Odszkodowanie za opóźniony albo odwołany lot

Każdego dnia na świecie samoloty pasażerskie wykonują około 200 000 przelotów. Rekord to 19 285 maszyn w powietrzu w tym samym czasie. Ogólna punktualność na poziomie ok. 90% oznacza przeszło 20 000 opóźnionych albo odwołanych połączeń dziennie. Przyczyn przestojów jest wiele. Strajki, złe warunki pogodowe czy awarie maszyn to tylko niektóre z nich. Niemal każdy regularnie latający pasażer przynajmniej raz w życiu musiał zmierzyć się z tego rodzaju niedogodnością. Czy za stracony czas należy się jakaś rekompensata? Jak ją uzyskać?

Rozporządzenie unijne pomaga pasażerom

Jako że samoloty w głównej mierze służą do przemieszczania się między państwami, odpowiedzialność za opóźniony czy odwołany lot postanowiono uregulować na poziomie ponadnarodowym. Dla europejczyków najważniejszym aktem prawnym w tej materii jest Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 roku ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów.

Ten unijny akt prawny znajdzie zastosowanie w przypadku lotów:

  • z lotniska znajdującego się na terytorium państwa członkowskiego,
  • z lotniska znajdującego się w kraju spoza Unii Europejskiej, lecz na lotnisko znajdujące się w kraju członkowskim, jeśli przewoźnik lotniczy obsługujący dany lot jest przewoźnikiem wspólnotowym, a państwo trzecie nie wypłaciło odszkodowania na zasadach odrębnych.

Odmowa przyjęcia na pokład

Linie lotnicze, nawet te najbardziej prestiżowe, często ryzykują i stosują tzw. overbooking. Sprzedają więcej biletów, niż wynosi liczba dostępnych miejsc w samolocie. Przewoźnicy biorą pod uwagę własne doświadczenia i przewidują, że część osób zrezygnuje i nie stawi się na lotnisku. Jeśli ostatecznie nie wystarczy foteli dla wszystkich, obsługa linii jest zmuszona odmówić niektórym pasażerom wejścia na pokład.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia przewoźnik w takiej sytuacji musi w pierwszej kolejności poszukać ochotników, czyli pasażerów gotowych zostać na lotnisku z własnej woli. Mogą oni w zamian za wyrażoną zgodę wybrać pomiędzy:

  • zwrotem w terminie 7 dni pełnego kosztu straconego biletu (przy lotach łączonych pasażer otrzyma pieniądze również za części już odbyte, jeśli pierwotny plan podróży nie może zostać w całości zrealizowany),
  • zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie,
  • zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera, w zależności od dostępności wolnych miejsc.

Prawne gwarancje nie wydają się nadzwyczajne. Wynika z nich jedynie dość oczywisty obowiązek dokonania zwrotu pieniędzy za niewykorzystany bilet albo zapewnienia możliwości kontynuowania podróży zgodnie z pierwotnym zamierzeniem. Nic więc dziwnego, że mało kto godzi się na rezygnację z lotu na takich warunkach. Linie lotnicze proponują więc często dodatkowe bonusy. Może to być nocleg w dobrym hotelu, refundacja posiłków czy podwyższenie klasy lotu.

Odszkodowanie w przepisach

Jeśli nie uda się przekonać wystarczającej liczby osób, przewoźnik będzie zmuszony odmówić niektórym pasażerom wejścia na pokład wbrew ich woli. W takiej sytuacji, poza wyżej omówionymi uprawnieniami, poszkodowanym przysługuje rekompensata pieniężna. Zgodnie z art. 7 Rozporządzenia wynosi ona:

  • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km,
  • 400 euro dla lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km i wszystkich innych lotów o długości od 1500 do 3500 km.
  • 600 euro dla dłuższych lotów.

Odszkodowanie może ulec pomniejszeniu o 50%, jeśli przewoźnik zaoferuje taką zmianę podróży, że czas przylotu nie przekroczy pierwotnie planowanego o:

  • dwie godziny w przypadku wszystkich lotów o długości do 1 500 kilometrów,
  • trzy godziny w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1 500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1 500 do 3 500 kilometrów,
  • cztery godziny w przypadku wszystkich innych lotów.

Rozporządzenie ponadto przewiduje, że w przypadku poniesienia przez pasażera szkody w większym rozmiarze, dopuszczalne jest żądanie odszkodowania uzupełniającego w drodze zwyczajnego postępowania przed sądem krajowym (art. 11).

Poza odszkodowaniem pasażerowie muszą otrzymać posiłki i napoje w ilości adekwatnej do czasu oczekiwania. Oprócz tego należy im zapewnić zakwaterowanie w hotelu oraz transport pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania.

Odwołany lot

Uprawnienia pasażera w przypadku odwołania lotu są zasadniczo tożsame z przysługującymi w razie odmowy wpuszczenia na pokład. Poszkodowani:

  • otrzymują pomoc w postaci zwrotu kosztów biletu albo zmiany planu podróży (art. 8),
  • otrzymują pomoc w postaci refundacji kosztów posiłków,
  • mają prawo do odszkodowania (art. 7).

Odszkodowanie nie przysługuje, jeśli pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu:

  • co najmniej dwa tygodnie przed planowanym czasem odlotu;
  • w okresie od dwóch tygodni do siedmiu dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot najpóźniej dwie godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej cztery godziny po planowym czasie przylotu;
  • w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu

lub

  • gdy przewoźnik dowiedzie, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Opóźniony lot

Jeśli okaże się, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego startu o:

  • dwie godziny w przypadku wszystkich lotów o długości do 1 500 kilometrów,
  • trzy godziny w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1 500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1 500 do 3 500 kilometrów,
  • cztery godziny w przypadku wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b)

pasażerowie otrzymają od przewoźnika:

  • posiłki adekwatne do czasu oczekiwania,
  • zwrot kosztów zakwaterowania, jeśli lot zostanie przełożony na kolejny dzień,
  • zwrot kosztów biletu, jeśli opóźnienie okaże się dłuższe niż 5 godzin.

Ponadto w przypadku opóźnienia wynoszącego więcej niż 3 godziny, pasażerowi należy się odszkodowanie z art. 7 Rozporządzenia. Co ciekawe, nie wynika to wprost z treści tego aktu prawnego, lecz z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sędziowie uznali, że tak długie opóźnienie należy traktować tak samo jak odwołanie lotu. Dolegliwości dla pasażerów są bowiem w obydwu przypadkach podobnie intensywne.

Jak uzyskać rekompensatę?

Poszkodowany powinien jak najszybciej skontaktować się z przewoźnikiem. Ważne jest odpowiednie udokumentowanie całej sytuacji. Rozporządzenie wymaga, aby pasażer:

  • posiadał potwierdzoną rezerwację na dany lot i oficjalny dokument podróżny,
  • stawił się na odprawę w czasie uprzednio określonym przez przewoźnika, organizatora wycieczki czy biuro podróży, ale nie później niż 45 minut przed ogłoszoną godziną odlotu.

Brak pozytywnej reakcji na zgłoszone roszczenia otwiera przed pasażerem dwie niezależne drogi oficjalnego dochodzenia roszczeń – cywilną i administracyjną.

Pozew w postępowaniu cywilnym powinien zostać złożony do sądu właściwego ze względu na miejsce położenia lotniska wylotu albo przylotu. Wybór należy do pasażera, co w jednym z orzeczeń potwierdził Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Sygn. akt C-204/08). W Polsce będzie to najprawdopodobniej sąd rejonowy, chyba że wartość przedmiotu sporu przekroczy 75 000 zł (w tego rodzaju sprawach jest to mało prawdopodobne). Trzeba pamiętać, że omawiane roszczenie odszkodowawcze przedawnia się w terminie roku od dnia, w którym miał się odbyć lot.

Postępowanie administracyjne inicjowane jest z kolei skargą do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Może być ona wniesiona, jeśli przewoźnik nie odpowie pozytywnie na reklamację w terminie 30 dni od jej złożenia. Co istotne, roszczenie dochodzone tą drogą nie ulega przedawnieniu. Gorsza informacja jest taka, że ULC przyjmie skargę wyłącznie związaną z lotem z Polski. Jeśli lotnisko wylotu znajdowało się w innym państwie, właściwy będzie urząd znajdujący się na jego terenie. Pozytywna decyzja prezesa ULC stanowi tytuł egzekucyjny. Można się z nim udać się do komornika (po uzyskaniu klauzuli wykonalności w sądzie rejonowym).