Czym jest wyrok wstępny? - Encyklopedia Prawa

23 marca 2020
hello world!

Wyrok wstępny to rodzaj instytucji procesowej, której głównym celem jest realizacja postulatu szybkości i sprawność postępowania (art. 6 kpc). Niestety praktyka pokazuje, że sądy stosunkowo rzadko decydują się na skorzystanie z tego rodzaju rozstrzygnięcia. Warto jednak wiedzieć, w jakich okolicznościach może dojść do wydania wyroku wstępnego. Ten rodzaj orzeczenia jest bowiem szczególnie użyteczny w sprawach o zasądzenie, wymagających skomplikowanego i czasochłonnego postępowania dowodowego. 

Podstawa prawna do wydania wyroku wstępnego 

Sąd, orzekając w sprawie, powinien odnieść się do żądania stron w sposób całościowy. Taki stan rzeczy nie oznacza jednak, że sąd musi uczynić to w jednym orzeczeniu. Regulacje kodeksu postępowania cywilnego wskazują bowiem, że sąd może rozstrzygnąć najpierw o tym, czy dane roszczenie zasadniczo polega ochronie prawnej. Innymi słowy, w takiej sytuacji sąd stwierdza o zasadności danego roszczenia. Wskazany rodzaj rozstrzygnięcia, określany mianem wyroku wstępnego, uregulowany został w art. 318 § 1 kpc. Zgodnie z przywołaną regulacją, sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione, może wydać wyrok wstępny tylko co do samej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania – zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej odroczenie.

Co ważne, wyrok wstępny może być wydany jedynie w sprawach o zasądzenie. Jako przykład tego rodzaju sporów można podać sprawy o zasądzenie odpowiedniej sumy tytułem odszkodowania lub sprawy o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. Z tego względu wyrok wstępny nie może być wydany np. w sprawie o złożenie oświadczenia woli (wyrok SN z dnia 04.02.2000 r. II CKN 738/98).  

Wyrok wstępny musi również mieć zawsze treść pozytywną. Gdy sąd uzna, że żądanie jest zasadniczo  nieusprawiedliwione – powinien zapaść wyrok oddalający powództwo.

Charakter prawny wyroku wstępnego 

Wyrok wstępny może zostać wydany przez sąd I, a także II instancji. Jednakże wyrokiem wstępnym nie będzie wyrok wydany w II instancji, w którym sąd uchylił wyrok wydany w I instancji oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (wyrok SN z dnia 09.01.2007 r. II PZ 70/06). 

Ewentualne zaskarżenie tego rodzaju orzeczenie podlega zasadom ogólnym. Tak więc jak w przypadku innych wyroków, wyrok zaoczny można zaskarżyć apelacją. W przypadku zaś gdy zostanie on wydany przez sąd II instancji – skargą kasacyjną. Ponadto wyrok wstępny może przyjąć formę wyroku zaocznego. Wtedy to odpowiedni środek zaskarżenia stanowi sprzeciw.

„Przydatność” wydania wyroku wstępnego 

W przypadku wydania wyroku wstępnego sąd rozstrzyga jedynie co do zasady odpowiedzialności pozwanego. Wyrok wstępny może być więc wydany w sytuacji, gdy pozwany kwestionuje nie tylko samą wysokość roszczenia, lecz również samą istotę swojej odpowiedzialności. Zważywszy na powyższe, wyrok wstępny jest szczególnie użyteczny w sprawach wymagających skomplikowanego i czasochłonnego postępowania dowodowego. Niejednokrotnie do takiej sytuacji dochodzi w sporach o zasądzenie odszkodowania. Wtedy to warto złożyć w pozwie wniosek o wydanie wyroku wstępnego. Sąd, rozpatrując taką sprawę, jeśli uzna roszczenie powoda jako co do istoty zasadne – wyda wyrok wstępny. Innymi słowy, stwierdzi więc (na podstawie wskazanego przykładu), że pozwany odpowiada za szkodę, jednak nie określi wysokości sumy odszkodowania.

W tym przypadku pozwany „z góry” wie, że sąd w wyroku końcowym zobowiąże go do naprawienia szkody. Składowi orzekającemu zostanie jedynie określenie wysokości wyrządzonej szkody oraz sposobu jej naprawienia. Pozwany w takiej sytuacji powinien dążyć do polubownego rozwiązania tych kwestii (ugoda). Dalsze prowadzenie postępowania może narazić go bowiem na znacznie wyższe koszty. 

Tego rodzaju orzeczenie, po uprawomocnieniu, ma moc wiążącą w konkretnym procesie, jeśli chodzi o wszystkie dalsze fazy postępowania. Taki stan rzeczy prowadzi do wniosku, że po uprawomocnieniu tego rodzaju orzeczenia nie jest możliwe kwestionowanie zasady odpowiedzialności. Należy jednak przy tym pamiętać, że wyrok wstępny ma charakter prejudykatu. Ze względu na jego charakter niemożliwe jest więc dochodzenie jego wykonania w drodze egzekucji sądowej. Nie może on bowiem funkcjonować jako wyrok ustalający, jeśli nie doszło do wydania w sprawie wyroku końcowego. 

chevron-down
Copy link