Jakich informacji pracodawca ma prawo żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie?

Kodeks pracy wskazuje, na jakie pytania potencjalny pracownik jest zobligowany odpowiedzieć. Brakuje natomiast katalogu pytań zabronionych, aczkolwiek przepisy nakazują równe traktowanie nie tylko osób zatrudnionych, jak również tych, które o zatrudnienie dopiero się starają.

Artykuł 22(1) Kodeksu pracy wymienia, jakich informacji pracodawca ma prawo żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie. Zaliczają się do nich przede wszystkim dane osobowe, takie jak: imię (imiona) i nazwisko, imiona rodziców, data urodzenia, miejsce zamieszkania, wykształcenie oraz przebieg dotychczasowego zatrudnienia. Ponadto pracodawca może żądać podania innych danych osobowych, jeżeli obowiązek ich podania wynika z przepisów innych ustaw niż Kodeks pracy. Przykładem takiej informacji może być zaświadczenie o niekaralności wymagane przy zatrudnieniu w firmach zajmujących się ochroną fizyczną.

Katalog pytań

Inną grupą dopuszczalnych pytań, niesprecyzowanych w ustawie, są zagadnienia pozwalające pracodawcy lepiej poznać i ocenić kandydata. Możemy więc spodziewać się pytań o nasze hobby lub nasze główne wady czy zalety. Wśród najcześciej zadawanych pytań pojawiają się również te dotyczące naszych preferencji odnośnie samego trybu pracy. Pracodawca może zapytać: czy wolimy pracować indywidualnie czy w grupie oraz jak radzimy sobie z presją czasu bądź natłokiem obowiązków. Nie istnieje jedyna słuszna wersja CV. Każdy sam może zatem dawkować informacje dotyczące własnej osoby. Jeśli jednak nie umieściliśmy, zdaniem potencjalnego pracodawcy, czegoś ważnego w swoim dokumencie, może on o to później zapytać, w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej. Osoba ‚oferująca’ pracę zwykle jest zainteresowana tym, jakie kursy dodatkowo skończyliśmy.  Często padają również pytania dotyczące poziomu języków obcych, obsługi komputera czy też inne, przydatne na danym stanowisku pracy.

Plany zawodowe

Przebieg dotychczasowego zatrudnienia nie jest jedyną sprawą, która interesuje pracodawcę. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej kandydat może również zostać zapytany o zawodowe plany na przyszłość.

Często powtarzanymi pytaniami są:

Co spowodowało, że wybrał/a Pan/i ten zawód?

– Dlaczego chce Pan/i pracować w naszej firmie?

– Jakie korzyści odniesie nasza firma, zatrudniając Pana/Panią na danym stanowisku?

Zdarza się również, że pracodawca sprawdza kandydata, pytając go, co wie na temat firmy, w której stara się o zatrudnienie. Można też oczekiwać pytań dotyczących czasu, w jakim pracownik będzie w stanie rozpocząć pracę dla nowej firmy, oraz oczekiwań dotyczących zarobków.

Nie tylko pytania

Coraz popularniejsze staje się urozmaicanie rozmowy kwalifikacyjnej różnego rodzaju testami psychologicznymi.  Mają one za zadanie ocenić osobowość czy też poziom inteligencji kandydata. W przypadku rozmów kwalifikacyjnych przeprowadzanych jednocześnie z więcej niż jednym kandydatem zdarzają się zadania grupowe. Najczęściej polegają one na odegraniu sytuacji bądź rozwiązaniu zadania związanego z danym stanowiskiem pracy.

Najpopularniejszym i najdłużej stosowanym praktycznym sprawdzianem zdolności kandydata jest zlecenie mu wykonania zadania będącego w zakresie jego obowiązków w przypadku zatrudnienia. Prawnik może zostać poproszony o napisanie pisma procesowego bądź przeanalizowanie umowy. Kandydatka na sekretarkę może natomiast otrzymać zadanie przepisania w jak najkrótszym czasie próbki tekstu, popełniając przy tym jak najmniej błędów.

O co pracodawca nie może pytać?

Kodeks pracy wymienia kwestie, które nie mogą mieć wpływu na potencjalne zatrudnienie kandydata. W artykule 183a § 1 Kodeksu pracy czytamy, iż Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy.

Innymi słowy, podczas rozmowy kwalifikacyjnej kandydat nie może być pytany o zagadnienia zawarte w tym przepisie. Kobieta nie może być pytana o plany macierzyńskie. Pracodawca nie ma prawa pytać również o naszych partnerów czy współmałżonków, o ich pozycje zawodowe i społeczne, jak również o wykształcenie naszych najbliższych.

To powinno dać do myślenia

Przyszły pracownik musi pamiętać, że rozmowa kwalifikacyjna jest nie tylko szansą na zdobycie pracy, ale również szansą na poznanie przyszłego pracodawcy. Jeśli podczas rozmowy o pracę pojawiają się zakazane pytania, warto byłoby się zastanowić – czy jest sens z taką firmą podejmować współpracę. W takiej sytuacji można skierować sprawę do sądu (np. z art. 23 i 24 kc o naruszenie dóbr osobistych). Jednak przede wszystkim należy się zastanowić, czy chcemy pracować w firmie, która łamie prawo już na samym początku współpracy.