Europejski Nakaz Dochodzeniowy

8 lutego lutego 2018 roku weszły w życie zmiany dotyczące nowelizacji kodeksu postępowania karnego. Nowe rozdziały 62c i 62d są wynikiem wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/41/UE w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych. Wprowadzają one daleko idące ułatwienia w podejmowaniu czynności dowodowych za granicą oraz przekazywaniu dowodów już istniejących.

Nakaz dochodzeniowy – dzięki niemu łatwiej będzie występować o dowody znajdujące się na terytorium innego państwa UE. Na przykład francuski prokurator prowadzący śledztwo w sprawie terrorystów ukrywających się w Belgii może zwrócić się do tamtejszej prokuratury. Ona w jego imieniu przesłucha świadków lub przeszuka mieszkania. Analogicznie – państwa UE będą mogły występować do Polski o przeprowadzenie dowodu znajdującego się na terytorium naszego kraju.

Europejski Nakaz Dochodzeniowy ma zatem ułatwić zarówno przekazywanie dowodów już istniejących w innym państwie członkowskim, zgromadzonych na potrzeby toczącego się tam postępowania, jak również przeprowadzenie czynności dochodzeniowej za granicą na potrzeby postępowania toczącego się w Polsce.
Europejski Nakaz Dochodzeniowy oparty jest na zasadzie wzajemnego uznawania, zgodnie z którą każde państwo członkowskie UE jest zobowiązane do uznawania i wykonywania wniosków innych państw, tak jak gdyby wniosek ten pochodził od jego własnych organów.

Korzyści z obowiązywania Europejskiego Nakazu Dochodzeniowego:

  • Wprowadza jeden kompleksowy instrument o szerokim zakresie – zastąpi obecne fragmentaryczne ramy prawne pozyskiwania dowodów. W przypadku uczestniczących w tym instrumencie państw członkowskich nakaz obejmie cały proces gromadzenia materiału dowodowego, od zabezpieczenia środków dowodowych po przekazywanie istniejących dowodów.
  • Określa ścisłe terminy gromadzenia dowodów, których dotyczy wniosek – państwa członkowskie mają 30 dni na decyzję, czy przyjąć wniosek. Od przyjęcia wniosku biegnie 90-dniowy termin na przeprowadzenie czynności, o które zwrócił się wnioskodawca. Wszelkie opóźnienia należy zgłaszać państwu, które wystawiło nakaz dochodzeniowy.
  • Ogranicza przyczyny odmowy przyjęcia takich wniosków – organ przyjmujący może odmówić wykonania nakazu wyłącznie w określonych okolicznościach, np. gdy wniosek jest sprzeczny z podstawowymi zasadami prawa danego państwa lub narusza interesy w zakresie bezpieczeństwa narodowego.
  • Redukuje formalności, wprowadzając jednolity standardowy formularz przetłumaczony na język urzędowy państwa wykonującego, stosowany przez organy potrzebujące pomocy w zebraniu materiału dowodowego.
  • Chroni podstawowe prawo do obrony – organy wydające wniosek muszą ocenić konieczność i proporcjonalność czynności, o których przeprowadzenie się zwracają. Europejski nakaz dochodzeniowy musi zostać wydany lub zatwierdzony przez organ wymiaru sprawiedliwości. O wydanie nakazu może zwrócić się podejrzany lub oskarżony bądź prawnik działający w imieniu takiej osoby w ramach prawa do obrony oraz zgodnie z krajową procedurą karną. Państwa członkowskie muszą zapewnić środki odwoławcze równoważne środkom, które przysługiwałyby w podobnej sprawie krajowej. Należy także właściwie poinformować osoby objęte nakazem o takich możliwościach.

Europejski Nakaz Dochodzeniowy umożliwia:

  • tymczasowe przekazywanie osób pozbawionych wolności w celu zgromadzenia dowodów;
  • sprawdzanie rachunków bankowych i operacji finansowych podejrzanego lub oskarżonego;
  • prowadzenie dochodzeń niejawnych i przechwytywanie przekazów telekomunikacyjnych;
  • zabezpieczanie dowodów.

Bez wątpienia współpraca w zakresie gromadzenia i przekazywania dowodów na terenie UE będzie prostsza niż kiedykolwiek wcześniej. Można śmiało uznać, że Europejski Nakaz Dochodzeniowy to odpowiedź na nieefektywną, jak dotąd, współpracę w gromadzeniu i przekazywaniu dowodów na terenie UE.