Czy klaps dany dziecku jest legalny?

10 września 2019
/

Stosowanie kar cielesnych, nawet tzw. „klapsów”, stało się tematem kontrowersyjnym z uwagi na ich potencjalny wpływ na dalszy rozwój dziecka. Pytanie o legalność bicia dzieci jest o tyle istotne, że przemoc wobec najmłodszych, choć coraz rzadsza, wciąż dotyczy wielu z nich.

Kodeksowy zakaz stosowania kar cielesnych

Przez wiele lat karcenie małoletnich stanowiło tzw. kontratyp pozaustawowy, który wiązał się z przyzwoleniem społecznym na karanie osób pozostających pod władzą rodzicielską. Najczęściej  karanie to przybierało postać karcenia fizycznego o niewielkim stopniu natężenia (karcenie cielesne), słownej reprymendy (karcenie słowem) lub odpowiedniej postawy (karcenie gestem). Przyzwolenie to na przestrzeni lat ulegało jednak stopniowemu zawężaniu, wraz z przykładaniem coraz większej wagi do praw małoletnich. 

Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw z 2010 roku dodała do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako „kro”) art. 96 [1]. Zgodnie z tym przepisem osobom wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnim zakazuje się stosowania kar cielesnych. Regulacja ta pozostaje w zgodzie z opiniami wielu psychologów i pedagogów. Podkreślają oni bowiem, że kary cielesne wobec dziecka stanowią przykład wadliwego sposobu ich wychowania. Prowadzą przy tym w niektórych przypadkach do trwałych zaburzeń w okresie późniejszym.

Karcenie fizyczne – możliwa odpowiedzialność karna

Obecnie karcenie słowem czy gestem jest w dalszym ciągu dozwolone. Natomiast w sytuacji karcenia małoletniego w sposób wykraczający poza potrzeby sprawca może odpowiadać za wypełnienie znamion różnych przepisów karnych. Do takich należy m.in. znieważenie (art. 216 kk), groźby karalne (art. 190 kk), bezprawne pozbawienie wolności (art. 189 kk) czy znęcanie (art. 207 § 1 kk). W sytuacji dopuszczenia się karcenia cielesnego w zależności od skutków sprawca może odpowiadać np. za naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217 kk), zmuszanie do określonego zachowania (art. 191 kk) czy spowodowanie lekkiego, średniego bądź ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 i 157 kk). Jednak orzekając o naruszeniu nietykalności cielesnej w przypadku rodzica w stosunku do dziecka, należy zwrócić szczególną uwagę na stopień społecznej szkodliwości czynu. Co więcej, intymność relacji rodzinnych powoduje, że wszelkie decyzje o pociągnięciu rodziców/opiekunów do odpowiedzialności karnej powinny być podejmowane z dużą ostrożnością.

Kary cielesne w Polsce

Kiedy mamy do czynienia ze znęcaniem się?

Surowsze „metody wychowawcze” mogą także zostać uznane za znęcanie się. Zwłaszcza, że osoba znęcająca się z reguły posiada fizyczną przewagę nad dzieckiem. Znęcanie może przyjąć formę fizyczną lub psychiczną. Forma fizyczna łączy się z zadawaniem cierpień fizycznych, takich jak np. bicie, popychanie czy ciągnięcie za włosy. Natomiast znęcanie psychiczne cechuje wywoływanie dyskomfortu psychicznego u ofiary, wzbudzanie u niej poczucia zagrożenia i obawy o własny los, a także grożenie czy zastraszanie.

Zgodnie z art. 207 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeśli ofiarą jest osoba nieporadna ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (art. 207 § 1a kk). Kodeks przewiduje także typ kwalifikowany tych przestępstw. Jeżeli znęcanie się połączone jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 (art. 207 § 2 kk). Natomiast jeżeli następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, kara pozbawienia wolności waha się w przedziale od 2 do 12 lat (art. 207 § 3 kk).

Przeczytaj również:
Znęcanie się nad mężem – brutalna żona surowo ukarana

Pomoc ofiarom przemocy w rodzinie

Stosowanie kar cielesnych przez rodziców wypełnia często definicję przemocy w rodzinie, która zawarta jest w art. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (dalej jako „uppr”). Zgodnie z art. 3 uppr, osoba dotknięta przemocą w rodzinie może korzystać z różnych form pomocy. Osobom takim udziela się bezpłatnej pomocy, w szczególności w formie:

  1. poradnictwa medycznego, psychologicznego, prawnego, socjalnego, zawodowego i rodzinnego;
  2. interwencji kryzysowej i wsparcia;
  3. ochrony przed dalszym krzywdzeniem, przez uniemożliwienie osobom stosującym przemoc korzystania ze wspólnie zajmowanego z innymi członkami rodziny mieszkania oraz zakazanie kontaktowania się i zbliżania się do osoby pokrzywdzonej;
  4. zapewnienia osobie dotkniętej przemocą w rodzinie bezpiecznego schronienia w specjalistycznym ośrodku wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie;
  5. badania lekarskiego w celu ustalenia przyczyn i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie oraz wydania zaświadczenia lekarskiego w tym przedmiocie;
  6. zapewnienia osobie dotkniętej przemocą w rodzinie, która nie ma tytułu prawnego do zajmowanego wspólnie ze sprawcą przemocy lokalu, pomocy w uzyskaniu mieszkania.

Jeżeli stosowanie kar cielesnych prowadzi do bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka, pracownik socjalny może odebrać dziecko (art. 12a uppr) i umieścić je u innej niezamieszkującej z nim osoby najbliższej (w rozumieniu art. 115 § 11 kk), w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Przeczytaj również:
Eksmisja sprawcy przemocy domowej z lokalu

Niebieska Karta

Stosowanie kar cielesnych może prowadzić do wszczęcia procedury tzw. „Niebieskiej Karty”, uregulowanej w rozporządzeniu Rady Ministrów w tej sprawie. „Niebieska Karta” jest dokumentem wypełnianym przez funkcjonariusza policji w przypadku stwierdzenia przemocy w rodzinie. Służy ona dokumentowaniu faktów związanych z przemocą w danej rodzinie oraz ocenie zagrożenia dalszą przemocą. Stanowi także istotny dowód w sprawach sądowych.

„Niebieska Karta” może zostać założona przez policję, Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Wypełnienie „Niebieskiej Karty" nie jest jednak równoznaczne ze złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Nie stanowi bowiem podstawy do wszczęcia postępowania karnego. Jest za to istotną dla służb informacją, że w danej rodzinie dochodzi do przemocy.