumyślnym będzie przykładowo trwonienie majątku czy też zawieranie ryzykownych lub niecelowych transakcji. Zgodnie bowiem z art. 301 § 3 kk, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli, w sposób lekkomyślny doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Czyn ten ma charakter materialny. Konieczne jest zatem wystąpienie skutku w postaci ogłoszenia upadłości lub niewypłacalności.

chevron-down
Copy link