Czy świadek może mieć pełnomocnika?

10 maja 2021
hello world!

Kodeks postępowania karnego reguluje udział pełnomocnika w procesie karnym, stanowiąc regułę, że strona inna niż oskarżony (podejrzany) może ustanowić pełnomocnika. Jednak uprawnienie innej osoby do ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu jest ograniczone. Nie można go ustanowić w każdym wypadku, ale tylko wówczas, gdy wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu. Oceny, czy ochrona interesów wymaga ustanowienia pełnomocnika, w pierwszej kolejności dokonuje osoba zamierzająca skorzystać z pomocy pełnomocnika, a następnie jej decyzja podlega kontroli sądu lub prokuratora.

Pełnomocnik osoby niebędącej stroną

Zgodnie z art. 87 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 534, dalej również jako „k.p.k.”) osoba niebędąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu. Aby osoba, która nie jest stroną, mogła skutecznie ustanowić pełnomocnika, musi wykazać, że wymaga tego jej interes w toczącym się postępowaniu. Użyte przez ustawodawcę określenie jest mało precyzyjne, a co za tym idzie – może powodować kłopoty natury interpretacyjnej. Ocena istnienia niniejszego interesu należy w postępowaniu przygotowawczym do prokuratora, w stadium postępowania jurysdykcyjnego zaś do sądu.

Niewątpliwie interes w wyznaczeniu pełnomocnika ma osoba udzielająca poręczenia majątkowego, pokrzywdzony, który w postępowaniu sądowym nie występuje jako strona. Pełnomocnik nie może zastąpić np. świadka czy biegłego. To wcale jednak nie oznacza, że osoby te nie mogą ustanowić pełnomocnika. W przypadku świadka może to dotyczyć np. sytuacji, kiedy potencjalny świadek może stać się podejrzanym, a następnie oskarżonym. Biegły zaś może np. ustanowić sobie pełnomocnika w sytuacji, gdy będzie dochodził od organu procesowego należnego mu wynagrodzenia.

Przeczytaj również: Obrońca, pełnomocnik i przedstawiciel ustawowy – czym się różnią?

Pełnomocnik dla świadka

Świadek może więc ustanowić pełnomocnika. Może się tak zdarzyć przykładowo w sytuacji, w której nie dysponuje on wystarczającą wiedzą profesjonalną do obrony swych praw w toku składania zeznań. Taka obrona jest natomiast konieczna ze względu na okoliczności. Może to mieć miejsce np. wtedy, gdy przeciwko świadkowi toczy się inne postępowanie karne i uzasadniona by była odmowa odpowiedzi na niektóre pytania, ponieważ jej udzielenie mogłoby narazić świadka na odpowiedzialność karną (art. 183 § 1 k.p.k.).

Zdarzają się również sytuacje, w których przedmiotem toczącego się postępowania, a tym samym i czynności przesłuchania, są informacje objęte tajemnicą zawodową, czy dotyczące tajemnicy przedsiębiorstwa. Świadek może odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy. Co więcej, może to uczynić bez uprzedniego zwolnienia go przez sąd lub prokuratora z tego obowiązku (art. 180 k.p.k.).

Oczywiście sytuacji, w których istnieje wspomniany interes świadka, może być dużo więcej – każdorazowo znaczenie ma konkretny stan faktyczny. Każdy przypadek należy traktować indywidualnie. To na osobie świadka, a raczej zgłaszającego się do sprawy pełnomocnika świadka, spoczywać będzie wykazanie, że w konkretnej sytuacji ochrona interesów wymaga udziału w czynności przesłuchania pełnomocnika.

Czytaj również: Kiedy profesjonalny pełnomocnik jest niezbędny?

Rola pełnomocnika świadka

Rolą pełnomocnika powinno być przede wszystkim czuwanie nad zgodnością przesłuchania z obowiązującą procedurą. Powinien dbać on o to, by pytania stawiane świadkowi zmierzały do ustalenia tzw. prawdy obiektywnej. Pełnomocnik powinien zatem m.in. żądać od przesłuchującego precyzowania pytań niejasnych. Może także składać zastrzeżenia do protokołu z uwagami oraz we własnym zakresie zadawać pytania świadkowi. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że rolą pełnomocnika nie jest pomoc świadkowi w formułowaniu treści składanych zeznań. W toku przesłuchania pełnomocnik jednakże czuwa, by świadkowi nie zadawano np. pytań sugerujących oraz dokładnie zaprotokołowano jego wypowiedzi. W tym zakresie pełnomocnik może składać oświadczenia oraz zarzuty co do treści protokołu.

Odmowa dopuszczenia pełnomocnika do udziału w postępowaniu

Sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może odmówić dopuszczenia do udziału w postępowaniu pełnomocnika, o którym mowa w art. 87 § 2 k.p.k., jeżeli uzna, że nie wymaga tego obrona interesów osoby niebędącej stroną (art. 87 § 3 k.p.k.). Wydaje się, że decyzja pozytywna, tj. o dopuszczeniu pełnomocnika, nie wymaga postanowienia. Natomiast decyzja negatywna powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w orzeczeniu mającym formę postanowienia, które nie podlega jednak zaskarżeniu. Z uwagi na doniosłość decyzji forma postanowienia powinna być zachowana nie tylko w stadium postępowania sądowego. Także w fazie postępowania przygotowawczego. O ile na postanowienie sądu o odmowie dopuszczenia pełnomocnika do udziału w postępowaniu nie przysługuje zażalenie, o tyle na postanowienie prokuratora zażalenie przysługuje (na podstawie art. 302 § 1 k.p.k.), odmowa dopuszczenia do udziału pełnomocnika narusza bowiem prawa osoby uprawnionej do jego ustanowienia.

chevron-down
Copy link