Czy można publikować wizerunek złodzieja?

10 stycznia 2020
/

Zgodnie z art. 81 ustawy Prawo autorskie i prawa pokrewne rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Czy przepisy te mają również zastosowanie do złodziei? Czy udostępnianie w internecie nagrań z kradzieży, na których widoczny jest wizerunek sprawcy, jest legalne?

Wizerunek i zgoda na jego rozpowszechnianie

Wizerunek stanowi skonkretyzowane ustalenie obrazu fizycznego człowieka, zdatne do zwielokrotniania i do rozpowszechniania (T. Grzeszak [w:] System..., t. 13, red. J. Barta, 2017, s. 783). Dla właściwego zrozumienia terminu „wizerunek” konieczne jest wyraźne oddzielenie go od terminu „obraz fizyczny”, który oznacza wygląd człowieka będący atrybutem jego tożsamości. Podstawowym kryterium uznania przedstawienia danej osoby za wizerunek jest jego rozpoznawalność dla osób trzecich. Na wizerunek składają się nie tylko rysy twarzy, ale również wszelkie cechy fizyczne, które pozwalają na identyfikację danej osoby.

Natomiast przy interpretacji pojęcia „rozpowszechnianie wizerunku” należy odwołać się do definicji terminu „rozpowszechnianie” zawartej w art. 6 pkt 3 prawa autorskiego (zgodnie z którym utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie). Pojęcie to należy zatem rozumieć jako udostępnienie wizerunku w taki sposób, aby mogła się z nim zapoznać nieograniczona z góry liczba osób.

Przeczytaj również:
Ochrona wizerunku – czy opublikowanie zdjęcia innej osoby jest legalne?

Publikowanie wizerunku? Wymagana zgoda

Podsumowując, zgoda (zezwolenie) w rozumieniu art. 81 prawa autorskiego musi być udzielona w sposób wyraźny, a do tego – precyzujący sposób rozpowszechniania wizerunku.

Tylko zgoda upoważnia do wykorzystania – publikowania – wizerunku osoby prywatnej. I to tylko w określonym zakresie, a nie dla innych celów, choćby nawet społecznie ważnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1 stycznia 2009 r., sygn. I ACa 22/09).

Kartka na witrynie sklepu nic nie zmienia

Przy wejściu do sklepów często można zauważyć kartkę z napisem: „Kradnąc w tym sklepie, wyrażasz zgodę na publikację swojego wizerunku". Niekiedy informacje te powołują się nawet na podstawę prawną – wspomniany art. 81 prawa autorskiego. Jednak zgodnie z polskim prawem, trudno uznać, że w takiej sytuacji zgoda domniemana (która polega na samym wejściu do sklepu po przeczytaniu zamieszczonej na witrynie informacji o możliwości wykorzystania wizerunku) jest wystarczająca. Działanie takie stanowi bowiem naruszenie dóbr osobistych, takich jak wizerunek i dobre imię. O tym, czy dana osoba dokonała czynu zabronionego (kradzieży) decyduje sąd. Do momentu skazania osoba ta w świetle prawa jest niewinna – w dalszym ciągu obowiązuje bowiem domniemanie niewinności. Jednak ostateczna ocena sytuacji zawsze należy do sądu. Przykładowo, może on uznać, że wykorzystanie wizerunku nie było bezprawne, ponieważ służyło ochronie innego dobra, a zarzut był prawdziwy (np. gdy na monitoringu rzeczywiście widać, że dana osoba kradnie).

Co na to RODO?

Na chwilę obecną brak jest oficjalnego stanowiska UODO w sprawie publikowania wizerunków sprawców czynów zabronionych w witrynach sklepowych. Jednak przepisy RODO przewidują w tym zakresie dotkliwe kary finansowe.

Zawsze nielegalnie?

Publikacja czyjegoś wizerunku bez jego zgody nie zawsze jest jednak nielegalna. Prawo pozwala na publikację wizerunku podejrzanych ze względu na dobro śledztwa lub interes społeczny – decyzję w tej sprawie podejmuje jednak wyłącznie prokurator lub sąd. Jeśli jednak zgody takiej brak, osoby te muszą pozostać anonimowe.

Gdy ktoś naruszy te przepisy, to osoba, której zdjęcie zostało udostępnione, może się domagać od osoby, która zamieściła zdjęcie bez jego zgody, zaniechania naruszeń oraz usunięcia ich skutków (w szczególności złożenia przez tę osobę odpowiedniego oświadczenia) i zadośćuczynienia (na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 83 prawa autorskiego). Ponadto może dochodzić zadośćuczynienia za doznaną krzywdę moralną oraz odszkodowania za poniesioną szkodę majątkową. Tę kwestię regulują przepisy kodeksu cywilnego. Osoba, która publikuje wizerunek innej osoby, może się narazić na odpowiedzialność karną z art. 212 Kodeksu karnego (zniesławienie). Jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.

Przeczytaj również:
Zniesławienie a zniewaga – na czym polega różnica?