Odpowiedzialność poręczyciela

19 stycznia 2021
hello world!

Istotą poręczenia jest gwarancja, że poręczyciel wykona zobowiązanie, gdyby dłużnik go nie wykonał (art. 876 § 1 k.c.). Odpowiedzialność poręczyciela ma charakter zobiektywizowany i jest oparta na zasadzie ryzyka. To ryzyko jest wkalkulowane w obowiązek umowny i leży u podstaw stworzonego dla wierzyciela stanu zabezpieczenia. Poręczyciel nie może skutecznie uchylić się od odpowiedzialności w razie niespłacenia zobowiązania przez kredytobiorcę z powołaniem się na istniejące w dacie poręczenia zaufanie do kredytobiorcy i utratę tego zaufania po zapoznaniu się z dokumentami co do wypłacalności dłużnika (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 6 marca 2019 r., sygn. I AGa 313/18).

Umowa poręczenia

Zgodnie z art. 876 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., dalej również jako „k.c.”) przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Oświadczenie poręczyciela powinno być jednak złożone na piśmie pod rygorem nieważności (art. 876 § 2 k.c.).

Do udzielenia poręczenia dochodzi zatem na postawie umowy zawartej pomiędzy wierzycielem a poręczycielem. Jak wspomniano powyżej, kodeks przewiduje formę pisemną dla oświadczenia poręczyciela, zastrzegając przy tym rygor nieważności. Oświadczenie wierzyciel może złożyć w sposób dowolny, w tym dorozumiany. Do zawarcia umowy dochodzi w momencie przyjęcia oświadczenia o poręczeniu przez wierzyciela (A. Szpunar, Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 grudnia 1996 r., sygn. I ACr 985/96).

Przepisy nie wymagają do skutecznego ustanowienia poręczenia zgody dłużnika głównego, choć to on najczęściej jest inicjatorem udzielenia poręczenia. Również dla późniejszego istnienia zobowiązania poręczyciela nie ma znaczenia stosunek wewnętrzny łączący go z dłużnikiem. Relacje te mogą też pomiędzy poręczycielem a dłużnikiem w ogóle nie istnieć. Ponadto zarówno po stronie wierzyciela, jak i poręczyciela może występować kilka osób. Z poręczenia może skorzystać każdy podmiot prawa. W praktyce obrotu poręczenie najczęściej bywa przyjmowane w stosunkach bankowych.

Poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny

Zgodnie z art. 881 k.c. w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny. Oznacza to, że w momencie, kiedy należność główna stanie się wymagalna, uprawniony będzie mógł według swego wyboru dochodzić całości lub części świadczenia od dłużnika głównego i poręczyciela łącznie albo od każdej z tych osób z osobna. Do odpowiedzialności poręczyciela znajdą więc zastosowanie przepisy o solidarności (art. 366 – 378 k.c.). Oczywiście będą one stosowane odpowiednio, z uwzględnieniem charakteru poręczenia. 

Odpowiedzialność solidarna poręczyciela powstaje wtedy, gdy strony w umowie nie uregulują tego zagadnienia w inny sposób. Przepis nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego. Poręczyciel nie musi więc odpowiadać solidarnie. Strony mogą też wprowadzić subsydiarną odpowiedzialność poręczyciela, która będzie się aktualizować dopiero po tym, jak wierzyciel nie uzyska zaspokojenia od dłużnika głównego (M. Bączyk, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 5 maja 1993 r., sygn. III CZP 54/93).

Odpowiedzialność poręczyciela –spłata dokonana przez poręczyciela

Skutek spłaty dokonanej przez poręczyciela przejawia się w dwóch aspektach – po pierwsze, w stosunku pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem, po drugie, w relacji dłużnik – poręczyciel. Jeśli dojdzie do zaspokojenia należności głównej przez poręczyciela, w stosunku podstawowym nastąpi spłata, a więc zwolnienie z długu dłużnika głównego (z zobowiązania wobec wierzyciela); nie będzie on już ponosił odpowiedzialności wobec wierzyciela. Taki efekt nastąpi niezależnie od formy, w jakiej dojdzie do wygaszenia zobowiązania głównego, a więc czy nastąpi to wskutek wykonania zobowiązania, potrącenia itp.

W stosunku poręczenia skutkiem spłaty dokonanej przez poręczyciela jest wstąpienie poręczyciela w prawa zaspokojonego wierzyciela, co oznacza, że dług główny nie wygasa, a poręczyciel będzie mógł żądać od dłużnika tego, co świadczył wierzycielowi. Taki efekt nastąpi, jeżeli strony w stosunku poręczenia nie przyjmą odmiennych rozwiązań wynikających np. z relacji, które zachodzą pomiędzy poręczycielem a dłużnikiem. Spłata dokonana przez dłużnika nie zawsze jednak powoduje powstanie jego roszczenia w stosunku do poręczyciela. Poręczyciel nie będzie miał co do zasady obowiązku zapłaty na rzecz dłużnika.

Co innego może jednak wynikać ze stosunków prawnych łączących strony – poręczyciela i dłużnika. Z tych stosunków może bowiem wynikać przyczyna faktyczna udzielenia poręczenia, która może mieć wpływ na istnienie ewentualnego zobowiązania poręczyciela do dokonania zapłaty na rzecz dłużnika spłacającego wierzyciela. Tego typu sytuacja raczej rzadko może zdarzyć się w praktyce, jednak nie można jej całkowicie wykluczyć.

Natomiast inny skutek wywołuje częściowe wykonanie zobowiązania zabezpieczonego poręczeniem przez poręczyciela. W stosunku podstawowym wierzyciel ma prawo dochodzenia niespełnionej części świadczenia od dłużnika i od poręczyciela. Przy czym przysługuje mu pierwszeństwo zaspokojenia przed poręczycielem. W części spłaconej poręczyciel nabywa wierzytelność wobec dłużnika głównego, wstępując w prawa zaspokojonego wierzyciela.

Przeczytaj również: Kiedy wierzyciel może dochodzić świadczenia od poręczyciela?

Odpowiedzialność kilku poręczycieli

Jeśli w stosunku poręczenia występuje kilka osób, to wszystkie one odpowiadają za zabezpieczone zobowiązanie solidarnie. Solidarność cechuje odpowiedzialność kilku poręczycieli niezależnie od tego, czy poręczyciele wspólnie zaciągnęli zobowiązanie z tytułu poręczenia, czy też w różnym czasie. Co więcej, nie muszą też oni wiedzieć o tym, że wierzytelność zabezpieczona jest także przez dodatkowe poręczenie. Skutek spłaty przez jednego z poręczycieli w stosunkach między nimi nie podlega regulacji o wstąpieniu w prawa zaspokojonego wierzyciela. Ze względu na ich solidarną odpowiedzialność w wyniku dokonania spłaty wierzyciela przez jednego z nich dochodzenie roszczeń pomiędzy nimi będzie odbywać się na podstawie przepisów o solidarności. Powstaną więc roszczenia regresowe oparte na stosunkach istniejących pomiędzy nimi a wierzycielem (art. 376 k.c.). Natomiast w odniesieniu do dłużnika głównego jeden z kilku poręczycieli spłacający wierzyciela wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela.

* Zgodnie z tym przepisem, jeżeli termin płatności długu nie jest oznaczony albo jeżeli płatność długu zależy od wypowiedzenia, poręczyciel może po upływie sześciu miesięcy od daty poręczenia, a jeżeli poręczył za dług przyszły – od daty powstania długu żądać, aby wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty albo z najbliższym terminem dokonał wypowiedzenia. Jeżeli wierzyciel nie uczyni zadość powyższemu żądaniu, zobowiązanie poręczyciela wygasa.

chevron-down
Copy link