Wskazanie terminu wymagalności w pozwie

W Sejmie od 23 stycznia 2018 r. trwają pracę nad poprawkami dotyczącymi Rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prywatnych – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.

Projekt dotyczy:

  • skrócenia podstawowych terminów przedawnienia roszczeń (6 lat zamiast 10) przy pozostawieniu regulacji, zgodnie z którą dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi 3 lata oraz,
  • wprowadzenia nowego sposobu liczenia upływu terminu przedawnienia.

Krótsze terminy przedawnienia

Za skróceniem ogólnego terminu przedawnienia roszczeń przemawia przede wszystkim potrzeba zmobilizowania stron stosunków prawnych do szybszego kształtowania stanów faktycznych w sposób zgodny ze stanem prawnym. Istotny argument stanowią tu trudności dowodowe, gdyż po upływie zbyt długiego okresu jest trudno nie tylko wykazać roszczenie, ale przede wszystkim – jego ewentualne wygaśnięcie.

Interes, aby stan niepewności co do możliwości dochodzenia przez uprawnionego obowiązku świadczenia był ograniczony adekwatnym terminem mają także osoby trzecie kształtujące swoje stosunki prawne w oparciu o długotrwały stan faktyczny.

Wobec powyższego, projektowane rozwiązanie będzie mieć zatem charakter dyscyplinujący strony stosunków prawnych. Skrócenie ogólnego terminu przedawniania będzie zatem służyć także stabilności i pewności stosunków społecznych, co jest podstawowym celem instytucji przedawnienia.

Przyjęto, że termin 6 letni przyczyni się do wskazywanego zwiększenia stabilności stosunków prawnych i będzie jednocześnie terminem wystarczającym na podjęcie przez uprawnionego czynności w celu dochodzenia roszczenia.

Jak liczyć przedawnienie?

W projektowanym przepisie art. 118 k.c. przewidziano także odmienny, niż dotychczas, sposób liczenia upływu terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia kończy się z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego. Przy proponowanym liczeniu terminy przedawnienia zostaną w istocie nieco wydłużone (o czas do końca roku kalendarzowego). W związku z tym, w końcowej części projektowanego przepisu zamieszczono zastrzeżenie, że reguła ta nie będzie dotyczyć terminów przedawnienia krótszych niż dwa lata. Przyjęcie końca terminu przedawnienia na koniec roku kalendarzowego wydłużałoby bowiem w tych przypadkach ponad potrzebę krótkie terminy przedawnienia wynikające z przepisów szczególnych.

Zmiana art. 125 § 1 kodeksu cywilnego

Proponuje się także zmianę art. 125 § 1 k.c. Projektowany przepis przewiduje, że roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju orzeczeń sądowych albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawniało się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości podlegałoby przedawnieniu trzyletniemu.

Konsument z innym terminem przedawnienia

Kolejnym celem projektowanych zmian ustawy o podatku  jest wprowadzenie odrębnych reguł dotyczących przedawnienia roszczeń przysługujących przeciwko konsumentom (art. 117 § 21 k.c. oraz art. 1171 k.c.). Będą one przepisami szczególnymi w stosunku do ogólnych regulacji.

W projekcie proponuje się wprowadzenie regulacji, zgodnie z którą w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów obu stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

W projekcie proponuje się, aby w przypadku roszczeń przysługujących przeciwko konsumentowi już z chwilą upływu terminu przedawnienia następowało przekształcenie roszczenia w zobowiązanie niezupełne (naturalne), a zatem powstaje niemożność jego przymusowej realizacji.

Zmiana art. 568 § 2 k.c. zmierza do jednoznacznego przesądzenia, że także w przypadku sprzedaży konsumenckiej używanych rzeczy ruchomych roczny termin przedawnienia roszczeń z rękojmi nie może zakończyć się przed upływem dwóch lat od dnia wydania rzeczy, nawet jeżeli strony uzgodniły, iż termin odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi będzie skrócony do roku (a w każdym razie do okresu krótszego niż dwa lata).

Wprowadzenie takiej zmiany o ustawie o pdatku dochodowym jest niezbędne w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 lipca 2017 r. w sprawie C‑133/16, dla zapewnienia pełnej zgodności prawa polskiego z prawem UE. W wyroku tym Trybunał – w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne sądu belgijskiego – dokonał wykładni art. 5 ust. 1 dyrektywy 99/44/UE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji, dotyczącego przedawnienia roszczeń z rękojmi. Orzekł, że termin przedawnienia takich roszczeń nie może upłynąć wcześniej niż po upływie dwóch lat od wydania rzeczy, także w przypadku sprzedaży używanych rzeczy ruchomych, nawet wówczas gdy zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego okres samej rękojmi przy takiej sprzedaży został skrócony do roku.

Obowiązkowe wskazanie daty wymagalności roszczenia

Obecnie trwają pracę nad poprawkami do rządowej nowelizacji. Jedna z ostatnio uwzględnionych poprawek to wskazanie daty wymagalności roszczenia.

Zgodnie z poprawką w sprawach o zasądzenie roszczenia powód będzie musiał wskazać datę jego wymagalności. Ułatwi to sądowi ustalenie czy roszczenie uległo przedawnieniu. Będzie to miało znaczenie w sprawach rozpatrywanych na posiedzeniach niejawnych, np. w postępowaniach nakazowym albo upominawczym.

Termin ten ma być podawany we wszystkich pozwach, także w tych dotyczących sporów między osobami fizycznymi czy przedsiębiorcami.

Posłowie podzieleni

Podczas posiedzenia, odbyły się liczne dyskusje czy taka zmiana nie jest jednak zbyt daleko idąca. Posłowie będący „za” poprawką zapewniali, że w wielu pozwach będzie podawany termin płatności z faktury, a nie wymagalności roszczenia. W przypadku, jeśli sąd uzna to za błąd formalny, będzie musiał sam skontrolować termin lub odesłać pozew do uzupełnienia.

Wiceminister sprawiedliwości, wskazał, że wymóg wskazania daty wymagalności roszczenia obowiązuje w naszym porządku prawnym. Na przykład w stosunku do pozwów wnoszonych w e-sądzie w postępowaniu upominawczym.

Posłowie wskazali, że w/w poprawka ma sprawić, iż nowe przepisy zobowiązujące sąd w sprawie przeciwko konsumentom do zbadania, czy roszczenie jest przedawnione będą skuteczne.  Według  ich oceny, sytuacja kształtowałaby się znacznie gorzej, w przypadku ogłoszenia, że sąd z urzędu bada przedawnienie. Choć zapewne i tak będą wpływać pozwy, gdzie należność będzie zasądzona, choć dłużnik był pewien, że już dawno minął termin przedawnienia.