Ceny transferowe, podmioty powiązane oraz dokumentacja podatkowa

Problematyka cen transferowych, podmiotów powiązanych oraz dokumentacji podatkowej związana jest z przedsiębiorstwami działającymi w ramach międzynarodowych struktur kapitałowych. Jak wiadomo, państwa stosują różne stawki opodatkowania dochodu. W związku z tym przedsiębiorstwa powiązane mogą kształtować wzajemne relacje handlowe w sposób ukierunkowany na uzyskanie korzyści podatkowej, a nie zgodnie z zasadami rynkowymi.

Takim praktykom mają przeciwdziałać właśnie m.in. przepisy dotyczące cen transferowych oraz obowiązku sporządzania dokumentacji podatkowej transakcji.

W niniejszym cyklu artykułów o cenach transferowych postaram się przybliżyć czytelnikom problematykę dotyczącą:

  • cen transferowych,
  • podmiotów powiązanych,
  • obowiązku sporządzania dokumentacji podatkowej.

Międzynarodowe unikanie opodatkowania

Wyobraźmy sobie sytuację, w której międzynarodowy koncern uzyskuje dochody w kilku państwach. Jego dochody opodatkowane są na różnych zasadach (według różnych stawek). Koncern ten będzie zatem dążył do takiego ukształtowania relacji handlowych spółek powiązanych, gdzie spółki z siedzibą w państwie o wysokiej stawce opodatkowania będą uzyskiwały niskie dochody lub nie będą w ogóle wykazywać dochodów, tylko generować stratę. Natomiast większość zysku (dochodu do opodatkowania) będzie wykazywała spółka w państwie o relatywnie niższej stawce opodatkowania dochodu. Takie zjawisko określane jest jako transfer zysków i jest niepożądanym zjawiskiem z punktu widzenia administracji skarbowych poszczególnych państw.

Obowiązek przestrzegania zasad rynkowych

Polskie przepisy o cenach transferowych oraz dokumentacji podatkowej uregulowane zostały w art. 11 oraz 9a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (ustawy o CIT) oraz art. 25 i 25a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawy o PIT).

Przepisy dotyczące cen transferowych:

  • po pierwsze nakładają na podmioty powiązane obowiązek stosowania zasad rynkowych w ramach wzajemnych relacji handlowych (transakcji oraz innych zdarzeń gospodarczych – tzw. zasada „at arm’s length principle”),
  • po drugie definiują krąg podmiotów powiązanych, objętych przepisami o cenach transferowych oraz objętych przepisami dotyczącymi obowiązku sporządzenia dokumentacji podatkowej (nie wszystkie podmioty powiązane muszą sporządzać dokumentację podatkową),
  • po trzecie wskazują konsekwencje nierynkowych zachowań podmiotów powiązanych (doszacowania wartości takich transakcji przez organy podatkowe) oraz konsekwencje niesporządzenia dokumentacji podatkowej dla transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi.

Pojęcie cen transferowych

Ceny transferowe są to ceny, wynagrodzenia oraz inne płatności za usługi, dostawy lub inne świadczenia stosowane w ramach transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi. Pojęcie ceny transferowej nie zostało zdefiniowane przepisami prawa. Kwalifikacja danej ceny jako cena transferowa nie oznacza automatycznie, że jest to cena nierynkowa. Niemniej jednak istnieje w stosunku do takiej ceny ryzyko, że ukształtowana ona została niezgodnie z zasadami rynkowymi.

Podmioty powiązane

Jakie podmioty kwalifikowane będą jako podmioty powiązane w rozumieniu przepisów o cenach transferowych definiuje art. 11 ustawy o CIT oraz art. 25 ustawy o PIT). Podmiotami powiązanymi są m.in:

  • spółki (lub osoby fizyczne), które posiadają w drugiej spółce udział w kapitale zakładowym w wysokości nie mniejszej niż 25%,
  • spółki, w których podmiot trzeci posiada udziały w kapitale zakładowym obu tych spółek w wysokości nie mniejszej niż 25%,
  • członkowie zarządu lub członkowie rady nadzorczej dokonujący transakcji ze spółkami, w których sprawują te funkcje.

Podmiotami powiązanymi mogą być zarówno podmioty krajowe jak i podmioty zagraniczne.

Zwrócić należy również uwagę na powiązania o charakterze rodzinnym lub wynikające ze stosunku pracy albo stosunków majątkowych pomiędzy podmiotami krajowymi lub osobami pełniącymi w tych podmiotach funkcje zarządzające lub kontrolne albo nadzorcze. Przykładem takich powiązań może być sytuacja, gdzie jeden z małżonków jest członkiem zarządu jednej spółki, a drugi z małżonków jest członkiem rady nadzorczej drugiej spółki. Obie spółki będą kwalifikowane jako podmioty powiązane pomimo braku bezpośredniej relacji powiązań pomiędzy tym spółkami.

Na kim spoczywa obowiązek sporządzenia dokumentacji podatkowej?

Dokumentację podatkową muszą sporządzać podmioty powiązane, których przychody lub koszty, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, ustalone na podstawie prowadzonych ksiąg rachunkowych przekroczyły w roku poprzedzającym rok podatkowy równowartość 2.000.000 euro (art. 9a ust. 1 ustawy o CIT). Dokumentacja sporządzona jest co do zasady dla transakcji, których łączna wartość przekracza w roku podatkowym równowartość 50.000 euro. Wyrażone w euro wielkości przelicza się na walutę polską po średnim kursie ogłaszanym przez Narodowy Bank Polski, obowiązującym w ostatnim dniu roboczym roku podatkowego poprzedzającego rok podatkowy, którego dotyczy dokumentacja podatkowa.

Wobec powyższego dokumentacji podatkowej dla transakcji nie muszą sporządzać podmioty powiązane, których obroty nie przekraczają ww. wielkości. Nie oznacza to jednak, że organ podatkowy w stosunku do podmiotów nie mających obowiązku sporządzania dokumentacji podatkowej nie będzie mógł doszacować takiego dochodu.

Czym jest dokumentacja podatkowa, jakie dane obejmuje i czemu w ogóle ma ona służyć, wyjaśnię w kolejnym artykule niniejszego cyklu.