Ekstradycja - kiedy jest możliwa?

2 stycznia 2020
hello world!

Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN, ekstradycja oznacza wydanie innemu państwu osoby, która naruszyła jego prawa. Ekstradycja uważana jest za jedną z najważniejszych instytucji międzynarodowej współpracy w sprawach karnych. Umożliwia państwom walkę z przestępczością.

Ekstradycja i jej istota

Ekstradycja polega na wydaniu osoby przez państwo, na którego obszarze się ona znajduje państwu obcemu, przed którego organami ma ona odpowiadać za popełnione przestępstwo. Przyjmuje się bowiem, że gdy podejrzany (oskarżony) bądź skazany przebywa za granicą, to wniosek o ograniczenie wolności osobistej nie może być wykonany bez zgody państwa, któremu przysługuje suwerenność na danym terytorium.

Ekstradycja ma na celu zapewnienie obecności podejrzanego (oskarżonego) w trakcie postępowania karnego lub dla wykonania kary. Dokonywana jest na podstawie umowy międzynarodowej. O ile państwo zwracające się z wnioskiem o ekstradycję zapewnia wzajemność. W myśl postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 21 stycznia 2004 r. (sygn. II Akz 407/03) pomiędzy państwami zawierającymi umowy ekstradycyjne w zasadzie obowiązuje domniemanie dobrej wiary państwa ekstradycyjnego. Odstępując od tego domniemania i orzekając o niedopuszczalności wydania, państwo wezwane musi także uwzględniać, że narusza zasadę wzajemności. Wynika ona z zawartej umowy z państwem wzywającym.

Większość krajów nie dopuszcza ekstradycji własnych obywateli bądź osób, które uzyskały na ich terytorium prawo azylu.

Ekstradycja - podstawa prawna

Podstawowym instrumentem ekstradycyjnym na gruncie europejskim pozostaje w dalszym ciągu Europejska konwencja o ekstradycji z 1957 r. wraz z protokołami dodatkowymi z 1975 r. i 1978 r. Konwencja ta przewiduje wydanie w celu przeprowadzenia postępowania karnego. Jeżeli dany czyn jest zagrożony według prawa strony wzywającej i strony wezwanej karą co najmniej 1 roku pozbawienia wolności, lub za który może zostać orzeczony środek zabezpieczający w tym samym wymiarze.

Z kolei wydanie w celu wykonania kary lub środka zabezpieczającego może nastąpić, jeżeli orzeczono je w wymiarze co najmniej 4 miesięcy. Wydania można odmówić w odniesieniu do przestępstw politycznych, własnych obywateli, jeżeli przestępstwo popełniono w całości lub części na terytorium państwa wezwanego lub w państwie tym wszczęto już postępowanie, w przypadku zagrożenia karą śmierci. Obligatoryjnie odmawia się wydania osoby poszukiwanej, jeżeli wydano już wobec niej prawomocne orzeczenie lub nastąpiło przedawnienie ścigania albo wykonania kary.

W nagłych wypadkach organ państwa wzywającego może zwrócić się do państwa wezwanego o tymczasowe aresztowanie danej osoby. Do zakończenia takiego tymczasowego aresztowania może dojść, jeśli państwo wezwane w ciągu 18 dni od aresztowania nie otrzyma wniosku o wydanie oraz potrzebnych dokumentów. Okres takiego tymczasowego aresztowania w żadnym przypadku nie może przekroczyć 40 dni (dr Andrzej Sakowicz; Współpraca w sprawach karnych na obszarze Rady Europy. Zagadnienia procesowe).

Regulacje dotyczące ekstradycji w polskim systemie prawnym

Podstawową zasadą dotyczącą ekstradycji jest konstytucyjny zakaz ekstradycji oraz wyjątki (art. 55 Konstytucji RP). Zgodnie z tym przepisem ekstradycja obywatela polskiego co do zasady jest zakazana. Konstytucja przewiduje jednak dwa wyjątki. Po pierwsze, ekstradycji obywatela polskiego można dokonać na wniosek innego państwa lub sądowego organu międzynarodowego. Będzie tak, jeżeli możliwość taka wynika z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej lub ustawy wykonującej akt prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, której Rzeczpospolita Polska jest członkiem. Musi nastąpić jednak spełnienie pewnych warunków. Czyn objęty wnioskiem o ekstradycję:

  • popełniono poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz
  • stanowił przestępstwo według prawa Rzeczypospolitej Polskiej lub stanowiłby przestępstwo według prawa Rzeczypospolitej Polskiej w razie popełnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zarówno w czasie jego popełnienia, jak i w chwili złożenia wniosku.

Po drugie, warunków tych nie musi spełniać ekstradycja mająca nastąpić na wniosek sądowego organu międzynarodowego powołanego na podstawie ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej, w związku z objętą jurysdykcją tego organu zbrodnią ludobójstwa, zbrodnią przeciwko ludzkości, zbrodnią wojenną lub zbrodnią agresji.

Przeczytaj również:
List gończy i list żelazny – kiedy są wydawane?

Ekstradycji zakazuje się, jeżeli dotyczy osoby podejrzanej o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych. Także wtedy, gdy jej dokonanie będzie naruszać wolności oraz prawa człowieka i obywatela. W sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd.

Procedura ekstradycyjna

Z wnioskiem o ekstradycję może wystąpić państwo, jeżeli przestępstwo zostało dokonane na jego terytorium, lub jeżeli popełnione przestępstwo rozciąga swoje skutki na jego terytorium. Niemal powszechnie przyjęto w związku z tym trzy najważniejsze zasady ekstradycyjne:

  • podstawę ekstradycji stanowić może tylko czyn zagrożony karą w obu państwach (tzw. zasada podwójnej karalności),
  • osobę wydaną można ścigać wyłącznie za przestępstwa, które było podstawą wydania, jak również wykonywać wobec niej tylko taką karę, do wykonania której ją wydano (tzw. zasada specjalności),
  • nie podlegają wydaniu osoby, które w państwie pobytu korzystają z prawa azylu.

Procedurę ekstradycyjną reguluje umowa. Najczęściej wniosek ekstradycyjny przesyłany jest w drodze dyplomatycznej. Coraz częściej jednak spotyka się przesyłanie wniosku bezpośrednio pomiędzy ministerstwami sprawiedliwości lub prokuraturami generalnymi. Do wniosku należy dołączyć dokumentację wraz z uzasadnieniem. Zaś samo przestępstwo, na podstawie którego ekstradycja ma zostać dokonana, powinno mieścić się w ramach klauzuli ogólnej bądź szczegółowego wyliczenia zawartego w umowie. Ostatnią czynność ekstradycyjną stanowi przekazanie podejrzanego przez władze policyjne.

Co po wydaniu?

Zgodnie z art. 602 § 2 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako „KPK”), w razie złożenia przez organ państwa obcego wniosku o wydanie osoby ściganej w celu przeprowadzenia przeciw niej postępowania karnego lub wykonania orzeczonej co do niej kary albo środka zabezpieczającego, prokurator przesłuchuje tę osobę. W miarę potrzeby zabezpiecza również dowody znajdujące się w kraju. Po czym wnosi sprawę do właściwego miejscowo sądu okręgowego. Sposób procedowania uregulowany w tym przepisie może dotyczyć wniosków państwa obcego o wydanie osoby:

  • ściganej w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego;
  • prawomocnie skazanej w celu wykonania orzeczonej wobec niej kary;
  • co do której zachodzi potrzeba wykonania orzeczonego środka zabezpieczającego.

Zakres przedmiotowy wniosku jest tożsamy z zakresem europejskiego nakazu aresztowania skierowanego przez państwo członkowskie do polskich organów sądowych (art. 607k KPK).

Wniosek o wydanie zawsze wpływa do Ministra Sprawiedliwości, a następnie trafia do prokuratora.

Europejski Nakaz Aresztowania

Europejski Nakaz Aresztowania (dalej jako: ENA) stanowi pierwszy środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający zasadę wzajemnego uznawania decyzji. Celem ENA ma być zastąpienie dotychczasowego systemu ekstradycji. Oprócz tego ma nastąpić uproszczenie i przyśpieszenie postępowania karnego w relacjach pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Przepisy decyzji ramowej w sprawie ENA pozwalają na pominięcie mechanizmu politycznego i administracyjnego. Dzieje się tak poprzez wprowadzenie bezpośredniej współpracy organów sądowych państw członkowskich.

Z dniem 1 stycznia 2004 roku decyzja ramowa w sprawie ENA zastąpiła obowiązujące do tej pory dokumenty mające zastosowanie w przypadku ekstradycji.

chevron-down
Copy link