Czym jest oszustwo komputerowe?

23 marca 2020
hello world!

Wprowadzenie do Kodeksu karnego oszustwa komputerowego stało się niezbędne, ponieważ tradycyjne pojęcie oszustwa zawiera znamiona (wprowadza w błąd „inną osobę”, wyzyskuje jej błąd lub „niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania”, doprowadza ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem), które przy komputerowym oszustwie nie są spełniane, mimo że nienależna korzyść majątkowa jest osiągana. Jak ustawa uregulowała kwestię oszustwa komputerowego?

Oszustwo komputerowe

Zgodnie z art. 287 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”) kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa albo wprowadza nowy zapis danych informatycznych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Czyn jest popełniony wtedy, gdy osoba dopuszczająca się go nie ma do tego upoważnienia. Upoważnienie może polegać na jakimkolwiek umocowaniu przez osobę mającą do tego prawo. Co istotne, przestępstwo to jest przestępstwem skutkowym. Skutkiem jest zmiana zapisu danych informatycznych.

Czynności dotyczące danych informatycznych

Dane informatyczne stanowią zapis określonej informacji przechowywanej na dysku komputera lub innym komputerowym nośniku informacji (Adamski, Prawo karne, s. 40). W świetle art. 1 lit. b konwencji o cyberprzestępczości dane informatyczne oznaczają dowolne przedstawienie faktów, informacji lub pojęć w formie właściwej do przetwarzania w systemie komputerowym, łącznie z odpowiednim programem powodującym wykonanie funkcji przez system informatyczny.

System informatyczny. „Wpływanie”, o którym mowa w art. 287 § 1 kk, to wszelkiego rodzaju ingerencja w automatyczne gromadzenie, przetwarzanie lub przekazywanie danych informatycznych. Przez przetwarzanie danych informatycznych rozumie się natomiast jakiekolwiek operacje wykonywane na danych. Są nimi np. utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, które wykonuje się w systemach informatycznych. Przetwarzanie ma charakter automatyczny, jeśli jakaś część tego procesu odbywa się za pomocą urządzeń sterujących. Odbywa się to bez ingerencji człowieka lub z jego ograniczonym udziałem. Natomiast gromadzenie to zbieranie danych. Przekazywanie z kolei stanowi czynność udostępniania ich innej osobie. Przekazywaniem będzie zarówno transmisja danych, jak i przekazanie nośnika danych. 

Przestępstwa komputerowe

Konstrukcja przestępstwa określonego w art. 287 kk nawiązuje do związanego ze sferą nowoczesnych technologii informatycznych obszaru prawa karnego. W piśmiennictwie określa się ten obszar mianem przestępczości komputerowej. Istotę typów czynu zabronionego zaliczanych do kategorii przestępstw komputerowych stanowi specyficzny przedmiot oddziaływania sprawcy, związany z elektronicznymi sposobami gromadzenia, przetwarzania i przesyłania informacji oraz specyficzny sposób realizacji czynności sprawczej polegający na wykorzystaniu nowoczesnych technologii związanych z gromadzeniem, przetwarzaniem i przekazywaniem danych zapisanych w sposób cyfrowy.

Zagadnienie kryminalizacji zachowań związanych ze sferą nowoczesnych technologii gromadzenia, przetwarzania i przekazywania danych stanowi przedmiot regulacji zalecenia nr R (89) 9 Komitetu Ministrów Rady Europy, dotyczącego przestępstw związanych z wykorzystaniem komputera, w którym uwzględniono katalog czynów zaliczanych do tzw. listy minimalnej przestępstw komputerowych (np. oszustwo komputerowe, fałszerstwo komputerowe, włamanie do systemu komputerowego, niszczenie danych lub programów komputerowych, sabotaż komputerowy, podsłuch komputerowy, piractwo komputerowe oraz bezprawne kopiowanie topografii półprzewodników) oraz katalog zamieszczony w tzw. liście fakultatywnej (np. modyfikacja danych programów komputerowych, szpiegostwo komputerowe, używanie komputera bez zezwolenia oraz wykorzystywanie prawnie chronionego programu komputerowego bez upoważnienia).

Oszustwo komputerowe a „klasyczne” oszustwo

Oszustwo komputerowe przewidziane w art. 287 kk różni się od klasycznego oszustwa dwoma elementami. Po pierwsze, przepis art. 287 nie wymaga podejmowania przez sprawcę jakiegokolwiek oddziaływania na osobę w celu doprowadzenia jej do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem. Po drugie, przepis art. 287 kk nie wymaga dla dokonania przestępstwa skutku w sferze mienia w postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem lub uzyskania przez sprawcę bądź inną osobę jakiegokolwiek przysporzenia majątkowego lub pogorszenia sytuacji podmiotu, którego prawa majątkowe odzwierciedlane są przez zapisy danych informatycznych.

Przeczytaj również:
Czym jest oszustwo? Jakie są jego konsekwencje?

chevron-down
Copy link