Ustawa o odszkodowaniach dla dzieci represjonowanych kobiet podpisana

Prezydent podpisał ustawę z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Projekt niniejszej nowelizacji został przygotowany przez senatorów. Ma ona na celu przyznanie uprawnień do odszkodowania lub zadośćuczynienia od Skarbu Państwa dzieciom, których matki za działalność opozycyjną pozbawione zostały wolności na podstawie orzeczeń uznanych później za nieważne. Możliwość ubiegania się o odszkodowania dotyczyć miała dzieci urodzonych w więzieniach lub innych miejscach odosobnieniach. Ponadto też tych, których matki w okresie ciąży przebywały w takich miejscach.

Kto może ubiegać się o odszkodowanie?

Sejm wprowadził kilka zmian do senackiego projektu. Między innymi rozszerzył krąg osób mogących ubiegać się o odszkodowania od Skarbu Państwa. Sejm chciał, by "odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę" przysługiwało także osobom o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W takim kształcie ustawa trafiła do Senatu.

Senat wprowadził natomiast dwie poprawki. Jedna z nich skreślała powyższy przepis. Senat uznał za zasadne ograniczyć zakres ustawy jedynie do pierwotnej intencji nowelizacji. A więc do przyznania odszkodowań dzieciom matek pozbawionych wolności w związku z działalnością niepodległościową, które wraz z matką przebywały w więzieniach, lub których matka w okresie ciąży przebywała w miejscu odosobnienia.

Senat wskazał jednak, że przyjęcie takiego rozwiązania nie oznacza, że działacze opozycji nie powinni mieć możliwości dochodzenia odszkodowań. W obecnym stanie prawnym jest to jak najbardziej możliwe. Warunkiem jest wcześniejsze stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego w związku z działalnością opozycyjną, lub gdy wobec osoby wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego.

Druga poprawka uszczegółowiła sytuację dziecka

Druga poprawka Senatu doprecyzowała, w jakiej sytuacji dziecku przysługiwać będzie odszkodowanie. Zgodnie z nią odszkodowanie należy się każdemu dziecku przebywającemu wraz z matką w więzieniu. Ponadto należy się tym dzieciom, których matki w okresie ciąży przebywały w miejscu odosobnienia. Pierwotna wersja ustawy mówiła jedynie o tych dzieciach, które urodziły się w takich miejscach.

Nowela ustawy uchyla dotychczasowe zapisy, że odszkodowanie nie zostaje przyznane w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o odszkodowanie lub zadośćuczynienie była represjonowana z powodu działalności mającej miejsce przed dniem 31 grudnia 1956 r. A ponadto wtedy, gdy - w wyniku wykonania orzeczeń albo decyzji o internowaniu - osoba poszkodowana poniosła śmierć.

Ponadto zgodnie z nowelizacją stwierdzenie nieważności orzeczenia może nastąpić w kilku dodatkowych przypadkach. W razie śmierci dziecka osoby represjonowanej z wnioskiem może wystąpić również małżonek, dziecko lub rodzice tej osoby.

Jeśli nieważność orzeczenia stwierdzono przed dniem wejścia w życie ustawy, żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić w terminie trzech lat od dnia jej wejścia w życie.