Kodeks karny – analiza projektu, czyli co się zmieni?

Można by wynaleźć karę dożywotniego więzienia obostrzoną sztucznym przedłużeniem życia.

Stanisław Jerzy Lec

Projekt nowelizacji ustawy – Kodeks Karny proponuje wiele zmian. Poniżej analiza przepisów, które mogą wywrzeć największy wpływ na ściganie przestępców i pociąganie ich do odpowiedzialności. Zamiarem projektu jest podkreślenie, że zbrodnia nie popłaca a przy czynach zabronionych nie ma mowy o żadnej tolerancji.

Dlaczego Ministerstwo Sprawiedliwości chce zmienić Kodeks Karny?

Pierwszym i zarazem głównym celem prac nad nowym projektem jest potrzeba wzmocnienia ochrony prawnokarnej. Dokładniej chodzi o zwalczanie czynów godzących w najważniejsze ludzkie dobra, czyli:

  • życie;
  • zdrowie;
  • wolność seksualną;
  • własność.

Wobec przestępców, którzy dopuszczają się ataku na wymienione wartości większość społeczeństwa czuje potrzebę odwetu. Państwo Polskie musi ją zaspokoić, żeby uniknąć powszechnego niezadowolenia, które może doprowadzić nawet do samosądu. Co więc należy zrobić? Zwiększyć represję względem sprawców dopuszczających się działań budzących silną potrzebę odpłaty i napiętnowania.

Obecny stan prawny nie odpowiada postulatom wynikającym z funkcji ochronnej prawa karnego

Dzieje się tak, ponieważ sankcję stosowane za najcięższe przestępstwa nie odzwierciedlają w pełni ich społecznej szkodliwości. Innymi słowy, kara niedostatecznie odstrasza. Całość projektu dzieli się na 3 stopnie. Są nimi zmiany w zakresie:

  • surowości sankcji i konstrukcji konkretnych czynów zabronionych;
  • rozszerzenia instytucji nadzwyczajnego zaostrzenia kary;
  • ogólnych dyrektyw wymiaru kary celem zwiększenia represji karnych.

Projektowi przyświeca cel: ZERO TOLERANCJI DLA PRZESTĘPSTW I PRZESTĘPCÓW

Kara 30 lat pozbawienia wolności

Pierwszą i zarazem najgłośniej komentowaną zmianą jest wyeliminowanie kary 25 lat pozbawienia wolności.

Karami są:

1) grzywna;
2) ograniczenie wolności;
3) pozbawienie wolności;
4) 25 lat pozbawienia wolności;
5) dożywotnie pozbawienie wolności.

(art. 32 – Kodeks Karny)

Zmiana polega na usunięciu pkt 4 cytowanego przepisu. Kara pozbawienia wolności będzie teraz dzielić się na dwie kategorie. W pierwszej sąd będzie miał możliwość zindywidualizowania kary i orzekania jej rozmiaru mieszcząc się w granicach od 1 miesiąca do 30 lat. Jak to wygląda w praktyce?

Do tej pory było tak, że sprawca przestępstwa trafiał za kratki w granicach od 1 miesiąca do lat 15, jeżeli dopuścił się gorszego czynu to dostawał z miejsca 25 lat. Taki przeskok, zdaniem projektodawcy jest mało sprawiedliwy. By zrozumieć myślenie twórcy nowego kodeksu należy podeprzeć się kilkoma przykładami.

W pierwszej sytuacji mamy współdziałanie kilku osób w celu osiągnięcia sukcesu przy popełnianiu przestępstwa, dajmy na to – zabójstwa młodej dziewczyny. Udowodniono, że każdy z nich zadał jej śmiertelny cios nożem. Stało się tak, ponieważ przywódca grupy nie chciał, by ktoś zdradził. Sprawa ujrzała jednak światło dzienne. Przez wzgląd, że uczestnicy byli w innym stopniu zaangażowani w realizację czyny  każdy z nich dostał inną karę. Przez wzgląd, że zabójstwo było dokonane ze szczególnym okrucieństwem pierwszy z nich otrzymał karę 15 lat pozbawienia wolności – przez wzgląd na najmniejszy udział w całym przedsięwzięciu i młody wiek. Drugi został skazany na 25 lat, ponieważ był znajomym dziewczyny, doprowadził do jej porwania i przetrzymywał w swoim mieszkaniu. Ostatni dostał dożywotnie pozbawienie wolności. Tak wysoka kara spotkała go dlatego, że był obcy dla ofiary, regularnie ją gwałcił, torturował i na koniec pozbył się zwłok, przy czym robił to wszystko dla rozładowania agresji.

Dlaczego taka rozbieżność przy orzekaniu wyroku?

Sędzia miał nie lada problem. O ile z pierwszym i ostatnim łatwiej było orzec karę, tak w przypadku tego środkowego ciężko było orzec karę sprawiedliwą. Z całą pewnością za czyn, którego się dopuścił nie można było dać tylko 15 lat pozbawienia wolności. Problematyczne było również wlepienie 25 lat – dlaczego? Sprawca, choć okrutny to nigdy wcześniej nie miał problemów z prawem a na dodatek okazało się, że działał pod wpływem szantażu – główny oprawca zagroził, że zabije jego syna jeżeli odmówi pomocy przy realizacji zabójstwa. Oczywiście opisywany przykład ma charakter jedynie poglądowy, jednakże kieruje do pomysłu, który przedstawia nam projektodawca.

Należy zauważyć, że ustawowy dobór sankcji powinien uwzględniać ciężar danego przestępstwa, przy czym im w bardziej ogólny, syntetyczny sposób zostały zakreślone typy przestępstw, tym bardziej sankcja karna musi uwzględniać różny stopień natężenia winy i szkody, który może zajść w konkretnym przypadku, a zatem musi być zakreślona przez odległe od siebie w skali surowości minimum i maksimum kary.

Znaczy to tyle, że badając dany czyn należy brać pod uwagę wiele czynników, zanim wyda się wyrok. Prosty przykład. Inaczej sądzi się matkę, która pod wpływem szału zabija nowo narodzone dziecko, a inaczej jej konkubenta który rozbija głowę dziecka pod wpływem alkoholu pod nieobecność rodzicielki. Sędzia musi mieć możliwość decyzji, a dzięki szerokiej skali jest w stanie lepiej dopasować karę do przestępcy, czynu i towarzyszących mu okoliczności.

Ważne: Zmianom ulegnie wysokość nadzwyczajnie obostrzonej kary pozbawienia wolności do 30 lat. Jest to 10 lat więcej niż do tej pory.

Kary wolnościowe zamiast więzienia? – Tak, ale nie tak łatwo jak kiedyś

Jeżeli ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności (…)

(art. 37a – Kodeks Karny)

Zgodnie z projektem ósemka ma zamienić się na piątkę. Co to znaczy w praktyce? Projektodawca chce, by priorytet orzekania kar wolnościowych dotyczył tzw. drobnej przestępczości. Są to czyny, których największa kara nie przekracza 5 lat pozbawienia wolności. Nie jest to jednak jedyna zmiana. Przez wzgląd, że powyższy przepis nie zawierał w sobie żadnych ograniczeń można było oszustowi zaproponować jedynie grzywnę. Jeżeli jest nim, ktoś posiadający dużą ilość zbędnej gotówki to taka kara jest po prostu śmieszna. Z drugiej strony mniej śmiesznie się robi, jeżeli weźmiemy pod uwagę, że uprzywilejowany gwałciciel mógł także uniknąć więzienia. O kim mowa?

Kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia, doprowadza inną osobę do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

(art. 199 – Kodeks Karny)

Tutaj przychodzi z pomocą nowy projekt artykułu 37a. Zgodnie z nowym zapisem wymierzona kara nie tylko nie może przekroczyć zagrożenia 5 lat pozbawienia wolności ale również nie może być surowsza od roku. W takim przypadku sąd może orzec ograniczenie wolności – nie mniej niż 3 miesiące lub grzywnę – nie niższą niż 100 stawek dziennych. Trzymając się opisywanego problemu. Nie ma sędziego, który za przestępstwo zgwałcenia (nawet w tym uprzywilejowanym trybie – ofiara zgadza się pod wpływem strachu o swój byt,  ponieważ jest zależna od oprawcy) da karę niższą niż rok. Jeżeli jest – nie powinien być sędzią.

Zdaniem projektodawcy opisywane czyny nie zasługują na dobrodziejstwo orzekania łagodniejszych kar. Przestępstwa tego rodzaju godzą w podstawowe dobra chronione prawem, takie jak: zdrowie, wolność, cześć, nietykalność cielesna, mienie, bezpieczeństwo.

Przestępstwa na tle seksualnym – bez kompromisu w ochronie małoletnich

Projekt przewiduje również zaostrzenie środków skierowanych wobec sprawców przestępstw seksualnych. Chodzi przede wszystkim o atak na wolność seksualną i występowanie przeciwko obyczajności. Projekt ustawy kładzie szczególny nacisk na ochronę małoletnich.

Pierwszą zmianą jest zmiana podstawy orzekania środka karnego przewidzianego w art. 41 § 1a

Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu na szkodę małoletniego. Sąd orzeka zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania:

1) na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu na szkodę małoletniego;

2) za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego.

(brzmienie przepisu w projekcie ustawy)

Zmiany dotyczą w większości tego, że w niektórych przypadkach sąd MÓGŁ orzec, a teraz MUSI to zrobić bez żadnego wyjątku.

Nieletni przestępcy będą mieli gorzej – walka z deprawacją

Modyfikacje dotknęły również zakresu odpowiedzialności karnej nieletnich. Uporządkowano katalog przestępstw, za które mogą oni ponosić odpowiedzialność. Przede wszystkim chodzi o napiętnowanie czynów o szczególnej szkodliwości społecznej. We wspomnianym katalogu znalazły się wszystkie najcięższe zbrodnie, czyli te zagrożone karą nie mniejszą niż 3 lata pozbawienia wolności. Dodatkowo nieletni przestępcy mają zostać pociągnięci do odpowiedzialności za takie czyny, jak:

  • kwalifikowana bójka lub pobicie;
  • zwykłe i kwalifikowane sprowadzenie niebezpieczeństwa powszechnego;
  • kwalifikowane pozbawienie wolności;
  • zgwałcenie;
  • doprowadzenie do czynności seksualnej innej niż obcowanie płciowe;
  • kradzież;
  • zniszczenie lub uszkodzenie infrastruktury;
  • kradzież rozbójniczą;
  • wymuszenie rozbójnicze;
  • kwalifikowany krótkotrwały zabór pojazdu mechanicznego.

Co istotne, projektodawca proponuje rezygnację z ograniczenia ustawowego górnej granicy kary, którą można wymierzyć nieletniemu.

Nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego (…) może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. (…) orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary.

(art. 10 – Kodeks Karny)

Po zmianie artykuł 10 zmieniłby swoje MOŻE na MUSI. Ponadto nieletni odpowie bez taryfy ulgowej. Dlaczego ta propozycja wydaje się sensowna? Wymienione przestępstwa charakteryzują się wysokim stopniem społecznej szkodliwości. Zazwyczaj popełniają je osoby już zdemoralizowane, niekiedy bezpowrotnie. Taka decyzja nie przekreśla instytucji nadzwyczajnego złagodzenia wyroku a jednocześnie nie pozwala nieletnim na bezmyślne działanie z powodu świadomości małych konsekwencji. Daleko trzeba szukać? Wystarczy nadal pozostać w sferze przestępców seksualnych. Ile razy słyszy się o gwałtach (nawet zbiorowych) w szkołach, na wycieczkach, czy imprezach? Czy ktoś dopuszczający się takich czynów powinien działać ze świadomością, że w sumie to prawo potraktuje go łagodnie? Dla niektórych przestępstw nie może być tolerancji.

Zmiany wymiaru kar nieizolacyjnych

Projekt przewiduje powiązanie dolnej granicy zagrożenia grzywną oraz karą ograniczenia wolności proporcjonalnie do wysokości zasądzonej kary pozbawienia wolności. Jak to ma wyglądać w praktyce? W przypadku tych lekkich przestępstw zagrożonych karą więzienia maksymalnie do roku, minimalny wymiar kar wolnościowych będzie wynosił:

  • 50 stawek dziennych grzywny;
  • 2 miesiące ograniczenia wolności

Im wyższa kara pozbawienia wolności tym wyższa grzywna i kara ograniczenia wolności. Dlaczego zmiany? Projektodawca podaje przykład:

wykroczenia określone w ustawie o bezpieczeństwie masowym mogą być zagrożone karą grzywny w minimalnym wymiarze 2 tys. zł. Kodeks karny przez brak opisanej konkretyzacji określał, że w każdym przypadku przewidziana kara grzywny określana jest minimalnymi stawkami dziennymi w kwocie 10 zł. Z czego sędzia może orzec, że ich wysokość będzie wynosiła zaledwie 10 zł. Czyli co? Przestępstwo zagrożone więzieniem można było zamienić na wolność… za 100 zł. Dzięki zmianom kara będzie sukcesywnie wzrastać w zależności od wagi czynu.

Kara zamienna – wyjątkowe odstępstwo od zasady

Przez opisywany już art. 37a sąd ma możliwość orzekania nieproporcjonalnie łagodnych kar. Niby grozi ci więzienie ale sędzia może Ci dać zamiast tego – 100 zł grzywny lub miesięczny areszt. Zgodnie z planowanymi zmianami kara zamienna znajdzie zastosowanie jedynie w przypadku występków zagrożonych karą, która nie przekracza 5 lat pozbawienia wolności, jednak tylko w przypadku, gdy:

  • ocena całokształtu okoliczności wpływających na wymiar kary prowadzić będzie do wniosku, że kara nie przekroczyła by jednego roku pozbawienia wolności;
  • wymierzenie grzywny lub kary ograniczeniu wolności będzie towarzyszyć orzeczenie środka karnego, kompensacyjnego lub przepadku.

Kara zamienna nie dla wszystkich

Sama instytucja kary zamiennej ma zostać również wyłączona dla sprawców przestępstw o charakterze chuligańskim. Nie skorzystają również:

  • sprawca, który znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadził pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, który był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego
  • to samo dotyczy powyższego sprawcy, który dopuścił się katastrofy w komunikacji (art. 173 KK), sprowadził bezpośrednie niebezpieczeństwo katastrofy (174 KK), spowodował wypadek w komunikacji (177 KK) lub doprowadził w następstwie wypadku komunikacyjnego do śmierci innej osoby lub spowodował u niej ciężki uszczerbek na zdrowiu (355 KK)

To samo dotyczy przestępcy wskazanego w poniższym artykule

Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności, wykonywania czynności wymagających zezwolenia, które są związane z wykorzystywaniem zwierząt lub oddziaływaniem na nie, prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, wstępu na imprezę masową, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób lub zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, zakazu posiadania wszelkich zwierząt albo określonej kategorii zwierząt albo nie wykonuje zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w sposób w nim przewidziany, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

(art. 244 – Kodeks Karny)

Nadzwyczajne złagodzenie kary

Przez wzgląd na rozbieżności w stosowaniu instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary projektodawca planuje stworzyć jeden spójny model, który obejmie przestępstwa zawarte w kodeksie, jak również te opisywane w innych ustawach. W tym celu dodany zostanie § 7a, który umożliwi stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia w wypadku czynu zagrożonego wysoką samoistną grzywną. Tego bowiem kodeks nie przewidywał, chociaż w innych przypadkach instytucja mogła zostać użyta. Skoro dopuszczalne jest złagodzenie kary w przypadku czynów zagrożonych alternatywnie (zamiast innej kary) i kumulatywnie (razem z inną karą) to czemu nie możliwe miałoby być nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do samej grzywny, która orzekana jest bez żadnych dodatkowych kar? Do tej pory w praktyce może wystąpić sytuacja, że grzywna orzeczona przy karze ograniczenia wolności o wysokości 100 zł może zostać umorzona poprzez nadzwyczajne złagodzenie kary, ale 25 tys samoistnej grzywny wynikającej z przepisu w innej ustawie nie może zostać złagodzone.

Sąd może również zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w szczególności:
1) jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, szkoda została naprawiona albo pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody,
2) ze względu na postawę sprawcy, zwłaszcza gdy czynił starania o naprawienie szkody lub o jej zapobieżenie,
3) jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnionym przestępstwem.

(art. 60 § 2 – Kodeks Karny)

Zaostrzenie kar dla recydywistów

Kolejnym celem projektu ma być zastosowanie całkowicie odmiennego podejścia w stosunku do drobnych, często incydentalnych przestępców, w porównaniu do sprawców powrotnych, niepoprawnych, którzy z popełniania czynów zabronionych uczynili sobie stałe źródło dochodu.

Proponowane zmiany mają zaostrzyć warunki odpowiedzialności karnej wobec sprawców w najwyższym stopniu niepoprawnych. Chodzi o wielokrotnych recydywistów. Do tej pory mogli oni liczyć na wymierzenie kary pozbawienia wolności w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia za dane przestępstwo. Jak to rozumieć?

Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

(art. 280 – Kodeks Karny)

Przestępca dopuszcza się rozboju i kradnie. Zostaje złapany i osądzony. Trafia do więzienia na 2 lata. Wychodzi i w przeciągu 5 kolejnych lat zdarza mu się dalej kraść. W końcu kończy się szczęście i trafia przed sąd. Sędzia MOŻE dać mu karę 2 lat i jednego miesiąca więzienia. MOŻE również dać mu 18 lat jeżeli uzna to za słuszne. Istotny jest dolny próg, czyli możliwość wlepienia kolejnych 2 lat chociaż jest to kolejne przestępstwo (z tej samej kategorii) z rzędu.

Jeżeli sprawca uprzednio skazany w warunkach określonych w § 1, który odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, rozboju, kradzieży z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia, sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

(art. 64 § 2 – Kodeks Karny)

Co się zmieni?

Zgodnie z nowym projektem sprawca będzie musiał odsiedzieć min. podwójną wysokość dolnego ustawowego zagrożenia do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. W naszym przykładzie delikwent nie może już liczyć na przychylność. Jego odsiadka będzie trwać min. 4 lata.

Usunięcie możliwości zamiany warunkowego zawieszenia na grzywnę lub ograniczenie wolności

Projektodawca proponuje usunięcie z kodeksu art. 75a, który przewiduje możliwość zamiany kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Zamiast niej sąd może orzec ograniczenie wolności lub grzywnę. Taki stan rzeczy oparty jest na sprzecznym wewnętrznie założeniu. Dlaczego?  Kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzekana jest jedynie w przypadku, kiedy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. Z tego względu art. 75a podważa trafność zapadłego wyroku, co przeczy powadze rzeczy osądzonej.

Zatarcie skazania dopiero po roku

W opisywanym projekcie zmiany dotknęły również terminów zatarcia skazania przy warunkowym zawieszeniu wykonywania kary. Teraz jest to 6 miesięcy. Jeżeli projekt dojdzie do skutku, od zakończenia okresu próby będzie musiał upłynąć rok.

Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

(art. 76 – Kodeks Karny)

W tym samym terminie sąd będzie mógł podjąć decyzję o anulowaniu warunkowego zawieszenie i wymierzenie kary pozbawienia wolności. Na razie w tym przypadku termin wynosi 6 miesięcy.

 Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

(art. 75 § 4 – Kodeks Karny)

Warto zauważyć, że nie wszystkie przestępstwa ulegają zatarciu w opisywanych terminach.

Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw, jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

(art. 108 – Kodeks Karny)

Warunkowe zwolnienie – nie dla każdego

Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z odbycia reszty kary tylko wówczas, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do orzeczonego środka karnego lub zabezpieczającego i przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa.

(art. 77 – Kodeks Karny)

Projektodawca biorąc pod uwagę charakter prawny warunkowego zwolnienia uznał, że są sytuacje w których nie należy umożliwić skrócenia kary pozbawienia wolności. Zgodnie z tym ma zostać dodany § 3 i § 5 do art. 77 KK. Zgodnie z nimi sąd będzie orzekał o zakazie warunkowego zwolnienia sprawcy z odbywania reszty kary. W niektórych przypadkach sędzia będzie musiał robić to w sposób obligatoryjny (ustawa wskaże mu kiedy nie ma szans na dobrodziejstwo zwolnienia), w innych zaś wszystko będzie zależeć od jego dobrej woli. Jak to będzie wyglądać?

Sąd w żadnym wypadku nie może zwolnić przestępce skazanego na karę pozbawienia wolności nie krótszą niż 20 lat, jeżeli po orzeczeniu tej kary przestępca popełnił czyn zabroniony, taki jak:

  • zgwałcenie, którego następstwem jest śmierć ofiary;
  • tortury lub dokonywanie aktów barbarzyństwa podczas zgwałcenia;
  • prowadzenie lub zorganizowanie grupy przestępczej związanej z narkotykami;
  • aresztowanie, porwanie, zatrzymanie lub uwięzienie osoby bez nakazu lub zgody prawnej;
  • grożenie użycia, zajęcie lub przejęcie przemocą samolotu, statku, innego środka transportu lub platformy znajdującej się na szelfie kontynentalnym

W innych przypadkach wszystko będzie zależeć od charakteru i okoliczności czynu, a także od właściwości osobistych sprawcy (prawdopodobieństwo powrotu na drogę przestępczą). Decyzję podejmie sąd.

Dożywotnie pozbawienie wolności będzie bardziej dożywotnie

W przypadku skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności skazany ma możliwość starania się o uzyskanie warunkowego zwolnienia po 25 latach pobytu w więzieniu. Nowy projekt zakłada zwiększenie  tego okresu. Zdaniem projektodawcy jest on zbyt krótki w relacji do eliminacyjnego charakteru tej kary. By zachować charakter oddziaływania dożywotniego pozbawienia wolności proponuje się wydłużenie okresu do 35 lat.

Co ciekawe – okres próby w stosunku do więźnia zwolnionego warunkowo (skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności) ma trwać dożywotnio. Zdaniem projektodawcy sprawca wychodzący na wolność powinien mieć nieustanny i pozytywny bodziec do kształtowania swych podstaw społecznych.

W aktualnym stanie prawnym wygląda to tak:

W razie warunkowego zwolnienia czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, który jednak nie może być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat. (…) Jeżeli skazanym jest osoba określona w art. 64 § 2, okres próby nie może być krótszy niż 3 lata. (…) W razie warunkowego zwolnienia z kary 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności okres próby wynosi 10 lat.

(art. 80 – Kodeks Karny)

Orzekanie kary łącznej – brak premiowania sprawcy

Jeżeli po rozpoczęciu, a przed zakończeniem wykonywania kary lub kary łącznej sprawca popełnił przestępstwo, za które orzeczono karę tego samego rodzaju lub inną podlegającą łączeniu, orzeczona kara nie podlega łączeniu z karą odbywaną w czasie popełnienia czynu.

(art. 85 § 3 – Kodeks Karny)

W nowym projekcie do powyższego przepisu dopisano jeszcze jedno zdanie. Mianowicie:

Przepis ten stosuje się również wtedy, gdy nie nastąpiło odwołanie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary.

W praktyce będzie można objąć zakresem przepisu również tych przestępców, którzy popełnili przestępstwo w okresie próby związanej z udzieleniem warunkowego zwolnienia nawet w przypadku, kiedy sąd jej nie odwołał. Skończy się okres próby – sprawca zostanie pociągnięty do odpowiedzialności za kolejny popełniony czyn. W obecnym stanie prawnym dochodzi do sytuacji, gdzie przestępca będący na warunkowym zwolnieniu popełni przestępstwo i uniknie za niego kary bo instytucja łączenia mogła mu ją darować.

Zbrodnia zabójstwa z wydłużonym okresem przedawnienia

Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:
1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa;
2) 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię;
2a) 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat;
3) 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata;
4) 5 – gdy chodzi o pozostałe występki;

(art. 101 – Kodeks Karny)

Projekt obejmuję zmianę w pierwszym punkcie. Zbrodnia zabójstwa nie zostanie przedawniona przez 40 lat. Zgodnie z planowanymi zmianami zwiększenie tego okresu ma zwiększyć ścigalność przestępców, którzy wytrwale podejmują działania, których zamiarem jest uniknięcie odpowiedzialności.

Zdaniem projektodawcy zwiększyły się także możliwości wykrywcze organów ścigania. W związku z rozwojem wiedzy i nauki, a także techniki kryminalistycznej jest szansa na ustalenie tożsamości sprawców czynów popełnionych przed wielu laty. Dzięki zmianie śledczy będą mieli szansę dopaść tych zbrodniarzy, którzy w innym wypadku uniknęliby odpowiedzialności przez wzgląd, że kiedyś nie było szans na ich wykrycie.

Zatarcie skazania jedynie grupowo

Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw, jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

(art. 108 – Kodeks Karny)

Zgodnie z nowym projektem dopuszczalne będzie jednoczesne zatarcie wszystkich skazań jedynie wówczas, jeżeli sprawcę skazaną za dwa lub więcej przestępstw. Przepis ma mieć zastosowanie również, jeżeli skazany po rozpoczęciu lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełni przestępstwo. Projekt w założeniu rezygnuje z niepozostawaniu w zbiegu przestępstw i zamiast tego wprowadza zmianę, która pozwala na objęcie przepisem wszystkich przestępstw – także tych pozostających w zbiegu.

Źródło:

  • projekt ustawy – Kodeks Karny