Jak samodzielnie napisać pozew o zapłatę - właściwość sądu

Obecnie mamy w Polsce 318 sądów rejonowych, z czego w samej Warszawie jest ich 7. Sądy Okręgowe znajdziemy z kolei w 44 miastach (w stolicy znajdują się 2). Pozwu nie możemy jednak złożyć w dowolnie wybranym. Aby zapewnić sprawiedliwy podział, ustawodawca zdecydował się bowiem wprowadzić pewne zasady, na podstawie których ustala się sąd właściwy dla danej sprawy. Odpowiednie regulacje wprowadzono do Kodeksu postępowania cywilnego oraz innych ustaw szczególnych.

Dla problematyki związanej ze sporządzaniem pozwu istotny jest podział właściwości sądu na rzeczową (art. 16-18 Kodeksu) oraz miejscową (art. 27-46). Pierwsza grupa przepisów daje odpowiedź na pytanie czy pozew w naszej sprawie powinien być złożony do sądu rejonowego czy też okręgowego. Z drugiej z kolei wynika w jakim mieście (w jakim okręgu sądowym) może toczyć się wszczęte przez nas postępowanie.

Właściwość rzeczowa - sąd rejonowy czy okręgowy

Skrótowo podsumowując reguły dotyczące właściwości rzeczowej należy wskazać, że sąd okręgowy zajmuje się sprawami - przynajmniej teoretycznie - poważniejszymi. Takimi, w których stawką są duże pieniądze oraz dotyczącymi skomplikowanej materii. Zgodnie z art. 16 Kodeksu, zasadniczo wszystkie spory rozpoznaje sąd rejonowy. Przed sąd okręgowy trafiają jedynie sprawy wyraźnie przekazanymi mu przez ustawę. Ich katalog określony jest w art. 17 Kodeksu oraz innych przepisach szczególnych. Są to sprawy:

1)   o prawa niemajątkowe (na przykład o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód czy o ochronę dóbr osobistych) i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia;

2)   o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych;

3)   o roszczenia wynikające z Prawa prasowego;

4)   o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym;

5)  o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni;

6)  o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną;

7)  o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji;

8)  o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem;

Dodatkowo, sądom okręgowym przekazane są niektóre sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych czy dotyczące ochrony konkurencji i konsumentów oraz sporów na rynku regulowanym (kolejowym czy telekomunikacyjnym).

Typowa sprawa o zapłatę z tytułu niewykonania czy nienależytego wykonania umowy będzie więc rozpoznana przez sąd danego rzędu w zależności od żądanej kwoty. Jeśli będzie to więcej niż 75 000 zł, spór rozstrzygnie sąd okręgowy. W przypadku mniejszej sumy - sąd rejonowy.

Właściwość miejscowa - w którym mieście złożyć pozew

Jeśli już dowiemy się czy naszą sprawą zajmie się sąd rejonowy czy okręgowy, kolejnym krokiem jest ustalenie w jakim mieście przyjdzie nam prowadzić spór (właściwość miejscowa). W tym zakresie istotny jest podział na właściwość ogólną (podstawową), przemienną oraz wyłączną. W przepisach art. 27-42 Kodeksu szczegółowo opisano jak określić miejsce złożenia pozwu w zależności od rodzaju sporu.

Zasadniczo, sprawę należy skierować do sądu, w którego okręgu miejsce zamieszkania ma pozwany (art. 27 §1 Kodeksu). Jeśli jednak rodzaj roszczenia objęty jest właściwością przemienną (art. 31-371), powód może wybrać czy złoży pozew według ogólnej zasady czy według reguły określonej w przepisie szczególnym. Przykładem są tutaj właśnie roszczenia o wykonanie umowy czy o odszkodowanie w związku z jej niewykonaniem. W takim przypadku pozew można złożyć albo w miejscu zamieszkania pozwanego, albo w miejscu, w którym umowa miała być zrealizowana (na przykład siedziba sklepu, w którym dokonano zakupu rzeczy). Warto też wspomnieć o sprawach ubezpieczeniowych - w tym przypadku właściwy będzie sąd miejsca siedziby ubezpieczyciela lub ubezpieczonego (poszkodowanego).

Natomiast, jeśli nasza sprawa znajduje się w grupie przepisów o właściwości wyłącznej (art. 38-42), nie można korzystać z zasady ogólnej i złożyć pozwu w miejscu zamieszkania pozwanego. Przykładowo, powództwo o własność nieruchomości może być wytoczone wyłącznie przed sądem, w okręgu którego jest ona położona (art. 38 §1). W sprawach spadkowych należy z kolei wystąpić przed sądem ostatniego miejsca pobytu spadkodawcy (art. 39).

Trzeba też pamiętać, że gdy dany spór jest nietypowy (dotyczy prawa pracy, ubezpieczeń społecznych czy innych szczególnych materii), warto zajrzeć do przepisów regulujących kompleksowo tego rodzaju sprawy. Możliwe, że znajdziemy tam szczególne zasady co do miejsca złożenia pozwu.

Oznaczenie sądu w pozwie

Kiedy ustalimy właściwość miejscową i rzeczową w naszej sprawie, możemy już spokojnie oznaczyć sąd w nagłówku pozwu. Trzeba podać jego pełną nazwę oraz wydział, do którego bezpośrednio skierujemy pismo. Ten nas interesujący z łatwością odszukamy na stronie internetowej sądu (w zakładce struktura organizacyjna albo właściwość miejscowa). Tam też dowiemy się pod jakim adresem mieści się wybrany przez nas sąd - tę informację należy również wpisać w oznaczeniu. Warto też w treści samego pozwu uzasadnić dlaczego naszym zdaniem właściwy rzeczowo i miejscowo jest właśnie ten konkretny sąd - nie jest to jednak element obligatoryjny.