Przestępstwa seksualne – kiedy więzienie, a kiedy terapia?

18 lipca 2019
/

Przestępstwa na tle seksualnym należą do grupy przestępstw, które najtrudniej zbadać – zazwyczaj są one niechętnie zgłaszane organom ścigania. Ofiary czują się winne, wstydzą się lub nie chcą narażać na karę przestępcy, który nierzadko jest członkiem ich rodziny. Sam sprawca często ma zaburzenia osobowości, których nie da rozwiązać się, jedynie stosując karę pozbawienia wolności. Jakie możliwości przewiduje w tym zakresie polskie prawo karne?

Rozwiązania prawne w Polsce

Poza karą pozbawienia wolności polskie prawo przewiduje możliwość stosowania trzech rodzajów sankcji karnych wobec sprawców przestępstw seksualnych. Są nimi środki karne, środki związane z poddaniem sprawcy próbie oraz środki zabezpieczające. Mają one na celu ochronę społeczeństwa przed zachowaniami osób, które zagrażają porządkowi prawnemu. Chodzi tu przede wszystkim o prewencję ogólną i szczególną. Prawo polskie dysponuje głównie rozwiązaniami dotyczącymi okresu odbywania kary pozbawienia wolności sprawcy oraz leczenia ambulatoryjnego po jej odbyciu.

Przeczytaj również:
Zgwałcenie w małżeństwie

Środki karne

Do środków karnych stosowanych wobec sprawców przestępstw na tle seksualnym zaliczamy zakazy związane z wykonywaniem pracy zarobkowej (przewidziane w art. 41 ustawy Kodeks karny, dalej jako „kk”) oraz zakaz kontaktowania się, regulowany w art. 41a kk. 

Zgodnie z art. 41 § 1a kk w przypadku skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, sąd obligatoryjnie orzeka zakaz zajmowania stanowisk i wykonywania zawodów związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem lub opieką nad małoletnimi. Natomiast art. 41 kk stanowi, iż możliwe jest orzeczenie wobec sprawcy zakazu przebywania w określonych miejscach, kontaktowania się i zbliżania do wskazanych osób lub opuszczania miejsca pobytu bez zgody sądu.

Jeśli sprawca zajmuje lokal wspólnie z pokrzywdzonym, możliwe jest także orzeczenie nakazu jego opuszczenia. Środek ten orzekany jest fakultatywnie w razie skazania za przestępstwo na tle seksualnym wobec małoletniego, inne przestępstwo przeciwko wolności lub z użyciem przemocy, w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej. Natomiast obligatoryjnie zostanie orzeczony w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Środki te mogą być połączone również z obowiązkiem zgłaszania się do policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu. Natomiast zakaz zbliżania się do określonych osób może podlegać kontroli w systemie dozoru elektronicznego.

Środki te pełnią funkcję zapobiegawczą. W przypadku ponownego skazania sprawcy za przestępstwo na tle seksualnym, sąd orzeka ich dożywotnie stosowanie (art. 41 § 1b kk, art. 41a § 3 kk).

Środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Drugim rodzajem sankcji karnych wobec sprawców przestępstw seksualnych są środki związane z poddaniem sprawcy próbie. Są nimi warunkowe:

  • umorzenie postępowania;
  • zawieszenie wykonania kary;
  • przedterminowe zwolnienie.

Wspólną przesłanką zastosowania tych środków musi być pozytywna prognoza kryminologiczna. W czasie poddawania sprawcy próbie konieczna jest także weryfikacja dokonanej prognozy. Zgodnie z art. 72 § 1 kk, stanowiącym o obowiązkach nakładanych na skazanego w okresie warunkowego zawieszenia wykonania kary, sąd zobowiązuje skazanego m.in. do informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, przeproszenia pokrzywdzonego, wykonywania pracy zarobkowej czy poddania się terapii uzależnień. W przypadku zastosowania środka karnego orzeczenie regulowanych w art. 72 § 1 kk obowiązków jest fakultatywne. 

W ramach obowiązku probacyjnego możliwe jest także orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywd.

Sąd, orzekając o warunkowym zawieszeniu wykonania kary, może także oddać skazanego w okresie próby pod dozór kuratora, osoby godnej zaufania lub odpowiedniej organizacji społecznej. Zastosowanie dozoru jest obligatoryjne w stosunku do skazanego młodocianego będącego sprawcą przestępstwa umyślnego, recydywy wielokrotnej (sprawcy określonego w art. 64 § 2 kk), sprawcy przestępstwa związanego z zaburzeniami preferencji seksualnych oraz osoby, która popełniła przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej.

Środki zabezpieczające

Najszerszy wachlarz rozwiązań wobec sprawców przestępstw seksualnych daje możliwość stosowania środków zabezpieczających, uregulowanych w art. 93a - 93g kk. Należy do nich elektroniczna kontrola miejsca pobytu, terapia, terapia uzależnień lub pobyt w zakładzie psychiatrycznym (art. 93a § 1 kk). Jeżeli ustawa tak stanowi, tytułem środka zabezpieczającego można orzec nakaz i zakazy określone w art. 39 pkt 2-3 kk. Celem stosowania środków zabezpieczających jest zapobieganie ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego, jeśli inne środki przewidziane w kodeksie karnym mogą być niewystarczające (art. 93b kk). Środek w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym można jednak orzec jedynie w celu zapobiegnięcia ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości.

Zastosowanie środków zabezpieczających jest możliwe wobec sprawcy częściowo lub całkowicie niepoczytalnego, sprawcy z zaburzeniami preferencji seksualnych, z silnym zaburzeniem osobowości lub uzależnionym od alkoholu lub innego podobnie działającego środka (art. 93c kk). Aby przesłanka wypełniła znamiona czynu, wymienione zaburzenia muszą mieć związek przyczynowy z popełnionym czynem przestępczym. Ponadto musi istnieć realne zagrożenie ze strony sprawcy, a także prawdopodobieństwo wystąpienia następnego przestępstwa.

Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym

Obecnie w Polsce funkcjonuje rejestr sprawców przestępstw seksualnych, który ma na celu przeciwdziałanie przejawom przestępczości seksualnej. Powstały rejestr dzieli się na dwie części, oparte na różnych bazach. Dostęp do pierwszego z nich, czyli Rejestru publicznego, jest nieograniczony. To ogólnodostępna baza danych, w której znajdują się informacje o najgroźniejszych sprawcach przestępstw na tle seksualnym. Są to przede wszystkim osoby, które dopuściły się gwałtów na dzieciach i gwałtów popełnionych ze szczególnym okrucieństwem. Natomiast w celu uzyskania informacji z drugiego, tj. Rejestru z dostępem ograniczonym, należy zarejestrować konto na stronie Rejestru oraz uzupełnić odpowiedni formularz rejestracyjny. Konto użytkownika indywidualnego jest aktywowane od razu po przesłaniu formularza.

Co więcej, dostępna jest także Policyjna mapa zagrożeń przestępstwami na tle seksualnym, przedstawiająca miejsca szczególnie niebezpieczne pod względem zagrożenia ze strony przestępców seksualnych.