Licencja - by robić coś, co jest zakazane

3 października 2018
/

"Bez licencji nawet święci nie zostaną w niebo wzięci." -  Jan Miszczak, Licencja na wychowanie. Pojęcie licencji ma swoją genezę w dawnych aktach władców, którzy udzielali swoim konkretnym poddanym prawa do czegoś, co z natury ówczesnego prawa było dla nich zakazane.

Czym jest licencja?

Słowo licencja powstało z dwóch łacińskich członów: licet - jest dozwolone; licens - wolny. Licencja jest uprawnieniem, które wynika z mocy prawa cywilnego lub też aktu administracyjnego. Polega na udostępnieniu praw podmiotowych i używana jest najczęściej przy sporządzaniu umów wykorzystywanych w dziedzinie prawa własności intelektualnej. Chodzi o prawo własności przemysłowej i prawo autorskie.

Do ww. dziedziny prawnej zalicza się udzielanie licencji na:

  • wynalazki;
  • wzory użytkowe;
  • znaki towarowe;
  • know-how (ogół wiadomości związanej ze zdobytym doświadczeniem w konkretnej dziedzinie przemysłowej, handlowej lub naukowej);
  • prawa autorskie

Prawo autorskie a prawo własności przemysłowej

Prawa autorskie odnoszą się do każdego przejawu działalności twórczej, która posiada swój indywidualny charakter. Może być utrwalony w jakiejkolwiek postaci bez konieczności ustalania jego wartości, celu, jak również sposobu wyrażania. Prawo autorskie pojawia się wraz z powstaniem utworu, który chroni. Działa również w momencie, kiedy jest on w trakcie tworzenia. Nie jest konieczne spełnienie jakichkolwiek formalności. Legalne korzystanie z cudzego utworu jest zależne od zgody autora. Zgoda objawia się wydaniem licencji poprzez podpisanie umowy licencyjnej. Czym więc jest utwór chroniony prawem autorskim?

Utworem jest każde dobro niematerialne stworzone przez człowieka, które istnieje niezależnie od rzeczy na której powstało (np. nuty do piosenki napisane na kartce, papier jest tylko nośnikiem).

Art. 17 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Prawo własności przemysłowej charakteryzuje się zaś uprawnieniem do korzystania z wynalazku lub znaku towarowego. By doszło do udzielenia zgody na korzystanie z patentu (licencja), należy podpisać umowę licencyjną.

Art. 66 ust. 2 Ustawy o prawie własności przemysłowej Uprawniony z patentu może w drodze umowy udzielić innej osobie upoważnienia (licencji) do korzystania z jego wynalazku (umowa licencyjna).

Ważne: Prawo własności intelektualnej charakteryzuje się dwoma ważnymi pojęciami. Są to licencja i umowa licencyjna. Nie są one określeniami zamiennymi. Licencja jest swoistym upoważnieniem do korzystania z cudzej własności (np. wynalazku, utworu muzycznego itp.). Umowa licencyjna jest czynnością prawną pomiędzy licencjodawcą i licencjobiorcą.

W skrócie: Dzięki poprawnie zawartej umowie licencyjnej otrzymujemy licencję.

Rodzaje licencji

Twórca ma prawo upoważnienia każdego do korzystania z utworu, wynalazku, itp. na ustawowo opisanych zasadach z jednoczesnym określeniem zakresu, miejsca i czasu ww. korzystania. W polskim prawie istnieje bardzo wiele rodzajów licencji, które dzielą się ze względu na cechy charakterystyczne. Licencja może zostać sklasyfikowana ze względu na:

Źródło

  • licencja dobrowolna (udzielana przez konkretny, uprawniony podmiot) - może zostać skierowana do ogółu poprzez jednostronne oświadczenie woli (otwarta, nie funkcjonuje w Polsce) lub zostać zawarta z licencjobiorcą poprzez dokonanie dwustronnej czynności prawnej (umowa licencyjna);
  • licencja przymusowa - mogą zaistnieć sytuacje, w których Urząd Patentowy ma prawo udzielić zezwolenia na korzystanie z opatentowanego wynalazku innej osoby;
  • licencja ustawowa - udzielana na podstawie aktu prawnego.

Zakres obowiązków

  • licencja negatywna - licencjodawca nie musi lub nie może nic zrobić po udzieleniu zgody na korzystanie przez licencjobiorcę z przedmiotu licencji (np. licencja przymusowa);
  • licencja pozytywna - licencjodawca ma za zadanie podjęcie dodatkowych czynności (np. podpisanie umowy licencyjnej);

Zakres uprawnień

  • licencja pełna - licencjobiorca ma prawo korzystać z przedmiotu licencji tak samo jak licencjodawca;
  • licencja niepełna - licencjodawca narzuca licencjobiorcy węższy niż sam posiada zakres korzystania z przedmiotu licencji.

Charakter uprawnienia

  • licencja niewyłączna - udzielenie licencji jednej osobie nie pozbawia licencjodawcy możliwości udzielania licencji innym podmiotom (licencje przymusowe, otwarte i ustawowe);
  • licencja wyłączna (monopol na korzystanie) - zastrzega wyłączność korzystania dla określonych podmiotów (pozostałe licencje).

Szczególny rodzaj

  • sublicencja - licencjodawca wyraża zgodę by licencjobiorca udzielał licencji innym podmiotom;
  • licencja dorozumiana - pojawia się w przypadku wykonywania prac badawczych lub w innych podobnych przypadkach; powstaje poprzez domniemanie, że wykonawca prac udzielił licencji na korzystanie z wynalazków zawartych w przekazanych wynikach prac na rzecz zamawiającego.

W przypadku wstąpienia na grunt prawa administracyjnego instytucja licencji staje się typowym zezwoleniem lub koncesją udzielaną przez państwo na wykonywanie określonych usług, działalności lub zajęć. Więcej na temat zezwoleń i koncesji można znaleźć tutaj.

Akty prawne związane z pojęciem - licencja

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej;

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych;

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym;

Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym;

Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego (syndyka).