Czy mediator może być świadkiem w postępowaniu karnym?

5 maja 2021
hello world!

Mediacje w sprawach karnych służą ochronie praw pokrzywdzonego. Kodeks postępowania karnego przewiduje zakaz przesłuchania w charakterze mediatora na okoliczności objęte tzw. tajemnicą mediatora. Przepis ten uwzględnia zgłaszane w doktrynie propozycje, by zrównać pozycję mediatora z pozycją adwokata i duchownego. Do kodeksu postępowania karnego ma trafić odpowiedni przepis, który nie pozwalałby na przesłuchanie mediatora w charakterze świadka.

Tajemnica postępowania mediacyjnego

Stosownie do zaleceń zawartych w międzynarodowych dokumentach, w szczególności w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Nr R(99)19 odnośnie mediacji w sprawach karnych, a także wskazań zawartych w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Nr R(85)11 w sprawie pozycji ofiary w prawie i procesie karnym, postępowanie mediacyjne musi być prowadzone z zachowaniem zasady poufności.

Oznacza to, że informacji o przebiegu mediacji nie można udzielić żadnej osobie postronnej. Wiedzy na ten temat nie mogą mieć zatem również organy procesowe, które przekazały sprawę na drogę postępowania mediacyjnego lub przed którymi toczy się postępowanie karne. Ponadto informacji ujawnionych w toku procedury mediacji nie można wykorzystać jako materiału dowodowego w postępowaniu karnym.

Postępowanie mediacyjne jest poufne. Oświadczenia składane w jego toku nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu karnym. Daje to stronom gwarancję, że okoliczności, o których zdecydowały się mówić w trakcie mediacji, pozostaną nieujawnione. Ponadto „Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora” uchwalone przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości w dniu 26.06.2006 r. przewidują, że:

A. Zarówno mediacja, jak i jej przebieg i rezultaty są objęte tajemnicą. Mediator nie ujawnia nikomu informacji, które uzyskuje podczas prowadzenia mediacji, z wyjątkiem przestępstw wymienionych w art. 240 Kodeksu karnego.

B. Mediator lub ośrodek mediacyjny przechowuje dokumentację z mediacji w sposób respektujący zasadę poufności. Dokumentacja może obejmować pisemną zgodę stron na udział w mediacji, zarejestrowanie sprawy mediacyjnej, podstawowe dane uzyskane od stron (wraz z zapisem o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych w celu realizacji postępowania mediacyjnego), deklarację przestrzegania zasady poufności przez osoby trzecie obecne na sesjach mediacyjnych, kopię porozumienia mediacyjnego i kopię protokołu z postępowania mediacyjnego przekazywanego do sądu, jeśli sąd skierował sprawę do mediacji. Inne sposoby gromadzenia dokumentacji z mediacji wymagają wyraźnej zgody stron.

Mediacje w sprawach karnych – zakaz przesłuchania mediatora

Zgodnie z art. 178a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 534, dalej również jako „k.p.k.”) nie wolno przesłuchiwać jako świadka mediatora co do faktów, o których dowiedział się od oskarżonego lub pokrzywdzonego, prowadząc postępowanie mediacyjne, z wyłączeniem informacji o przestępstwach, o których mowa w art. 240 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 z późn. zm., dalej również jako „k.k.”). Przepis ten zwiększa poczucie bezpieczeństwa stron już na etapie podejmowania decyzji o wzięciu udziału w tym postępowaniu. Niweluje też obawy przed niekorzystnym, niewłaściwym wykorzystaniem udzielonych mediatorowi w toku postępowania informacji. Daje to stronom gwarancję, że okoliczności, o których zdecydowały się mówić w czasie mediacji, pozostaną nieujawnione. Regulacja ta pozostaje w związku z art. 23a § 7 k.p.k., według którego postępowanie mediacyjne prowadzi się m.in. w sposób poufny.

Podmioty prowadzące mediacje w sprawach karnych

Zakaz obejmuje tylko mediatora, co wynika expressis verbis ze zwrotu: Nie wolno przesłuchiwać w charakterze świadka mediatora. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych (Dz. U. poz. 716) do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego jest uprawniona osoba, która:

  • posiada obywatelstwo polskie, obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej albo obywatelstwo innego państwa, jeżeli na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej przysługuje jej prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w tych przepisach;
  • korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych;
  • ukończyła 26 lat;
  • zna język polski w mowie i piśmie;
  • nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
  • posiada umiejętności i wiedzę w zakresie przeprowadzania postępowania mediacyjnego, rozwiązywania konfliktów i nawiązywania kontaktów międzyludzkich;
  • daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków;
  • wpisano ją do wykazu instytucji i osób uprawnionych do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego prowadzonego w sądzie okręgowym.

Mediacje może prowadzić także instytucja (art. 23a § 1 k.p.k.). Do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego jest uprawniona instytucja, która:

  • zgodnie ze swoimi zadaniami statutowymi została powołana do wykonywania zadań w zakresie mediacji, resocjalizacji, ochrony interesu społecznego, ochrony ważnego interesu indywidualnego lub ochrony wolności i praw człowieka;
  • zapewnia przeprowadzenie postępowania mediacyjnego przez osoby spełniające warunki, wymagane od osoby uprawnionej do przeprowadzenia mediacji;
  • posiada warunki organizacyjne umożliwiające przeprowadzenie postępowania mediacyjnego;
  • została wpisana do wykazu instytucji i osób uprawnionych do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego prowadzonego w sądzie okręgowym (§ 3 rozporządzenia). W tym wypadku zakaz przesłuchania dotyczy osoby upoważnionej pisemnie przez tę instytucję do prowadzenia mediacji.

Mediacje w sprawach karnych – zakres zakazu przesłuchania

Omawiany zakaz obejmuje fakty, o których mediator dowiedział się od oskarżonego lub pokrzywdzonego, prowadząc postępowanie mediacyjne (zakres przedmiotowy). Chodzi o wszelkiego rodzaju fakty, niezależnie od tego, jakie mają znaczenie dla oskarżonego. Są to wszelkie informacje uzyskane od pokrzywdzonego lub oskarżonego w trakcie prowadzonych rozmów mediacyjnych. Wyraźne zaznaczenie, że chodzi o informacje uzyskane od oskarżonego lub pokrzywdzonego, oznacza jednak, że w zakres zakazu nie wchodzą fakty, o których mediator dowiedział się w toku prowadzenia mediacji od innych osób. Poza tym zakaz ten nie dotyczy informacji o przestępstwach enumeratywnie wymienionych w art. 240 § 1 k.k. Mediator, podobnie jak obrońca i duchowny, nie może być przesłuchany na okoliczności objęte tajemnicą, jako świadek. Może je jednak ujawnić, będąc przesłuchiwany w charakterze podejrzanego lub oskarżonego.

chevron-down
Copy link