Layout strony internetowej a prawo autorskie

24 marca 2020
hello world!

Twoja działalność gospodarcza polega na projektowaniu stron internetowych? Zastanawiałeś się kiedyś, czy stworzony przez Ciebie szablon (layout strony internetowej) jest chroniony przez prawo? Jak postępować w przypadku, gdy podmiot konkurencyjny postanowił skorzystać z owoców Twojej pracy? Na te i wiele innych pytań znajdziesz odpowiedź w niniejszym artykule.

Na samym wstępie już Cię uspokoję - strona internetowa, jak również layout strony internetowej, tak samo jak książki, muzyka i filmy mieści się w definicji utworu określonego w art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dlaczego tak się dzieje? Zgodnie z polskim prawem pojęcie utworu jest rozumiane bardzo szeroko i już dawno wykazano, że jest tam również miejsce dla projektu strony internetowej.

Czym jest layout strony internetowej?

Layout w branży graficznej stanowi popularne określenie szablonu (projektu) strony internetowej. Innymi słowy, jest to ogół elementów, które razem składają się na graficzny interfejs. To właśnie pod tym pojęciem znajdziesz układ poszczególnych elementów witryny, ich kolorystykę, jak również krój fontu, czy nawet logotyp. Każdy ze wspomnianych elementów witryny sam w sobie może być przedmiotem ochrony prawa autorskiego. Z tego powodu grafik lub programista projektujący layout strony internetowej musi uważać, by nie naruszyć praw przysługujących autorowi czcionki lub temu, któremu zawdzięcza gotowe elementy graficzne. Również logotyp, jako znak towarowy, może podlegać ochronie.

Layout strony jako chroniony utwór

Zgodnie ze wspomnianym wyżej artykułem, utworem - zgodnie z literą prawa autorskiego - nazywamy każdy przejaw działalności twórczej człowieka. Wystarczy, by posiadał on cechy oryginalności i indywidualności, a przy tym został ustalony w jakiejkolwiek postaci. Ale po kolei...

Nie ma na świecie takiej strony internetowej, która nie posiadałaby layoutu (projektu, szablonu, interfejsu). Jest to element konstrukcji graficznej, na który składają się przede wszystkim:

  • kolorystyka (rodzaje barw),
  • grafika,
  • logotyp (znak towarowy),
  • font (to nie to samo co czcionka, ale wiele osób używa tych słów zamiennie),
  • estetyka i dekoracje,
  • układ poszczególnych elementów zawartych na stronie internetowej,
  • elementy techniczne zapisane w kodzie źródłowym.

Warto, żebyś wiedział(a), że utworem chronionym może być nie tylko layout jako taki (całość), ale również jego poszczególne elementy, które zdążyłem wymienić wyżej. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2007 r. stworzenie układu i formy graficznej portalu (jak również jej ulepszanie i zmiany w okresie eksploatacji portalu internetowego) mieści się w definicji utworu, o jakim mowa w art. 1 ust. 1 ustawy prawo autorskie. Ten sam sąd podkreślił także, że szata graficzna portalu jako istotny element wchodzi w skład utworu zbiorowego, jakim jest portal internetowy (sygn. akt I ACa 1145/06).

Niezależnie jednak od tego, kto posiada prawa do poszczególnych elementów strony internetowej - jej projekt graficzny podlega ochronie prawnoautorskiej, jako całość.

Layout strony internetowej jako wzór przemysłowy

Jeżeli zdecydujesz się chronić jedynie kilka elementów znajdujących się na stronie internetowej, to znaczy, że nie zdecydowałeś(aś) się skorzystać ze swojego prawa autorskiego do projektu strony internetowej lub po prostu go nie masz. Pamiętaj, że w celu pełnej ochrony musisz posiadać przynajmniej licencję lub autorskie prawo majątkowe. Wtedy też należałoby zarejestrować stronę internetową w postaci szaty graficznej. Żeby tego dokonać, Twoje www musi stać się wzorem przemysłowym.

Zgodnie z art. 102 ustawy Prawo własności przemysłowej, wzorem przemysłowym jest „nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację”.

Urząd Patentowy przed rozpatrzeniem Twojego wniosku sprawdzi, czy zgłoszona szata graficzna jest nowa, ma indywidualny charakter i czy jest ona postacią wytworu. Taka selekcja pozwala już na samym początku odrzucić wszystkie wnioski osób, które pobrały darmowe szablony, szeroko dostępne w internecie. Do odsiewu idą także podmioty, które kupiły licencję pozwalającą jedynie użytkować dany layout strony internetowej.

Layout strony internetowej a urzędy patentowe

Jeżeli zdecydujesz się na złożenie wniosku o zarejestrowanie wzoru przemysłowego, to odkryjesz, że możesz tego dokonać jedynie wtedy, kiedy posiadasz autorskie prawa majątkowe zarówno do projektu całej strony internetowej, jak i wszystkich elementów składowych. Tak więc albo jesteś grafikiem, który przygotował cały utwór od podstaw, albo też jesteś zleceniodawcą lub szefem tego grafika. W drugim przypadku zapewne zapłaciłeś(aś) mu za stworzenie projektu i otrzymałeś(aś) w zamian autorskie prawa majątkowe do jego dzieła. Pamiętaj, że jeżeli grafik wykorzystał przy swojej pracy utwory innych autorów (np. płatne fonty) to musi wykazać, że posiada zestaw licencji zezwalających do ich wykorzystywania (licencja komercyjna).

Co istotne, layout strony internetowej, a dokładniej jego ochrona, nie musi być ograniczona jedynie do granic naszego państwa. Jeżeli działasz na terenie Unii Europejskiej radzę Ci zabezpieczyć się nie w Urzędzie Patentowym Rzeczpospolitej Polskiej, a w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności przemysłowej. Dzięki takiemu rozwiązaniu Twój szablon będzie chroniony we wszystkich krajach Unii Europejskiej. W EUIPO możesz chronić oryginalny (pierwotny) layout strony internetowej lub teraźniejszy projekt (po modyfikacjach).

Czy layout strony internetowej jest programem komputerowym?

Projekt strony internetowej z pewnością jest utworem. Pojawia się tutaj jednak pewien problem. O jakim rodzaju utworu mówimy? Problematyka przypisania strony internetowej do konkretnej kategorii utworów jest zadaniem bardzo trudnym. Podczas wielu dyskusji dotyczących tego tematu pojawiły się pomysły, by layout stał się multimedialnym utworem audiowizualnym. Niektórzy popierali jednak stanowisko, że jest to po prostu program komputerowy. Skąd takie twierdzenia? Zapewne wiesz, że większość stron internetowych składa się z kodu. Kod ten instruuje przeglądarkę internetową i przekazuje jej informacje, które ta ma w danej chwili wyświetlać.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej miał na powyższy temat odrębne zdanie, które przekazał w wyroku. To właśnie w nim możemy przeczytać, że "graficzny interfejs użytkownika nie stanowi formy wyrażenia programu komputerowego (…) i nie może korzystać z ochrony przyznanej w prawie autorskim programom komputerowym na podstawie tej dyrektywy. Niemniej jeśli taki interfejs stanowi wyraz własnej twórczości intelektualnej swego autora, może on korzystać z przewidzianej w prawie autorskim ochrony jako utwór (sygn. akt C-393/09).

Wyrok ten z pewnością ma zastosowanie do gier komputerowych. W kwestii layoutu strony internetowej również zapewnia swego rodzaju artystyczną odrębność twórcom odpowiedzialnym za wizualną część wspomnianej strony www.

Layout strony internetowej - do kogo należą prawa autorskie?

Prawa autorskie do projektu strony internetowej należą zawsze do jego twórcy. Jeśli za ten projekt odpowiadała grupa osób (programista, grafik, itd.), to wszystkie te osoby stają się właścicielami praw autorskich. Taki projekt nazwiemy wówczas utworem współautorskim.

Zgodnie z powyższym, każde naruszenie praw autorskich twórcy projektu strony internetowej (nieuprawniona ingerencja) jest niedozwolona. Mowa tutaj także o modyfikacji layoutu, kasowaniu informacji o autorze, jak również dokonywaniu zmian w kodzie źródłowym tegoż projektu.

O tym, do kogo należą prawa autorskie, warto zatem pamiętać. Zauważ, że zazwyczaj zaprojektowanie strony www zleca się profesjonaliście, zewnętrznemu podmiotowi. W tym miejscu musisz zapamiętać, że sam fakt zapłaty za dzieło lub zlecenie (projekt strony www) nie będzie w żaden sposób równoznaczne z tym, że nabywasz prawo do jego swobodnego wykorzystania. Aby tak się stało, potrzebujesz odpowiedniej licencji, lub po prostu musisz kupić autorskie prawa majątkowe to stworzonego dla ciebie layoutu. Jeżeli to zrobisz, będziesz miał prawo do swobodnego i bezpiecznego dysponowania projektem. Możesz także - w przypadku sytuacji konfliktowych - bronić swoich praw, jeżeli konkurencja postanowi skopiować Twoje dzieło.

Layout strony internetowej a nielegalne kopiowanie

To, że dobry layout strony internetowej jest łakomym kąskiem dla nieuczciwej konkurencji i wszelkiej maści plagiatorów, wie chyba każdy. Wszak do internetu mamy łatwy i szybki dostęp. Powielenie czyjejś pracy wydaje się o wiele łatwiejsze niż jeszcze kilkanaście lat temu. W tym miejscu musisz wiedzieć jedno: nielegalna kopia elementów twórczych lub całości projektu strony internetowej może doprowadzić do naruszenia autorskich praw osobistych i autorskich praw majątkowych.

Jeżeli to Ty jesteś poszkodowanym, pamiętaj, że możesz się bronić. Przede wszystkim możesz wystosować żądanie:

  • zaniechania naruszania,
  • usunięcia skutków naruszenia,
  • naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – nawet trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem
  • udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Warto też, byś poznał(a) przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W tym miejscu przytoczę tylko art. 3, w którym ustawodawca wyjaśnia, że "czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta".

Ważne! Przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji można stosować kumulatywnie.

Layout strony internetowej - czy każdy podlega ochronie?

Żeby odpowiedzieć na to pytanie, ponownie musisz zerknąć na art. 1 ustawy prawo autorskie. Tam właśnie przeczytasz, że "przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze”. Zgodnie z tym podstawowe, proste, żeby nie powiedzieć - prymitywne, szablony stron internetowych nie podlegają ochronie. Mówię tutaj przede wszystkim o layoutach będących wyrazem zapisania pliku tekstowego w postaci .html lub też takich, które powstały przy użyciu zautomatyzowanych generatorów działających bez ingerencji człowieka.

Podsumowanie

Twórca odpowiedzialny za layout strony internetowej ma pełne prawo do dysponowania swoim dziełem. Ma on również prawo oczekiwać, że inne podmioty będą te prawa respektować. Każdorazowe przywłaszczenie sobie layoutu należącego do kogoś innego, jak również innych jego elementów, będzie naruszeniem prawa autorskiego. Pamiętaj również o tym, że bez zgody nie można legalne tworzyć modyfikacji takiego projektu. Nigdy nie należy też - przy "pozyskiwaniu" czyjejś pracy - usuwać ze stopki strony informacji o autorze. Jest to bardzo częsta praktyka, szczególnie w przypadku pobierania darmowych szablonów. To również stanowi naruszenie praw autorskich. Jeżeli korzystasz z takiego szablonu, zapoznaj się z licencją. Tam znajdziesz podstawowe warunki dotyczące wykorzystania pobranego utworu.

W przypadku korzystania z płatnych projektów możesz uzyskać licencję w postaci niewyłącznej lub wyłącznej. To samo dotyczy usług, w których grafik lub programista wykonują dla Ciebie stronę www na zlecenie. Zwracaj na to uwagę. Mniej płacisz, jednakże nie masz też pełnych praw do produktu. Zawsze warto dążyć do przeniesienia praw, które przenieść można, mowa o prawach majątkowych. W innym wypadku, zgodnie z art. 65 ustawy o prawie autorskim, będziesz posiadał(a) jedynie licencję do korzystania.

chevron-down
Copy link