Praca w szczególnych warunkach

22 września 2020
hello world!

Pod pojęciem pracy w szczególnych warunkach należy rozumieć zawody, które wymagają od pracowników szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej. Ważna jest także możliwość ich należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu.  Jakie stanowiska zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach? Z czym wiąże się tego typu zatrudnienie?

Szczególne warunki

Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości. Prace te często wymagają wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Zatrudnienie na stanowiskach pracy w szczególnych warunkach wiąże się z dużym prawdopodobieństwem wystąpienia czynników ryzyka. Wpływają one negatywnie na psychofizyczny stan zdrowia człowieka, co często prowadzi do jego trwałego uszkodzenia. Wraz z upływem czasu sprawność osoby zatrudnionej pogarsza się w wyniku procesu starzenia. W następstwie pracownik nie może wykonywać swojego zawodu w należyty sposób.

Szczególne warunki dotyczą środowiska pracy oraz wpływających na nie sił natury lub procesów technologicznych. W takiej sytuacji pracodawca ma obowiązek zapewnić osobom zatrudnionym dodatkowe środki bezpieczeństwa i ochrony. 

Praca w warunkach szkodliwych

Czynniki ryzyka, które z dużym prawdopodobieństwem mogą trwale uszkodzić zdrowie pracownika, dzieli się na dwie kategorie. Następnie – na konkretne środowisko pracy. Do pierwszej grupy zalicza się warunki determinowane siłami natury. Wśród pracowników narażonych na te czynniki są osoby wykonujące obowiązki pod ziemią, na wodzie, pod wodą oraz w powietrzu.

Natomiast w drugiej grupie znajdują się czynniki determinowane procesami technologicznymi. Pierwszy z nich to zatrudnienie w warunkach gorącego mikroklimatu. WBGT to wskaźnik służący do oceny średniego wpływu oddziaływania ciepła na człowieka w okresie reprezentatywnym dla jego pracy. Drugim czynnikiem są warunki zimnego mikroklimatu. Oznacza to pracę w pomieszczeniach, gdzie temperatura powietrza wynosi poniżej 0°C.

Do czynników ryzyka zalicza się również warunki podwyższonego ciśnienia atmosferycznego. Dodatkowo wśród nich znajdują się także ciężkie prace fizyczne. Takie, które wiążą się z bardzo dużym obciążeniem, wynikającym z pracy w niezmiennej, wymuszonej pozycji ciała.

Przepisy prawne

Informacje dotyczące pracy w szkodliwych warunkach można znaleźć przede wszystkim w aktach prawnych regulujących sprawy związane ze świadczeniami emerytalno-rentowymi.

Zalicza się do nich:

  • ustawę o emeryturach pomostowych,
  • ustawę o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
  • rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Przepisy te ustanawiają szereg istotnych definicji. Regulują kwestie dotyczące kryteriów, które stosowane są podczas klasyfikacji zawodów jako pracy w szkodliwych warunkach. Wskazują również zasady wyliczania i przyznawania rekompensaty oraz świadczeń emerytalno-rentowych.

Emerytura pomostowa

Praca w warunkach szczególnych uniemożliwia wykonywanie obowiązków na danym stanowisku aż do osiągnięcia wieku emerytalnego. W takich sytuacjach pracownicy mają prawo do przejścia na emeryturę pomostową. Innymi słowy, praca w szkodliwych warunkach gwarantuje obniżenie wieku emerytalnego. Standardowo emerytura pomostowa może być przyznana osobie, która osiągnęła wiek emerytalny. Będzie to co najmniej 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn. 

Istnieją jednak pewne zawody, których wykonywanie umożliwia otrzymanie emerytury pomostowej w innym wieku. I tak, przykładowo, dla osoby wykonującej pracę w powietrzu, na statkach powietrznych jako personel pokładowy lub jako pilot/instruktor wiek konieczny do osiągnięcia to co najmniej 50 lat dla kobiet i 55 lat dla mężczyzn. Dla osób pracujących w hutnictwie – 55 lat. Dla osób pracujących jako członkowie zawodowych ekip ratownictwa górskiego – wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i 55 lat dla mężczyzn. Z kolei dla osób wykonujących prace górnicze będzie to co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn.

Obliczanie rekompensaty 

Przy ustalaniu 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganego do obliczenia rekompensaty stosuje się analogiczne zasady jak przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania tej pracy.

Niezbędne jest, aby praca w szczególnych warunkach była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenie na wypadek choroby lub macierzyństwa. Są to m.in. okresy niezdolności do pracy, urlopu dla poratowania zdrowia, urlopu szkoleniowego, pozostawania nauczycieli w tzw. stanie nieczynnym, a także okresy, za które pracownik otrzymał po 14 listopada 1991 r. zasiłki: chorobowy, macierzyński, opiekuńczy bądź świadczenie rehabilitacyjne.

Ponadto przy ustalaniu okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się – niezależnie od okresów, w jakich zostały przebyte – okresów urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego oraz służby wojskowej. Do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zalicza się także okresy pracy górniczej oraz okresy zatrudnienia na kolei wymienione w ustawie emerytalnej, a także okresy służby w charakterze funkcjonariusza pożarnictwa, Milicji Obywatelskiej (obecnie Policji), organów bezpieczeństwa publicznego, Służby Więziennej oraz w charakterze żołnierza zawodowego.

chevron-down
Copy link