Kara za niezastosowanie się do obowiązku poddania się kwarantannie nielegalna – wyrok WSA w Krakowie

2 kwietnia 2021
hello world!

Kwarantanna bez podstawy prawnej? Warto zapoznać się z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 15 lutego 2021 r. (sygn. III SA/Kr 1023/20). Sąd wskazał na wadliwość przepisów nakazujących odbycie przymusowej kwarantanny oraz niepewność co do okresu jej trwania. To kolejny wyrok, w którym sąd zakwestionował prawidłowość decyzji nakładającej karę finansową za złamanie ustanowionych przez rząd obostrzeń w związku z epidemią COVID-19.

Kwarantanna bez podstawy prawnej – stan faktyczny

Powiatowy Inspektor Sanitarny nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5.000 zł za niezastosowanie się do nałożonego na niego obowiązku odbycia kwarantanny. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji Inspektora Sanitarnego, zarzucając bezzasadne wystawienie kary pieniężnej i przeprowadzenie kontroli przestrzegania obowiązku kwarantanny. Powołał się na fakt, że podczas trwania kwarantanny funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji ani razu nie określili terminu zakończenia kwarantanny. Zatem skarżący sam obliczył dzień jej zakończenia. Jego zdaniem przypadał on na dzień przed kontrolą, w wyniku której nałożono na niego karę. Tym samym skarżący podniósł, że kara administracyjna została nałożona na podstawie przepisów, które nie mają zastosowania wobec niego.

Przeczytaj również: Mandat i kara administracyjna – czy odwołanie się ma sens i jak to zrobić?

Dotyczy to rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 658 z późn. zm.). Weszło ono bowiem w życie w dniu 10 kwietnia 2020 r. Skarżący przyleciał do Polski 27 marca 2020 r. Jego zdaniem kwarantannę zakończył 9 kwietnia, a więc po 14 dniach, zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami.

Organ z kolei stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż skarżący przekroczył granicę 27 marca 2020 r. Nie było również zatem wątpliwości, że od dnia 28 marca 2020 r. rozpoczął 14-dniową kwarantannę trwającą do dnia 10 kwietnia 2020 r. Zgodnie bowiem z przepisami obowiązkowa kwarantanna trwała 14 dni, licząc od dnia następującego po przekroczeniu tej granicy. W wyniku powyższego skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego.

Błędna podstawa prawna wydanej decyzji o nałożeniu kary

Wskazaną przez organ odwoławczy podstawą wymierzenia kary pieniężnej był art. 48a ust. 1 pkt 1 i art. 46b pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1845), który został dodany ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. poz. 567) i wszedł w życie w dniu 1 kwietnia 2020 r. Przepis art. 48a ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy stanowi, że kto w stanie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie stosuje się do ustanowionych (…) nakazów, zakazów lub ograniczeń (…), podlega karze pieniężnej w wysokości od 5.000 zł do 30.000 zł.

Obowiązek poddania się kwarantannie

Z kolei zgodnie z art. 46b pkt 5 ustawy w rozporządzeniu można ustanowić obowiązek poddania się kwarantannie. Rozporządzeniem, o którym mowa w art. 46a ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, było w szczególności rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 566) Weszło w życie z tą datą, a utraciło moc 10 kwietnia 2020 r.; zostało zastąpione przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 658), które weszło w życie 10 kwietnia 2020 r.

Z kolei art. 46a ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi został dodany ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842). Tymczasem okolicznością bezsporną w sprawie był fakt, iż skarżący przekroczył granicę kraju w dniu 27 marca 2020 r. Zatem w dacie, gdy nie obowiązywało żadne z wyżej wymienionych rozporządzeń Rady Ministrów. Obowiązek poddania się kwarantannie wobec skarżącego nie mógł zatem wynikać z ich treści. Okazuje się w takim razie, że mamy do czynienia z kwarantanną bez podstawy prawnej.

Niedopatrzenia ze strony sanepidu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie (wyrok z 15 lutego 2021 r., sygn. III SA/Kr 1023/20). Sąd ten zwrócił uwagę, że w aktach sprawy nie było odpisu decyzji o nałożeniu na skarżącego obowiązku odbycia kwarantanny. Miało to o tyle duże znaczenie, że wymierzenie kary pieniężnej w okolicznościach tej sprawy mogło nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy obowiązek poddania się kwarantannie był precyzyjnie określony przez wskazanie miejsca jej odbywania oraz czasu jej trwania.

Tymczasem żaden z organów (sanepid, policja) nie określił skarżącemu daty zakończenia obowiązującej go kwarantanny. Mimo licznych dążeń skarżącego do uzyskania tej informacji. Sąd administracyjny uznał, że skarżący nie miał obowiązku posiadania wiedzy w zakresie liczenia terminów w ramach postępowania administracyjnego. Sąd zarzucił również organowi Inspekcji Sanitarnej nieuzasadnione ograniczenie postępowania dowodowego. Sanepid wydał bowiem decyzję o nałożeniu na skarżącego kary wyłącznie w oparciu o otrzymaną od policji notatkę. Mimo że notatka taka stanowi dowód urzędowy, to jednak może zostać podważona w wyniku przeprowadzenia innych dowodów. 

Przymusowa kwarantanna bez podstawy prawnej

Obowiązek poddania się obowiązkowej kwarantannie w warunkach domowych w związku z wprowadzeniem stanu epidemii stanowi ograniczenie prawa do poruszania się po terytorium kraju. A zatem, zgodnie z art. 52 Konstytucji RP, podstawą nałożenia takiego obowiązku może być wyłącznie przepis rangi ustawowej albo wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Tymczasem kara pieniężna w wysokości 5.000 zł została nałożona na skarżącego na podstawie przepisów rozporządzenia ministra zdrowia wydanego na podstawie delegacji zawartej w ustawie covidowej (art. 46 ust. 2 i 4 ustawy z 5 grudnia 2008 r.).

Problem polega jednak na tym, że ustawa ta nie zawiera delegacji do wydania aktu wprowadzającego przymusową kwarantannę dla osób przekraczających granicę państwową. Minister zdrowia mógł zatem wyłącznie czasowo ograniczyć określony sposób przemieszczania się. To jednocześnie nie jest równoznaczne z ustanowieniem obowiązku odbycia kwarantanny. Minister zdrowia naruszył zatem zakres przyznanego mu uprawnienia. Skutkuje to tym, że akt administracyjny wydany na podstawie takiego rozporządzenia musi być uznany za wydany z naruszeniem prawa.

Stanowisko sądu administracyjnego

Sąd administracyjny podkreślił, że postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinno polegać na ustaleniu nie tylko samego faktu naruszenia obowiązku administracyjnego, ale również okoliczności temu towarzyszących. Jak wskazał bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 marca 1994 r. (sygn. U 7/93) podmiot, który nie dopełnia obowiązku administracyjnego, musi więc mieć możliwość obrony i wykazywania, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

W jednym z ostatnich orzeczeń (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 października 2016 r., sygn. TK 24/15) Trybunał ponownie potwierdził, że: Wymóg zapewnienia obywatelom rzetelnej procedury administracyjnej wywodzony z art. 2 Konstytucji zobowiązuje ustawodawcę m.in. do takiego zorganizowania tej procedury, aby w jej ramach organ administracyjny mógł dokładnie wyjaśnić stan faktyczny i załatwić sprawę z uwzględnieniem, w tym również – w razie takiej potrzeby – z wyważeniem kolidujących ze sobą dóbr, wartości i interesów.

Powyższa interpretacja Trybunału oznacza, że organy administracyjne, wymierzając karę administracyjną, powinny ustalać nie tylko sam fakt naruszenia obowiązku. Powinny również badać okoliczności tych naruszeń. Należałoby także ustalić, czy niedopełnienie obowiązku było następstwem okoliczności, za które obywatel nie ponosił odpowiedzialności.

chevron-down
Copy link