Rodzaje przestępstw i sposób ich ścigania

Polskie prawo karne wyróżnia trzy rodzaje przestępstw: ścigane z urzędu, ścigane na wniosek i z oskarżenia prywatnego. W zależności od tego, do jakiego typu przestępstwo jest zaliczane, w odmienny sposób ściga się jego sprawcę.

Przestępstwa ścigane z urzędu

Ten rodzaj przestępstw jest najszerzej reprezentowany w kodeksie karnym. Ściganie z urzędu oznacza, że niezależnie od działania pokrzywdzonego, policja lub prokuratura sama wszczyna postępowanie. Przestępstwo takie może być więc ścigane nawet wbrew woli pokrzywdzonego. Kiedy organ ścigania otrzyma informację o popełnieniu przestępstwa, musi wszcząć postępowanie.

Do kategorii przestępstw ściganych z urzędu należy najwięcej czynów zabronionych ujętych w kodeksie karnym. Są to najcięższe przestępstwa oraz takie, które naruszają interes społeczny, czyli zagrażają państwu lub społeczeństwu. Do tej kategorii zaliczamy więc między innymi:

  • zabójstwo,
  • pobicie,
  • korupcję,
  • kazirodztwo,
  • rozpijanie małoletniego,
  • znęcanie się,
  • kradzież z włamaniem,
  • przywłaszczenie mienia.

Przestępstwa ścigane na wniosek

W tej kategorii przestępstw do ich ścigania niezbędny jest wniosek o ściganie złożony przez pokrzywdzonego. A więc jeśli mamy do czynienia z przestępstwem wnioskowym, organ ścigania nie zajmie się przestępstwem (nawet jeśli o nim wiedział), dopóki pokrzywdzony wyraźnie tego nie zażąda. Po złożeniu takiego wniosku postępowanie toczy się tak samo jak przy przestępstwach ściganych z urzędu. Jednakże przed złożeniem wniosku o ściganie policja lub prokuratura nie ma do końca związanych rąk. Może podjąć czynności konieczne do zabezpieczenia dowodów.

Do przestępstw ściganych na wniosek należą między innymi:

  • groźba karalna,
  • gwałt,
  • zabieg leczniczy wykonany bez zgody pacjenta,
  • niszczenie, uszkadzanie lub czynienie niezdatną do użytku rzeczy cudzej.

Przestępstwa z oskarżenia prywatnego

Przestępstwa należące do tej kategorii nie są ścigane przez organy ścigania. Policję czy prokuratora zastępuje sam pokrzywdzony. Składa do sądu prywatny akt oskarżenia i pełni funkcję oskarżyciela. Prokurator może jednak wstąpić do postępowania w każdym jego stadium jeżeli uzna on, że wymaga tego interes społeczny.

Przestępstw należących do tej kategorii jest niewiele. Zaliczamy tutaj tylko te o najmniejszej społecznej szkodliwości czynu. Wymienić tutaj można przede wszystkim:

  • zniesławienie,
  • zniewagę,
  • naruszenie nietykalności cielesnej,
  • uszkodzenie ciała poniżej 7 dni.