Doprowadzenie do izby wytrzeźwień – odszkodowanie

4 lipca 2018
/

W poprzednich częściach cyklu omówiłem poszczególne etapy zatrzymania i doprowadzenia do izby wytrzeźwień wraz ze środkiem zaskarżenia. Mechanizm nie wydaje się skomplikowany. Przebiega wedle wzoru: zachowanie danej osoby - reakcja władzy państwowej – zaskarżenie. Należy jednak zadać jeszcze jedno ważne pytanie – czy zatrzymanemu przysługuje roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie za niesłuszne lub niezgodne z prawem zatrzymanie?

Ustawodawca nie potrzebuje KPK

Dążąc do kompleksowości załatwiania spraw karnych, ustawodawca wprowadził do KPK instytucje prawa cywilnego służące wielopłaszczyznowej analizie zaistniałego zdarzenia. Przykładem może być zatrzymanie procesowe (lub tymczasowe aresztowanie), z którym powiązane są roszczenia odszkodowawcze z art. 552 i nast. KPK. Dzięki temu nie ma potrzeby uruchamiania cywilnej machiny prawa w celu uzyskania odpowiedniej rekompensaty za niesłuszne czy nieprawidłowe zatrzymanie. Niektóre instytucje cywilne są  przenoszone na grunt innych ustaw – tutaj KPK – i tam są stosowane w zgodzie z pryncypiami cywilistyki, ale na tle spraw karnych.

Wykładnia przepisów art. 40 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi kusi możliwością zastosowania analogicznie reguł dotyczących odszkodowania również i w przypadku wadliwego zatrzymania i doprowadzenia do izby wytrzeźwień (niesłusznego, niezasadnego, bezprawnego czy nieprawidłowego). Jednak zgodnie  z tym, co opisałem w uprzednim artykule, odesłanie do art. 552 § 4 KPK musiałoby wynikać z wyraźnego odesłania ustawowego, a takiego nie ma. Nie jest to w takim razie właściwa droga do uzyskania rekompensaty. Dobitnie i bezkompromisowo podkreśla to linia orzecznicza, vide: postanowienie SA w Katowicach z dn. 23.12.2013 (II AKz 777/13) czy wyrok SA we Wrocławiu z dn. 21.11.2012 (II Aka 332/12).[1]

Czyli nic mi się nie należy?

Niedopuszczalna jest w systemie prawnym państwa – dojrzałego prawnie i szanującego prawa człowieka i obywatela – sytuacja, w której szkoda powstała z nieprawidłowego czy niesłusznego działania władz państwa nie podlegałaby indemnizacji. Owszem, ustawodawca w różnych ustawach może określać szczegółowo, mniej lub bardziej kompleksowo, sposoby naprawiania wspomnianej szkody i tryb postępowania w tej sprawie. W sytuacji zaś braku takich regulacji z pomocą przychodzą zasady ogólne mechanizmów odszkodowawczych z KC.

Odpowiedzialność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej reguluje art. 417 i nast. KC. Jest to odrębna od innych deliktów podstawa roszczeń odszkodowawczych wyodrębniona ze względu na podmioty odpowiedzialne. Służy ona osobom, które w wyniku wadliwych działań jednostek reprezentujących imperium władzy państwowej poniosły szkodę. Wytoczenie właściwego powództwa, odzwierciedlającego szkody majątkowe oraz szkody niemajątkowe – np. doznany ból w wyniku pobicia i rekonwalescencji – pozwoli uzyskać odpowiednie naprawienie szkody i satysfakcję. Z uwagi na umieszczenie art. 417 KC w przepisach poświęconych deliktom nie można wykluczyć sytuacji, w której SP poniesie również odpowiedzialność za ewentualne naruszenie dóbr osobistych i zostanie zobowiązany to zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 448 KC.)[2]

Ciąg dalszy nastąpi …

[1] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2018, s. 1279. Autor fragmentu komentarza dopuszcza możliwość zastosowania art. 552 § 4 KPK do innych niż wymienione w KPK zatrzymań ustawowych, ale jedynie wtedy, gdy jest wyraźna podstawa ustawowa takiego odwołania.

[2] Vide: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2018, Legalis.