Czy namawianie do popełnienia samobójstwa jest przestępstwem?

20 sierpnia 2019
/

Samobójstwa stanowią swego rodzaju temat tabu w społeczeństwie. Jeszcze rzadziej poruszana jest kwestia namowy lub pomocy w dokonaniu tej czynności. Co więcej, niewielka ilość skazań na podstawie art. 151 Kodeksu karnego (w 2017 roku było to zaledwie 27 wyroków!) mogłaby sugerować, że problem ten właściwie nie istnieje lub ma charakter zupełnie marginalny. Jak kwestię pomocy w popełnieniu samobójstwa regulują polskie przepisy?

Samobójstwo – karalne?

Zgodnie z przepisami polskiego kodeksu karnego samobójstwo oraz jego usiłowanie nie stanowią przestępstwa. Ustanowiono jednak odpowiedzialność karną za namowę oraz za udzielenie pomocy w odebraniu sobie życia przez inną osobę. Artykuł 151 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”) stanowi, że każdy, kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Przepis ten chroni życie człowieka przed jego zakończeniem niewynikającym z własnej inicjatywy. Chroni je również przed wszelkimi formami udzielania pomocy w dokonaniu samobójstwa. Przestępstwo z art. 151 jest przestępstwem materialnym. Jego skutkiem jest targnięcie się ofiary na własne życie. Przestępstwo to dokonuje się wraz z podjęciem próby samobójczej, bez względu na jej ostateczny rezultat. 

Realny i znaczący udział 

Zachowaniem karalnym, o którym mowa w art. 151 kk, jest doprowadzenie człowieka do targnięcia się na własne życie. Może ono występować w postaci namowy lub udzielenia pomocy (lub też obu tych zachowań łącznie). Co istotne, dla karalności wspomnianych zachowań nie wystarcza, aby sprawca swoim zachowaniem wzbudził u ofiary zamiar popełnienia samobójstwa lub jakkolwiek pomagał. Koniecznym jest, aby spowodował faktyczne podjęcie się realizacji czynu samobójczego przez ofiarę (bez względu na jego ostateczny wynik) lub pomógł jej realnie i w sposób znaczący (fizycznie lub psychicznie) w targnięciu się na jej życie. 

Namawianie do samobójstwa

Czym więc jest namawianie do samobójstwa? Według jednego z poglądów jest to równoznaczne z podżeganiem. Według innych natomiast jest pojęciem węższym niż „podżeganie”. Obejmuje wyłącznie zwerbalizowane sposoby (ustne, wyrażone na piśmie, językiem migowym itp.) wzbudzania zamiaru popełnienia samobójstwa u osoby, która takiej woli nie miała. Zachowania takie stanowić będą np. prośby, sugestie, propozycje czy wskazywanie na korzyści, jakie mogą wynikać z takiego kroku dla innych. Namowa polega więc na nakłanianiu innej osoby. Może się to odbywać zarówno werbalnie, jak i w sposób dorozumiany (np. gestem). Namowa oznacza zatem każdą czynność mogącą wpłynąć na podjęcie przez pokrzywdzonego decyzji o targnięciu się na własne życie, a także utwierdzenie go w takim zamyśle.

Przeczytaj również:
Sarco – kapsuła do popełniania samobójstw a kodeks karny

Udzielenie pomocy

Natomiast udzielenie pomocy będzie obejmowało wszelkie czynności, które umożliwiają lub ułatwiają popełnienie samobójstwa. Może więc przybrać formę dostarczania śmiercionośnych środków lub udzielenia rad co do skuteczności metod pozbawienia życia. Udzieleniem pomocy (a nie namawianiem do samobójstwa!) będzie także utwierdzenie potencjalnego samobójcy w podjętym przez niego zamiarze pozbawienia się życia. Udzielenie pomocy do samobójstwa ma być pomocą na tyle istotną, że doprowadziło (sprawiło), że samobójca próbę samobójczą mógł podjąć i ją rzeczywiście podjął. 

Udzielenie pomocy do samobójstwa jest możliwe także w formie zaniechania. Dotyczy to jednak wyłącznie osób, na których ciąży szczególny, prawny obowiązek ochrony innej osoby (gwarant) i – w tym przypadku – zapobiegnięcia skutkowi w postaci jej śmierci. Na zasadzie takiej będzie odpowiadał zatem np. rodzic osoby małoletniej. Stanie się tak, jeśli widział on przygotowania do samobójstwa, ale nie podjął żadnych kroków w celu uniemożliwienia uczynienia tego.

Zagrożenie karą

Przestępstwo z art. 151 kk stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Na podstawie art. 37a kk sąd może, zamiast kary pozbawienia wolności, orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 kk sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy orzeczenie grzywny albo kary ograniczenia wolności nie spełni celów kary.

Co więcej, sąd może orzec, a na wniosek osoby uprawnionej obligatoryjnie orzeka, obowiązek naprawienia szkody w całości lub w części lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Wynika to z art. 46 § 1 kk. Sąd może także, w oparciu o art. 47 § 1 kk, orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Natomiast za usiłowanie przestępstwa z art. 151 kk odpowiada ten, kto próbował, ale bez skutku namawiał drugiego człowieka do popełnienia samobójstwa lub udzielał mu stosownej pomocy, ale nie zdołał jednak doprowadzić do podjęcia próby samobójczej przez swoją ofiarę.