Kiedy kradzież jest przestępstwem, a kiedy wykroczeniem?

15 października 2019
/

Na czym polega popularne przestępstwo kradzieży z art. 278 Kodeksu karnego? Kiedy czyn zabroniony stanowi przestępstwo, a kiedy wykroczenie?

Istota kradzieży

Zgodnie z art. 278 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Rzeczą ruchomą jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatniczy. Będzie nią również dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce (art. 115 § 9 kk).

Natomiast określenie, że dana rzecz jest cudza, oznacza, że ma ona właściciela i jest nim inna osoba niż sprawca. Tym samym kradzieży (podobnie jak innych przestępstw przeciwko mieniu) można dopuścić się jedynie w odniesieniu do rzeczy będących czyjąś własnością. Rzecz stanowiąca współwłasność sprawcy jest dla niego cudza (wyrok Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 1997 r., sygn. III KKN 241/96). Cudzą rzeczą jest także dla każdego z małżonków rzecz wchodząca w skład ich majątku wspólnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 grudnia 1999 r., sygn. II AKa 223/99).

Tej samej karze (pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5) podlega ten, kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 278 § 2 kk).

Przeczytaj również:
Piractwo komputerowe i nielegalne oprogramowanie - czy za pobranie gry można iść do więzienia?

Co istotne, wszystkie typy kradzieży ścigane są na wniosek pokrzywdzonego, jeżeli zostały popełnione na szkodę osoby najbliższej (art. 278 § 4 kk).

Kradzież energii

Przepisy o kradzieży rzeczy ruchomej stosuje się odpowiednio także do kradzieży energii oraz karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego (art. 286 § 5 kk). Kradzież energii polega na skorzystaniu z niej bez zgody dysponenta i bez uiszczenia opłaty. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 26 lutego 2004 r. (sygn. IV KK 302/03): Przestępstwo kradzieży energii (elektrycznej, gazowej, cieplnej, wodnej, atomowej) polega na bezprawnym uzyskaniu dostępu do źródła energii i korzystaniu z tej energii z pominięciem przyjmowanego w stosunkach danego rodzaju sposobu uzyskania lub korzystania z danego rodzaju energii. Jednak w przypadku gdy sprawca ma zawartą umowę z zakładem energetycznym, ale ingeruje w urządzenie pomiarowe lub omija je celem zużycia większej ilości energii niż wskazana w rozliczeniu, zachowanie jego podlega ocenie na gruncie przepisu art. 286 § 1 kk (oszustwo).

Przeczytaj również:
Czym jest oszustwo? Jakie są jego konsekwencje?

Kradzież - przestępstwo a wykroczenie

Rzeczy mogące być przedmiotem czynności wykonawczej kradzieży muszą mieć wartość majątkową (wyrażaną w pieniądzu). Innymi słowy, kradzież rzeczy niemającej wartości majątkowej nie stanowi zamachu na mienie. Czyn taki stanowi natomiast wykroczenie z art. 126 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”). Przepis ten stanowi, że kto zabiera w celu przywłaszczenia, przywłaszcza sobie albo umyślnie niszczy lub uszkadza cudzą rzecz przedstawiającą wartość niemajątkową, podlega karze grzywny albo karze nagany.

Kradzież lub przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej o wartości nieprzekraczającej 500 zł stanowi wykroczenie z art. 119 kw. Jest ono zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Kradzież - przestępstwo czy wykroczenie?

Wypadki mniejszej wagi

Przepis art. 278 § 3 kk tworzy uprzywilejowane typy wszystkich przestępstw kradzieży, tzw. wypadki mniejszej wagi. O ocenie czynu, jako wypadku mniejszej wagi, decydują elementy składające się na ocenę stopnia jego społecznej szkodliwości. Zgodnie z art. 115 § 2 kk przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiar wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków. Znaczenie ma również postać zamiaru, motywacja sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Wypadek mniejszej wagi charakteryzuje się zatem stopniem społecznej szkodliwości zmniejszonym w stosunku do typu podstawowego (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2002 r., sygn. V KKN 544/00).

Kradzież z włamaniem

Zgodnie z art. 279 § 1 kk, kto kradnie z włamaniem podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jest to zatem typ kwalifikowany kradzieży określonych w art. 278 kk. Znamieniem kwalifikującym jest sposób działania sprawcy, mianowicie włamanie. Co istotne, kradzież z włamaniem zawsze stanowi przestępstwo. Niezależnie od wartości przedmiotu czynności wykonawczej (art. 130 § 2 i 3 kw).

Przeczytaj również:
Kradzież z włamaniem i jej konsekwencje

Rozbój

Zgodnie z art. 280 § 1 kk, kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Rozbój jest kwalifikowanym typem kradzieży. Stanowi przestępstwo, niezależnie od wartości przedmiotu czynności wykonawczej. Z zastrzeżeniem, że dotyczy to tylko wypadków, gdy użycie przemocy wobec osoby osiąga natężenie gwałtu bądź groźba obejmuje jego użycie.

Przestępstwo to polega na dokonaniu kradzieży przy lub po zastosowaniu przemocy wobec osoby, groźby jej natychmiastowego użycia albo z doprowadzeniem człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Użycie przemocy wobec osoby polega na fizycznym i bezpośrednim oddziałaniu na ciało człowieka, ukierunkowanym na przełamanie lub uniemożliwienie oporu. Co istotne, rozbój zachodzi nie tylko wtedy, kiedy sprawca odbiera pokrzywdzonemu rzecz (rzeczy). Występuje także wtedy, kiedy pod wpływem przemocy wobec osoby lub groźby pokrzywdzony sam ją wydaje. Warto zapoznać się z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 maja 2001 r., sygn. II AKa 83/01.

Kwalifikowany typ rozboju (art. 280 § 2 kk) polega na działaniu z posłużeniem się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym bądź działaniu w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu, a także dopuszczeniu się rozboju wspólnie z osobą, która posługuje się taką bronią, przedmiotem lub sposobem. Wówczas sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Kradzież rozbójnicza

Kradzież rozbójnicza polega na zastosowaniu przemocy wobec osoby, groźby natychmiastowego jej użycia lub na doprowadzeniu człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy. Zachowania te winny mieć miejsce bezpośrednio po dokonaniu przez sprawcę kradzieży. Sprawca tego czynu podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 (art. 281 kk). Kradzież rozbójnicza zawsze stanowi przestępstwo. Niezależnie od wartości przedmiotu czynności wykonawczej z zastrzeżeniem, że dotyczy to tylko wypadków, gdy użycie przemocy wobec osoby osiąga natężenie gwałtu bądź groźba obejmuje jego użycie (art. 130 § 3 kw).

Kradzież rozbójnicza