Kim jest bezrobotny? Jakie rodzaje bezrobocia wyróżniamy?

Stopa bezrobocia rejestrowanego w Polsce wyniosła w maju 5,4%. W czerwcu przekroczono magiczną granicę mniej niż 900 tys. osób pozostających bez pracy. To najlepszy wynik od 1990 roku. Mimo to nadal o bardzo dużym gronie osób można powiedzieć, że są osobami bezrobotnymi. Jaka jest definicja bezrobotnego? Jakie rodzaje bezrobocia wyróżniamy?

Bezrobocie – podział

Pojęcie bezrobocia, jako przymusowej bezczynności zawodowej, wprowadził po raz pierwszy John A. Hobson pod koniec XIX wieku. Do tego czasu traktowano je jako indywidualny problem jednostki. Dopiero po I wojnie światowej zdefiniowano bezrobocie jako problem społeczny.

Ze względu na przyczyny bezrobocia wyróżniamy bezrobocie:

• naturalne – pojęcie wprowadzone przez Miltona Friedmana w 1967 roku. Obejmuje ono bezrobocie:
  • frykcyjne – obejmuje ono pracowników, którzy są chwilowo bezrobotni, ponieważ poszukują odpowiedniej dla siebie pracy,
  • strukturalne – spowodowane jest niedopasowaniem struktury podaży siły roboczej do popytu na siłę roboczą. Ten typ bezrobocia może dotykać na przykład konkretnych rejonów kraju, zawodów, branż, rodzaju wykształcenia.
• dobrowolne – występuje wtedy, gdy osoba jest bezrobotna, ponieważ oferty na rynku pracy nie odpowiadają jej oczekiwaniom, na przykład finansowym. Takie osoby czekają na korzystniejsze oferty pracy.
• przymusowe – dotyczy osób pozostających bez pracy, które są skłonne ją podjąć na danym poziomie płacy realnej. Ten rodzaj bezrobocia tłumaczy się często sztywnością płacy realnej.
• technologiczne – spowodowane jest zastępowaniem pracowników maszynami, wiąże się z postępem technologicznym czy tez modernizacją procesów wytwórczych.
• sezonowe – wiąże się z wahaniami aktywności gospodarczej w różnych porach roku, spowodowanymi zmianami warunków pogodowych.
• ukryte – występuje najczęściej w przemyśle i rolnictwie. W przemyśle związane jest z zatrudnianiem pracowników na część etatu nie z ich woli lub też na stanowiskach, na których ich kwalifikacji nie wykorzystuje się w pełni. W rolnictwie natomiast mamy z nim do czynienia wtedy, gdy zbyt duża liczba osób utrzymuje się z jednego gospodarstwa rolnego.
• transformacyjne – wiąże się z procesem przechodzenia od gospodarki centralnie sterowanej do gospodarki rynkowej.

Bezrobotny – definicja

Definicja bezrobotnego znajduje się w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 bezrobotnym jest:

• obywatel polski poszukujący i podejmujący zatrudnienie lub inną pracę zarobkową na terytorium Polski oraz zatrudnienie lub inną pracę zarobkową za granicą u pracodawcy zagranicznego,
• cudzoziemiec zamierzający wykonywać lub wykonujący pracę na terytorium RP, w tym między innymi obywatel państwa członkowskiego Unii Europejskiej oraz obywatel państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależącego do Unii Europejskiej,
• cudzoziemiec posiadający zezwolenie na pobyt czasowy albo wizę wydaną w celu wykonywania pracy na terytorium RP, który bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotny był zatrudniony nieprzerwanie na terytorium RP przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Bezrobotnym jest ponadto cudzoziemiec wskazany w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudniony i niewykonujący innej pracy zarobkowej, zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie czasu pracy, nieuczącą się w szkole, zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli między innymi:

• ukończył 18 lat,
• nie osiągnął wieku emerytalnego,
• nie nabył prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę,
• osoba ta nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe,
• nie złożył wniosku o wpis do CEiDG albo po złożeniu wniosku o wpis wniosła o jej zawieszenie albo jeszcze nie podjęła działalności
• nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem kary pozbawienia wolności odbywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego,
• bezrobotny nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych.

Bezrobotny – kategorie

Ustawa o promocji zatrudnienia wyróżnia kilka kategorii bezrobotnych. Bezrobotnych dzielimy zatem na bezrobotnych:

• do 25. roku życia – bezrobotny, który do dnia zastosowania wobec niego usług lub instrumentów rynku pracy nie ukończył 25 lat,
• powyżej 50. roku życia – bezrobotny, który w dniu zastosowania wobec niego usług lub instrumentów rynku pracy ma minimum 50 lat,
• długotrwale – bezrobotny pozostający w rejestrze powiatowego urzędu pracy łącznie przez okres ponad 12 miesięcy w okresie ostatnich 2 lat. Do tego okresu nie wlicza się okresu odbywania stażu i przygotowania zawodowego dorosłych,
• bez kwalifikacji zawodowych – bezrobotny nieposiadający kwalifikacji do wykonywania jakiegokolwiek zawodu poświadczonych:
  • dyplomem,
  • świadectwem,
  • zaświadczeniem instytucji szkoleniowej lub
  • innym dokumentem uprawniającym do wykonywania zawodu.

Przeczytaj również:
Czy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu?

Bezrobotny czy poszukujący pracy?

Przepisy ustawy o promocji zatrudnienia odróżniają osobę bezrobotną od poszukującej pracy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 22 osoba poszukująca pracy to osoba poszukująca:

• zatrudnienia,
• innej pracy zarobkowej lub
• innej formy pomocy określonej w ustawie,

zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy.

Kiedy nie można kogoś pozbawić statusu bezrobotnego?

Niektórych kategorii osób nie można pozbawić statusu bezrobotnego. Zaliczamy do nich na przykład:

• matkę po urodzeniu dziecka,
• ojca dziecka, w przypadku:
  • śmierci matki dziecka,
  • porzucenia dziecka przez matkę albo
  • rezygnacji przez matkę z prawa do korzystania z zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego,
• bezrobotnego, który przysposobił dziecko,
• bezrobotnego po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.