Kto może reprezentować spółkę jawną?

25 lutego 2021
hello world!

Każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę jawną (o ile nie został tego prawa pozbawiony zgodnie z art. 30 k.s.h.). Prawo reprezentacji dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki i nie może być ograniczone ze skutkiem wobec osób trzecich (art. 29 k.s.h.).

Pojęcie reprezentacji spółki

Pojęcie reprezentacji można rozumieć szeroko i wąsko. Ujęcie szerokie (sensu largo) reprezentacji dotyczy występowania we wszelkich stosunkach prawnych z zakresu prawa cywilnego, administracyjnego, pracy oraz innych gałęzi prawa. Są to zatem wszelkie działania w stosunkach zewnętrznych.

Z kolei reprezentacja w ujęciu wąskim (sensu stricto) dotyczy tylko składania i przyjmowania oświadczeń woli w stosunkach cywilnoprawnych. Reprezentacja spółki jawnej może być czynna (składanie oświadczeń woli) i bierna (przyjmowanie oświadczeń woli). Obok wspólników spółkę reprezentować mogą jedynie prokurenci, pełnomocnicy i ewentualnie przedstawiciele ustawowi: kurator, likwidator. Katalog podmiotów uprawnionych do reprezentowania jest zamknięty. 

Zasada reprezentacji

Zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1526, dalej również jako „k.s.h.”) każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę. Wspólnicy dodatkowo mogą być wspomagani przez prokurentów i pełnomocników. Zasady reprezentacji powinny być określone w umowie spółki, przy czym wspólnicy mogą przyjąć zasadę reprezentacji jednoosobowej lub łącznej (art. 30 k.s.h.). W tym ostatnim przypadku chodzić może o reprezentację z udziałem dwóch wspólników, wspólnika i prokurenta, wspólnika i pełnomocnika. Reprezentacja łączna dwóch prokurentów może wynikać z udzielonej prokury łącznej. Co istotne, wspólnikowi nie można udzielić prokury, gdyż ma on ustawowe prawo do reprezentacji.

Przeczytaj również: Czym jest prokura, kto i w jaki sposób może ją ustanowić?

Zakres uprawnień przyznanych wspólnikowi reprezentującemu spółkę

Prawo wspólnika do reprezentowania spółki dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki (art. 29 § 2 k.s.h.). Przez czynności sądowe rozumiemy wszelkie czynności dokonywane przed wszelkimi sądami, w tym sądem polubownym (np. wnoszenie pozwu, składanie jednostronnych oświadczeń za spółkę).

Przeczytaj również: Czym jest zdolność sądowa i procesowa?

Z kolei do czynności pozasądowych zaliczamy zawieranie i wypowiadanie umów, składanie oświadczeń przed organami państwowymi, na przykład Izbami Skarbowymi, Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów czy Komisją Nadzoru Finansowego.

Przeczytaj również: Ugoda pozasądowa

Z art. 29 k.s.h. wynika prawo wspólnika do reprezentowania, a nie jego obowiązek. Obecne brzmienie art. 29 k.s.h. wskazuje, że absolutnie każda czynność podjęta w imieniu spółki przez wspólnika wiąże spółkę, i to bez względu na ewentualne naruszenie zasad prowadzenia spraw spółki. Prowadzenie spraw spółki i reprezentacja stanowią jednak dwie strony tego samego zjawiska, jakim jest działanie spółki. Przyjąć zatem należy, że prawo do reprezentowania spółki w stosunkach zewnętrznych nie jest zupełnie oderwane i niezależne od stosunku wewnętrznego.

Charakter regulacji zakazującej ograniczania uprawnień wspólnika w zakresie reprezentacji spółki jawnej

Zgodnie z art. 29 § 3 k.s.h. prawa reprezentowania spółki nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Oznacza to dopuszczalność ograniczeń między wspólnikami, które nie wywołują jednak skutków prawnych na zewnątrz. Możliwe jest zatem ustalenie reguł reprezentacji między wspólnikami (np. wyłączenie niektórych od prawa reprezentowania, wskazanie kwoty, powyżej której wspólnik nie może dokonać czynności itp.), co nie będzie miało znaczenia dla ważności i skuteczności czynności wobec osób trzecich. Co najwyżej w stosunkach wewnętrznych może być podstawą roszczeń między wspólnikami. Dla kontrahenta spółki wspólnik jawny zawsze działa w granicach umocowania. Wspólnicy mają natomiast pełną kompetencję do reprezentacji, która wynika z ustawy. Wspólnicy są więc przedstawicielami ustawowymi spółki.

Pozbawienie prawa do reprezentacji

Wyłączenie prawa wspólnika do reprezentacji może odbyć się wyjątkowo. Źródłem tego wyłączenia może być: umowa spółki i orzeczenie sądu. Zgodnie z art. 30 § 1 k.s.h. umowa spółki może przewidywać, że wspólnik jest pozbawiony prawa reprezentowania spółki albo że jest uprawniony do jej reprezentowania tylko łącznie z innym wspólnikiem lub prokurentem. W tym przypadku przyjąć należy, że wspólnik w umowie spółki godzi się na pozbawienie go prawa do reprezentacji. Może on nie być zainteresowany ani reprezentowaniem, ani prowadzeniem spraw, a jedynie na przykład udziałem w zyskach.

Obecne przepisy kodeksu spółek handlowych dopuszczają – o ile umowa spółki tak stanowi – zmianę umowy spółki większością głosów (art. 9 k.s.h.). Od pozbawienia prawa do reprezentacji należy odróżnić ustalenie zasad (techniki) reprezentacji łącznej w spółce. W ten sposób mamy do czynienia z ograniczeniem prawa do reprezentacji spółki jawnej przez określenie pewnych zasad współdziałania (nie jest to jednak naruszenie przepisu art. 29 § 3 k.s.h. – możliwa jest więc reprezentacja łączna dwóch wspólników, wspólnika i prokurenta, a także z udziałem pełnomocników).

Pozbawienie wspólnika prawa reprezentowania spółki może nastąpić wyłącznie z ważnych powodów na mocy prawomocnego orzeczenia sądu (art. 30 § 2 k.s.h.). Ważnym powodem mogą być: niezdolność umysłowa wspólnika, rażące niedbalstwo przy wykonywaniu kompetencji. Chodzi tu zatem o wszelkie sytuacje zarówno zawinione, jak i niezawinione, obiektywne i subiektywne, mające w ocenie sądu uzasadnić pozbawienie prawa do reprezentacji.

chevron-down
Copy link