Likwidacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

4 lutego 2021
hello world!

Zdarzenia wskazane w art. 270 i 271 k.s.h. powodują wszczęcie postępowania likwidacyjnego, które, jeżeli zostanie zakończone, skutkuje wykreśleniem spółki z rejestru. Chwilą rozwiązania spółki jest więc nie moment zaistnienia przyczyny, ale wykreślenie z rejestru jako następstwo postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego. Byt prawny spółki ustaje więc z chwilą jej wykreślenia z rejestru przedsiębiorców (art. 272 k.s.h.). Bez względu na przyczynę,  przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego jest konieczne. Jak przebiega likwidacja spółki z o.o.?

Likwidacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – przyczyny

Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1526, dalej również jako „k.s.h.”) rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powodują:

  • przyczyny przewidziane w umowie spółki;
  • uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby spółki za granicę, stwierdzona protokołem sporządzonym przez notariusza;
  • w przypadku spółki, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy, również uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki opatrzona przez wszystkich wspólników kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym; 
  • ogłoszenie upadłości spółki;
  • inne przyczyny przewidziane prawem.

Niekiedy również sądowi przysługuje prawo do orzeczenia rozwiązania spółki na mocy wyroku. Dzieje się tak m.in. na żądanie wspólnika lub członka organu spółki. Jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki lub na żądanie oznaczonego w odrębnej ustawie organu państwowego, jeżeli działalność spółki naruszająca prawo zagraża interesowi publicznemu (art. 271 k.s.h.).

Otwarcie likwidacji

Otwarcie likwidacji oznacza początek procesu likwidacyjnego. Po zaistnieniu przyczyn rozwiązania spółki następuje moment otwarcia likwidacji. Postępowanie likwidacyjne rozpoczyna się zatem od chwili otwarcia likwidacji (art. 274 § 1 k.s.h.), tj. uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd, powzięcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki lub zaistnienia innej przyczyny. Otwarcie likwidacji następuje z dniem zaistnienia pewnych przyczyn (w tym podjęcia uchwały przez wspólników) albo – gdy rozwiązanie jest następstwem orzeczenia sądu – z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia.

Wydanie orzeczenia przez sąd nie powoduje automatycznego otwarcia likwidacji. Dopiero gdy postanowienie lub wyrok stanie się prawomocne, zachodzi skutek otwarcia. Stan spółki w likwidacji trwa od otwarcia likwidacji do rozwiązania spółki lub zaistnienia przyczyn, które zniweczyły likwidację. Wskazaną już przyczyną może być jednomyślna uchwała wspólników (art. 273 k.s.h.). Gdy natomiast postępowanie likwidacyjne zostanie zastąpione postępowaniem upadłościowym, skutek taki wywoła zawarcie układu z wierzycielami, umorzenie lub uchylenie postępowania. Postępowanie likwidacyjne, o ile nie zostanie przerwane, trwa od dnia otwarcia do dnia zakończenia likwidacji (art. 288 k.s.h.).

Przeczytaj także: Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki z o.o. powstałe po ogłoszeniu upadłości

Postępowanie likwidacyjne

Postępowanie likwidacyjne nie zawsze jednak musi doprowadzić do rozwiązania spółki. W szczególności zapobiec rozwiązaniu spółki może jednomyślna uchwała wszystkich wspólników (art. 273 k.s.h.), gdy w toku postępowania likwidacyjnego zaistniały warunki wszczęcia postępowania upadłościowego (prowadzi się takie postępowanie, które jednak nie kończy się wykreśleniem spółki z rejestru) lub gdy postępowanie likwidacyjne zostanie uchylone. Wszczęcie postępowania likwidacyjnego ma ten skutek, że spółka jako osoba prawna wchodzi w stan kończenia swojej aktywności, posiadając jednocześnie przez cały ten czas pełną podmiotowość i osobowość prawną. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2020 r., sygn. II CSK 212/20, podkreślono bowiem, że spółka z o.o. w likwidacji zachowuje osobowość prawną. Posiada zatem zdolność sądową i zdolność procesową.

Natomiast zdolność do czynności prawnych jest ograniczona tylko do celu likwidacyjnego. Spółka działa pod zmienioną firmą (z dodatkiem „w likwidacji”). Zmiana ta ma na celu poinformowanie kontrahentów o specyficznym stadium, w jakim znajduje się spółka. W czasie likwidacji zarząd zastępuje likwidator. Działa on jednak w otoczeniu innych organów spółki, które funkcjonują normalnie. Ich podstawowym zadaniem staje się współudział w procesie zakończenia działalności spółki. 

Likwidatorzy

Istnieją trzy sposoby ustanowienia likwidatorów: 

  • automatycznie stają się nimi członkowie zarządu (art. 276 § 1 k.s.h.),
  • zgodnie z postanowieniami umowy spółki mogą to być inne osoby powołane w określonym trybie; 
  • powołanie przez sąd.

Likwidatorami, podobnie jak członkami zarządu, mogą być jedynie osoby fizyczne. Sposób reprezentacji spółki w okresie likwidacji określa się w umowie spółki, uchwale wspólników albo orzeczeniu sądu (art. 276 § 1(1) k.s.h.). W każdym przypadku sąd może zmienić sposób reprezentacji spółki w okresie likwidacji. Podstawą pełnienia funkcji przez likwidatorów jest stosunek organizacyjny, który powstaje z chwilą ich ustanowienia. Likwidatorzy mogą pełnić swoje funkcje tylko na podstawie powołania. Można jednak również zawrzeć z nimi inną umowę zobowiązującą. Może być to na przykład umowa o pracę (podobnie: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 września 2018 r., sygn. III AUa 1506/16, zgodnie z którym wykonywanie czynności likwidatora spółki z o.o. może mieć miejsce w ramach stosunku pracy, przy uwzględnieniu wypracowanej w orzecznictwie koncepcji tzw. autonomicznego podporządkowania, jak przy członkach zarządu spółki kapitałowej; likwidator podlega wówczas nadzorowi zgromadzenia wspólników).

Z treści art. 276 § 5 k.s.h. wynika, że sąd, który ustanowił likwidatorów, ustala wysokość ich wynagrodzenia. Należy to rozumieć w ten sposób, że dookreślono kompetencje w tym zakresie. Nie ma natomiast przeszkód, aby w pozostałych przypadkach, poza ustanowieniem przez sąd, również ustalić wynagrodzenie. Gdy wspólnicy ustanawiają likwidatorów, powinni ustalić zasady pełnienia przez nich funkcji z dookreśleniem zasad wynagradzania. W szczególności jeżeli to nie oni ustalają wynagrodzenie, należy wskazać organ, który może to uczynić (na przykład rada nadzorcza).

Zgłoszenie likwidacji spółki z o.o. do sądu rejestrowego

W związku z rozpoczęciem likwidacji na likwidatorach ciążą pewne obowiązki organizacyjne. Wymienia je art. 277 k.s.h., wskazując, że do sądu rejestrowego należy zgłosić: otwarcie likwidacji, nazwiska i imiona likwidatorów oraz ich adresy, sposób reprezentowania spółki przez likwidatorów i wszelkie w tym zakresie zmiany, nawet gdyby nie nastąpiła żadna zmiana w dotychczasowej reprezentacji spółki. Każdy likwidator ma prawo i obowiązek dokonania zgłoszenia. Wniosek o zmianę wpisu w KRS w związku z otwarciem likwidacji składa się na urzędowym druku formularza KRS-Z61. Na formularzu wnioskowym należy wskazać sąd rejestrowy, do którego kierowany jest wniosek, a także określić firmę, siedzibę i dane rejestrowe (nr KRS oraz REGON) spółki, której wpis ma dotyczyć. Następnie należy wskazać osobę wnioskodawcy, przy czym zasadniczo będzie to spółka, której wpis ma dotyczyć. Należy pamiętać, że zgłoszenie do rejestru jest nie tylko obowiązkiem, ale i prawem likwidatorów.

Likwidacja spółki z o.o. – czynności likwidacyjne

Likwidatorzy sporządzają bilans otwarcia likwidacji, który składają zgromadzeniu wspólników do zatwierdzenia (art. 281 § 1 k.s.h.). Bilans ten powinien zostać sporządzony przez likwidatorów w ciągu 15 dni od zajścia zdarzeń powodujących likwidację (art. 12 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 217). Ponadto jeżeli likwidacja przedłuża się ponad rok, likwidatorzy powinni po upływie każdego roku obrotowego składać zgromadzeniu wspólników sprawozdanie i sprawozdanie finansowe za rok ubiegły. Obowiązują tu zasady występujące przy odbywaniu zgromadzeń wspólników w toku normalnego funkcjonowania spółki.

Natomiast czynności likwidatorów możemy podzielić na trzy grupy: czynności formalne przed przystąpieniem do czynności likwidacyjnych, czynności likwidacyjne (w tym sensu stricto) i czynności po zakończeniu likwidacji.

Do pierwszej grupy czynności formalnych należy zaliczyć:

  • zgłoszenie do rejestru otwarcia likwidacji imion i nazwisk likwidatorów, sposobu reprezentowania spółki przez likwidatorów i zmian w tym zakresie oraz zmiany firmy poprzez uzupełnienie dodatku „w likwidacji”, wykreślenie prokury z rejestru (znaczenie deklaratoryjne);
  • sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji, który musi być przedłożony zgromadzeniu wspólników do zatwierdzenia;
  • ogłoszenie otwarcia likwidacji w "Monitorze Sądowym i Gospodarczym" lub w inny sposób.

Do drugiej grupy zaliczyć należy czynności likwidacyjne (czynności sensu stricto) polegające na zakończeniu wszelkich interesów bieżących spółki, ściągnięciu zobowiązań, wypełnieniu zobowiązań, upłynnieniu majątku, tj. spieniężeniu wszelkich aktywów, podziale pozostałego majątku między wspólników, zwołaniu zgromadzenia wspólników w celu zatwierdzenia ostatecznych rachunków, ogłoszeniu sprawozdania likwidacyjnego i złożeniu go sądom, oddaniu ksiąg i dokumentów na przechowanie oraz złożeniu wniosku o wykreślenie z rejestru.

Wykreślenie spółki z rejestru

Ostatnim etapem w procesie likwidacji spółki z o.o. jest złożenie wniosku do sądu rejestrowego o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców KRS i od tego momentu możemy mówić o zakończeniu bytu prawnego przez spółkę. Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne wykreślenie z rejestru spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli w wyniku przeprowadzonego i zakończonego postępowania likwidacyjnego zostanie spieniężony cały jej majątek, a mimo to zostaną niewypełnione zobowiązania ciążące na tej spółce (wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1996 r., sygn. I CKN 20/96).

chevron-down
Copy link