Czym jest firma?

„Mam firmę”, „prowadzę firmę” – taką deklarację możemy często usłyszeć od przedsiębiorcy chwalącego się tym, że prowadzi własną działalność gospodarczą. Firma w rozumieniu potocznym oznacza po prostu, że ktoś prowadzi spółkę lub ma zarejestrowaną jednoosobową działalność gospodarczą. Prawnicza definicja nie ma jednak ze znaczeniem potocznym nic wspólnego.

Definicja kodeksowa

Zgodnie z art. 43(2) kodeksu cywilnego przedsiębiorca działa pod firmą. Oznacza to dokładnie tyle, że firma jest nazwą przedsiębiorstwa. Innymi słowy: firma to nie sposób prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie „marka”, pod jaką przedsiębiorstwo działa. Przedsiębiorcą natomiast, zgodnie z art. 43(1) kc, jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Działanie „pod firmą” oznacza, że we wszelkich kontaktach, gdzie stroną jest przedsiębiorstwo, przedsiębiorca ma obowiązek posługiwać się firmą przedsiębiorstwa. Na przykład w umowach, pismach, ofertach, broszurach, w kontaktach z urzędami i innymi instytucjami powinna widnieć pełna nazwa firmy. Kodeks cywilny dopuszcza jednak używanie skrótu firmy i skrótu oznaczenia formy prawnej.

Firma osoby fizycznej i prawnej

Zgodnie z art. 43(4) firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Zgodnie z tym zapisem Jan Kowalski, prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, prowadzi ją pod firmą „Jan Kowalski”. Kodeks cywilny dopuszcza jednak włączenie do firmy:

  • pseudonimu,
  • innych określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy,
  • określeń wskazujących na miejsce jej prowadzenia,
  • innych dowolnie dobranych określeń.

Zgodnie z tym zapisem firma Jana Kowalskiego mogłaby brzmieć np. Usługi Budowlane Jan Kowalski, Budo-Pol Jan Kowalski, Przedsiębiorstwo Janek Jan Kowalski. Firma nie mogłaby natomiast przybrać brzmienia Usługi Budowlane, gdyż imię i nazwisko – w przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej – jest koniecznym elementem firmy.

Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. Zawiera ona ponadto określenie formy prawnej, w jakiej osoba prawna działa (np. spółka akcyjna, spółka cywilna). Może też zawierać nazwisko lub pseudonim osoby fizycznej, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy. Przykładem może być tu A. Blikle sp. z o.o., przedsiębiorstwo od ponad 100 lat kojarzone z nazwiskiem znanego cukiernika. Należy jednak pamiętać o tym, że umieszczenie w firmie nazwiska albo pseudonimu osoby fizycznej wymaga pisemnej zgody tej osoby, a w razie jej śmierci – zgody jej małżonka lub dzieci.

Rejestracja firmy

Firmę przedsiębiorcy należy ujawnić we właściwym rejestrze. W Polsce istnieją dwa rejestry:

  • Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej – dla osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą,
  • Krajowy Rejestr Sądowy – dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej.

W związku z powyższym firma jest jawna. Jej ujawnienie w stosownym rejestrze jest obowiązkowe. Również zmiana firmy wymaga jej ujawnienia w odpowiednim rejestrze.

Ograniczenia w brzmieniu firmy

Kodeks cywilny wymienia kilka ograniczeń w brzmieniu firmy. Zgodnie z art. 43(3) par. 2 kc firma nie może wprowadzać w błąd, w szczególności co do:

  • osoby przedsiębiorcy,
  • przedmiotu działalności przedsiębiorcy,
  • miejsca działalności,
  • źródeł zaopatrzenia.

Nie można więc np. nadać swojemu przedsiębiorstwu firmy Warszawska Pracownia Architektoniczna, jeśli w rzeczywistości przedsiębiorstwo zajmuje się sprzedażą owoców w Poznaniu. Na tym samym rynku, tzn. na tym samym terenie i w obszarze tej samej działalności, nie mogą istnieć dwie podobne firmy. Znanym przykładem jest odmowa zarejestrowania w Niemczech marki Gmail, ponieważ dwa lata wcześniej nazwę G-mail zarejestrował już inny niemiecki przedsiębiorca.

Firma spółki

Z przepisów szczególnych wynika ponadto, jakie są obligatoryjne elementy firmy spółki. I tak w przypadku spółki:

  • cywilnej – powinna ona zawierać imiona i nazwiska wszystkich wspólników, co najmniej pierwszą literę imienia oraz niezmienioną (pełną) wersję nazwiska,
  • jawnej – powinna zawierać nazwisko lub nazwę przynajmniej jednego wspólnika,
  • partnerskiej – powinna zawierać nazwisko przynajmniej jednego z partnerów,
  • komandytowej i komandytowo-akcyjnej – powinna zawierać nazwisko jednego lub kilku komplementariuszy,
  • z ograniczona odpowiedzialnością i spółki akcyjnej – firma może mieć dowolną formę.