Na czym polega pranie brudnych pieniędzy?

24 października 2019
/

„Pranie pieniędzy” polega na włączeniu do legalnego obrotu pieniędzy, papierów wartościowych lub innych wartości majątkowych pochodzących z przestępstwa lub uczestnictwa w jego popełnianiu, np. ze sprzedaży narkotyków, nielegalnego hazardu czy prostytucji. Jak kwestię tę reguluje polskie prawo?

„Pranie pieniędzy”

Pranie pieniędzy oznacza działania, które zmierzają do wprowadzenia do legalnego obrotu pieniędzy lub innych wartości majątkowych uzyskanych z nielegalnych źródeł bądź służących do finansowania nielegalnej działalności. Najczęściej dotyczy to przestępczości narkotykowej i terroryzmu. Najbardziej powszechną metodą będącą praniem pieniędzy jest zawyżanie przychodów z legalnej działalności, której dokładne rozmiary są trudne do skontrolowania (np. drobnej działalności usługowej). W Polsce są to również pieniądze pochodzące z nie rejestrowanej i nie opodatkowanej działalności gospodarczej. Praniem pieniędzy nazywa się także transferowanie lub używanie tych wartości przez osobę, która wiedziała o ich przestępczym pochodzeniu.

Nadanie korzyściom pozorów legalnego pochodzenia

Zgodnie z art. 299 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości, pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego, przyjmuje, posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje ich transferu lub konwersji, pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Dla bytu tego przestępstwa nie jest wymagane przeprowadzenie wszystkich etapów „prania” korzyści pochodzących z przestępstwa i nadanie tym korzyściom pozorów legalnego pochodzenia. Wystarczy, że sprawca zrealizował chociażby jeden ze wstępnych etapów procesu prania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 17 listopada 2017 r., sygn. II AKa 289/17).

Pranie brudnych pieniędzy - kodeks karny

Wykorzystanie stanowiska

Karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 podlega także ten, kto będąc pracownikiem lub działając w imieniu lub na rzecz banku, instytucji finansowej lub kredytowej lub innego podmiotu, na którym na podstawie przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji transakcji i osób dokonujących transakcji, przyjmuje, wbrew przepisom, środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, dokonuje ich transferu lub konwersji, lub przyjmuje je w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie, że stanowią one przedmiot prania pieniędzy, lub świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem (art. 299 § 2 kk). Przestępstwo to może zatem popełnić pracownik banku, instytucji finansowej lub kredytowej oraz pracownik innego podmiotu zobowiązanego do rejestracji transakcji i osób ich dokonujących. Jest to także świadome uczestnictwo w procesie prania brudnych pieniędzy, ale związane z wykorzystaniem stanowiska, jakie sprawca zajmuje.

Przeczytaj również:
Korupcja - problem każdej społeczności

Typ kwalifikowany

Zgodnie z art. 299 § 5 kk, jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, działając w porozumieniu z innymi osobami, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Karze tej podlega także sprawca, jeżeli dopuszczając się czynu określonego w art. 299 § 1 lub 2 kk, osiąga znaczną korzyść majątkową. Innymi słowy, korzyść ta musi wynieść co najmniej 200 000 złotych. Co istotne, art. 299 § 6a kk przewiduje również karę pozbawienia wolności do lat 3 dla osób, które czynią przygotowania do przestępstwa prania brudnych pieniędzy.

Przepadek korzyści

Przepis art. 299 § 7 kk stanowi, iż w razie skazania za przestępstwo określone w art. 299 § 1 lub 2 kk, sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwa, a także korzyści z tego przestępstwa lub ich równowartość. Chociażby nie stanowiły one własności sprawcy. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części, jeżeli przedmiot, korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. Innymi słowy, przepis ten stanowi odrębną podstawę prawną orzeczenia przepadku korzyści lub ich równowartości, będących przedmiotem prania brudnych pieniędzy. Może on obejmować zarówno korzyści bezpośrednie, jak i pośrednie. Dotyczy to także przepadku równowartości każdego z rodzajów tych korzyści.

Na czym polega pranie brudnych pieniędzy?

Klauzula niekaralności

Zgodnie z art. 299 § 8 kk, nie podlega karze za przestępstwo prania pieniędzy ten, kto dobrowolnie ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia. Jeżeli zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa. Jeśli sprawca czynił starania zmierzające do ujawnienia tych informacji i okoliczności, sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary. Klauzula ta ma charakter obligatoryjny. Zastosowanie jej wymaga od sprawcy spełnienia dwóch warunków. Mowa o – ujawnieniu wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacji dotyczących osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia, a także zapobiegnięciu dzięki temu popełnieniu innego przestępstwa. Ujawnienie okoliczności czynu przed sądem w trakcie procesu karnego nie spełnia tego warunku. W przypadku gdy podjęte przez sprawcę próby ujawnienia istotnych okoliczności nie doprowadzą do żadnych efektów procesowych, sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary.

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Podkreślić należy, że uchwalona 1 marca 2018 r. nowa ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu nie modyfikuje przepisów art. 299 kk. Nawiązując jednak do nowych standardów unijnych, nie tylko utrzymuje ona dotychczasowe obowiązki spoczywające na tzw. instytucjach zobowiązanych. Poszerza także te obowiązki administracyjne u podmiotów, które dotychczas miały je tylko w ograniczonym zakresie (np. brak szczególnych procedur, tylko obowiązek informowania o tzw. transakcjach podejrzanych). Utrzymano model różnych kar administracyjnych za naruszenie obowiązków adresowanych do tzw. instytucji obowiązanych i w ograniczonym zakresie utrzymano szczególne typy przestępstwa (tzw. niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku informacyjnego o podejrzanych operacjach w rozumieniu tej ustawy, a w tym utrzymano nieumyślną odmianę tego przestępstwa).