Kiedy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy?

23 września 2020
hello world!

Kodeks pracy reguluje kwestie nieświadczenia przez pracownika pracy z racji przeszkód leżących po stronie pracodawcy, a także w przypadku przestoju. Różnica pomiędzy tymi pojęciami oparta jest na tym, czy obowiązek wykonywania pracy doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, czy jest niezawiniony lub zawiniony przez pracownika.

Przeszkody ze strony pracodawcy

Zgodnie z art. 81 § 1 Kodeksu pracy (dalej również jako „kp”) pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną. Jeżeli natomiast taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania – 60% wynagrodzenia.

W każdym przypadku wynagrodzenie to nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów. Przepis ten posługuje się zatem dwiema przesłankami, których ziszczenie się upoważnia pracownika do otrzymania wynagrodzenia mimo nieświadczenia pracy. Istotna jest gotowość do pracy po stronie pracownika. Po stronie pracodawcy zaś znaczenie ma stawianie przeszkód zatrudnionemu w świadczeniu pracy. Między tymi czynnikami zachodzi relacja następcza. Zachowanie pracodawcy wyprzedza reakcję pracownika. Po stronie zatrudniającego powstaje obowiązek zapłaty, gdy przeszkody w świadczeniu pracy są z nim związane, a pracownik był gotów do wykonania zobowiązania. 

Czym jest gotowość do wykonywania pracy?

Kluczowe w art. 81 § 1 kp jest zdefiniowanie zwrotu „był gotów do jej wykonywania”. Posłużenie się tym kryterium jest zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę właściwości konstrukcyjne stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 kp pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy, którą w ramach uprawnień kierowniczych oferuje mu pracodawca.

Oznacza to zatem, że zachowanie gotowości do pracy, przy przeszkodach występujących po stronie pracodawcy, uzasadnia zachowanie prawa do wynagrodzenia. Gotowość do pracy jest pojęciem mającym znaczenie w sferze faktycznej i prawnej. Uchwycenie znaczenia tego pojęcia może polegać na próbie wyłonienia cech charakterystycznych gotowości do pracy. W orzecznictwie wskazuje się na:

  • zamiar wykonywania pracy,
  • faktyczną zdolność do świadczenia pracy,
  • uzewnętrznienie gotowości do wykonywania pracy,
  • pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, przy czym rozumie się przez to stan, w którym pracownik może niezwłocznie na wezwanie pracodawcy podjąć pracę (tak np. wyroki Sądu Najwyższego z 23 września 2004 r., sygn. I PK 541/2003; z 2 września 2003 r., sygn. I PK 345/02; z 11 stycznia 2006 r., sygn. II PK 111/05 i z 14 grudnia 2009 r., sygn. I PK 115/09).

Wymienione przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie. Tylko bowiem w całości obrazują realną gotowość do świadczenia pracy.

Niezawiniony przestój

Nieco odmiennie uregulowano sytuację pracownika podczas przestoju. Określenia tego ustawodawca nie dookreślił. Można się domyślać, że chodzi o niespodziewaną przerwę w wykonywaniu pracy, spowodowaną obiektywną przeszkodą, mającą źródło techniczne lub organizacyjne. Z tego względu przestojem nie można nazwać zarządzonej przez pracodawcę przerwy w produkcji, spowodowanej zmniejszonym popytem na wytwarzane produkty (uchwała Sądu Najwyższego z 16 października 1992 r., sygn. I PZP 58/92). 

Co istotne, wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, przysługuje pracownikowi za czas niezawinionego przez niego przestoju. Jeżeli przestój nastąpił z winy pracownika, wynagrodzenie nie przysługuje. Stanowi o tym art. 81 § 2 kp. Sytuacje opisane w art. 81 § 2-4 są zatem wyjątkami wobec ogólnej reguły, którą zawiera art. 81 § 1 kp.

Powierzenie innej pracy na czas postoju

Zgodnie z art. 81 § 3 kp pracodawca może na czas przestoju powierzyć pracownikowi inną odpowiednią pracę, za której wykonanie przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę. Nie może być ono jednak niższe od wynagrodzenia ustalonego zgodnie z § 1. Jeżeli przestój nastąpił z winy pracownika, przysługuje wyłącznie wynagrodzenie przewidziane za wykonaną pracę.

Oznacza to zatem, że wystąpienie przestoju upoważnia pracodawcę do polecenia wykonywania pracy, która niekoniecznie współgra z kwalifikacjami zatrudnionego, jednak jest w danych okolicznościach „odpowiednia”. Mowa o takiej pracy, która odpowiada przygotowaniu pracownika, a jednocześnie koresponduje z bieżącymi potrzebami pracodawcy.

Oceny tego warunku dokonuje się indywidualnie. Należy przy tym uwzględnić wszystkie towarzyszące okoliczności. W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten ma zastosowanie, gdy powierzona praca odpowiada kwalifikacjom pracownika lub jest do nich zbliżona, a pracownik jest zdolny ją wykonywać (wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 1980 r., sygn. I PR 7/80). Co więcej, powierzenie innej pracy nie jest limitowane terminem. Uzależnione jest bowiem od czasu trwania przestoju. Takie uzasadnienie znajdziemy w wyroku SN z 17 stycznia 1978 r. (sygn. I PRN 178/77).

Przestój spowodowany warunkami atmosferycznymi

Zgodnie z art. 81 § 4 kp wynagrodzenie za czas przestoju spowodowanego warunkami atmosferycznymi przysługuje pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od tych warunków, jeżeli przepisy prawa pracy tak stanowią. W razie powierzenia pracownikowi na czas takiego przestoju innej pracy przysługuje mu wynagrodzenie przewidziane za wykonaną pracę. Chyba że przepisy prawa pracy przewidują stosowanie zasad określonych w § 3.

chevron-down
Copy link