Zawieszenie biegu przedawnienia z powodu COVID-19 w sprawach karnych

18 stycznia 2021
hello world!

Mimo iż projekt nowelizacji Kodeksu karnego i innych ustaw, który obecnie skierowany został do I czytania na posiedzeniu Sejmu, dotyczy wdrożenia do polskiego porządku prawnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/541 z 15 marca 2017 r. w sprawie zwalczania terroryzmu, to jednak zawiera wiele innych regulacji. W związku z pandemią koronawirusa ustawodawca wprowadził nowe regulacje prawne. Jak zatem mają wyglądać postępowania sądowe w dobie epidemii COVID-19?

Postępowania sądowe w dobie epidemii COVID-19

Ogłoszenie stanu epidemii z powodu COVID-19 wprowadziło szereg ograniczeń. Przekładają się one również na postępowania sądowe w sprawach karnych. W sprawach wieloosobowych, a więc w takich, w których występuje wielu np. oskarżonych lub świadków, konieczność zachowania wymogów sanitarnych podczas rozpraw może wpływać negatywnie na czas prowadzenia postepowań. Wprowadzenie możliwości prowadzenia rozpraw i posiedzeń w trybie wideokonferencji usprawniło tempo postępowań. Z uwagi jednak na wymogi proceduralne taki tryb procedowania odbywa się w ograniczonym zakresie. Na przedłużenie postępowań wpływa również np. objęcie kwarantanną oskarżonych, świadków (biegłych), a w szczególności sędziów albo ławników.

W konsekwencji tego może dochodzić do przedawnienia karalności przestępstw z przyczyn obiektywnych, tj. mimo że organy ścigania i sądy nie prowadzą postępowań w sposób opieszały. Istnieje więc ryzyko, że podejrzani (oskarżeni) mogą nie ponieść odpowiedzialności karnej. Powodem byłoby to, że postępowania karne są prowadzone w stanie epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Umorzenie postępowań karnych z powodu przedawnienia karalności wyklucza także możliwość realizacji jednego z podstawowych celów postępowania karnego. Mowa o uwzględnieniu prawnie chronionego interesu pokrzywdzonego, a co za tym idzie – orzeczenia środka karnego naprawienia szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo nawiązki na rzecz pokrzywdzonego.

Zdaniem autorów nowelizacji Kodeksu karnego i innych ustaw brak zawieszenia biegu terminów przedawnienia w stanie epidemii lub zagrożenia epidemicznego może więc zostać uznany za zaniechanie ustawodawcy, który nie zapewnia właściwej ochrony pokrzywdzonym. Może to również wpływać negatywnie na możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przez pokrzywdzonych w postępowaniu cywilnym. Skazanie za przestępstwa w praktyce znacznie ułatwia bowiem dochodzenie roszczeń w takim postępowaniu.  

Przeczytaj również: List żelazny dopuszczalny jedynie w przypadku braku sprzeciwu prokuratora?

Przedawnienie karalności

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że przedawnienie karalności nie jest prawem człowieka, czy nawet ekspektatywą tego prawa. Stanowi natomiast instrument polityki kryminalnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że ustawodawca może dostosowywać zakres tej instytucji do aktualnej szczególnej sytuacji społecznej. Z pewnością do takich należy stan epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Obywatel nie może oczekiwać korzyści, które dla niego mogłyby wynikać w związku z naruszeniem prawa ze względu na taką, a nie inną politykę karną. Ta bowiem – w zależności od istoty zagrożeń związanych z konkretnymi przestępstwami – może podlegać modyfikacjom i zmianom.

W tym kontekście uzasadnione jest zawieszenie biegu terminów przedawnienia karalności czynu i przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe w czasie stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego oraz w terminie 6 miesięcy po dniu ich odwołania, których termin przedawnienia jeszcze nie upłynął. Dlatego też nowy projekt ustawy zawiera przepis przejściowy w zakresie biegu terminów przedawnienia karalności czynu i przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, wskazując, że do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie ustawy oraz kar orzeczonych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.

Dotychczasowe regulacje

W ramach tzw. tarczy antykryzysowej zawieszono bieg przedawnienia czynów karalnych na czas ogłoszonego stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii. Wątpliwości związane z tą regulacją dotyczyły nie tylko samej słuszności tego rozwiązania. Odnosiły się bowiem także do praktycznych problemów z funkcjonowaniem tego przepisu. W szczególności mowa tu o początkowej dacie zawieszenia przedawnienia.

W omawianym zakresie art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, stanowił, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów wymienionych w tym przepisie (pkt 1-6) nie rozpoczyna się. Rozpoczęty natomiast ulega zawieszeniu na ten okres.

Art. 15zzr ust. 6 ustawy COVID-19 stanowi zaś, że w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia.

Co istotne, do zmiany projektodawca w uzasadnieniu ustawy w żaden sposób nie odnosi się. Odniesiono się bowiem jedynie do uzasadnienia terminów wskazanych w art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19, tj. terminów prawa administracyjnego i de facto cywilnego. Przy czym w ostatecznie przyjętym tekście ustawy z przepisu tego wykreślono fragment mówiący o prawie cywilnym. W związku z tak lakonicznym sformułowaniem ustawy rodzi się pytanie na temat konsekwencji wprowadzenia tego przepisu oraz tego, czy w istocie ze względu na uregulowanie zawarte w art. 4 § 1 Kodeksu karnego art. 15zzr ust. 6 ustawy COVID-19 może mieć zastosowanie.

Postępowania sądowe w dobie epidemii COVID-19 nowelizacja ustawy covidowej

Zgodnie z art. 3 projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842) po art. 15zzr dodaje się art. 15zzr1 w brzmieniu:

W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w terminie 6 miesięcy po dniu ich odwołania nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe.

Tymczasem – jak wspomniano wyżej – bieg terminów przedawnienia był już wstrzymany w czasie wiosennego lockdownu. Potem został jednak przywrócony. Częste zmiany przepisów spowodowały, że stanowisko zajął m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich, alarmując, że przepisy nie są precyzyjne i mogą powodować problemy. Obecnie sytuacja pandemiczna jest jednak inna, niż miało to miejsce wiosną 2020 r. Nie ma bowiem pełnego zamknięcia sądów. Mimo słuszności argumentów zawartych w uzasadnieniu projektowanej ustawy dalsze wstrzymywanie biegu przedawnienia karalności może wydawać się zbyt daleko idącym krokiem. Obecna sytuacja nie wyłącza bowiem zupełnie możliwości prowadzenia procesów sądowych. Co więcej, terminy przedawnień są wystarczająco długie, by zapewnić przeprowadzenie procesu w interesie stron w nim uczestniczących. 

chevron-down
Copy link
Powered by Social Snap