Opodatkowanie odszkodowań z tytułu zakazu konkurencji

Zatrudniając specjalistę, pracodawca musi zabezpieczyć swój interes na wypadek przejścia tego specjalisty do konkurencji. Celowi temu służyć ma umowa o zakazie konkurencji uregulowana w art. 101(1) kodeksu pracy, a dokładniej odszkodowanie wypłacane byłemu pracownikowi po ustaniu stosunku pracy z tytułu powstrzymywania od działalności konkurencyjnej. Jakie konsekwencje podatkowe niesie ze sobą wypłata takiego odszkodowania dla pracownika oraz pracodawcy?

Przepisy prawa pracy

Zgodnie z art. 101(1) § 1 kodeksu pracy pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy, jak również świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną. Na podstawie przepisów prawa pracy można zawrzeć umowę o zakazie konkurencji, zgodnie z którą pracownik zobowiązany zostanie do powstrzymywania się od prowadzenia działalności konkurencyjnej przez określony czas, w zamian za co przysługiwać mu będzie z tego tytułu odszkodowanie wypłacane przez byłego pracodawcę.

Przychód pracownika

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawy o PIT) wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Co jednak ważne w przepisie tym wskazane zostały wyłączenia dotyczące wypłat, które nie korzystają z tego zwolnienia. Są to m.in. odszkodowania przyznawane na podstawie przepisów o zakazie konkurencji (art. 101(1) § 1 kodeksu pracy).

Wobec powyższego odszkodowanie wypłacone pracownikowi z tytułu umowy o zakazie konkurencji stanowi jego przychód i podlega opodatkowaniu. Co ważne, odszkodowanie to mieści się w kategorii należności wypłacanych pracownikowi na podstawie art. 12 ustawy o PIT (przychód ze stosunku pracy). Dlatego też płatnikiem podatku od takiego odszkodowania jest pracodawca, pomimo że odszkodowanie wypłacane jest po rozwiązaniu stosunku pracy.

Koszty uzyskania przychodu pracodawcy

Zgodnie z art. 22 ustawy o PIT kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 ustawy o PIT. Art. 23 ustawy o PIT, wskazujący, jakie wydatki nie stanowią kosztu uzyskania przychodu, nie wymienia odszkodowań z tytułu zakazu konkurencji, a co za tym idzie wydatek taki należy badać przez pryzmat zasady ogólnej wynikającej z art. 22 ustawy o PIT (art. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Podatnik może zatem zaliczać do kosztów uzyskania przychodów wszelkie wydatki, pod warunkiem że wykaże ich bezpośredni związek z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą.

Zgodnie z interpretacją indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 4 września 2008 r. (ILPB3/423-337/08-2/MC) „wydatki związane z uregulowaniem zobowiązania wobec Zleceniobiorcy za niepodejmowanie oraz powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej, należy uznać za koszt uzyskania przychodów, zgodnie z rozumieniem art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.” Stan faktyczny przedstawiony w interpretacji dotyczy co prawda stosunku cywilnoprawnego, niemniej jednak wnioski z niej płynące powinny być również miarodajne dla umów o pracę oraz wynikających z nich odszkodowań z tytułu zakazu konkurencji. Dlatego też wydatki, związane z uregulowaniem odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej stanowią koszt uzyskania przychodu, gdyż stanowią wydatki ponoszone w celu zabezpieczenia źródła przychodów.

Składki ZUS

Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 18 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe podstawę wymiaru składek ZUS stanowi przychód w rozumieniu ustawy o PIT. Zgodnie jednak z § 2 tego rozporządzenia podstawy wymiaru składek nie stanowią odszkodowania wypłacone byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 1012 kodeksu pracy.