Prawo podatkowe - definicja, charakterystyka i źródła

10 stycznia 2020
hello world!

Prawo podatkowe jest z pewnością jedną ze starszych dziedzin prawa na świecie. Podatki towarzyszą człowiekowi od początku istnienia państw, czyli od czasów starożytnych. Przybierały one różne formy, jednak zawsze budziły emocje. Wśród podatników zdecydowanie te negatywne, jednak jak mawiał Cyceron "podatki są sprężyną państwa". Jak złożone jest prawo podatkowe w Polsce?

Definicja prawa podatkowego

Znaczna część przedstawicieli doktryny uznaje prawo podatkowe za samodzielną gałąź prawa, a naukę o prawie podatkowym za odrębną naukę o prawie. Niegdyś prawo podatkowe uznawane było za podgałąź prawa finansowego. Podobnie jak prawo finansowe, prawo podatkowe charakteryzuje się metodą regulacji właściwą dla prawa publicznego.

Prawo podatkowe można podzielić na ogólne i szczegółowe. Ogólne prawo podatkowe stanowią te normy prawne, które odnoszą się do prawie wszystkich podatków. Regulują je w szczególności przepisy Konstytucji i ustaw, a także rozporządzenia w zakresie, w jakim zezwalają na to unormowania konstytucyjne. Mówiąc o ogólnym prawie podatkowym, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na ordynację podatkową. Analizując przepisy ordynacji podatkowej, można znaleźć odpowiedzi na często zadawane pytania, m.in. na te, które pojawiły się poniżej.

  • Czym jest podatek?
  • Czym są, jak powstają i wygasają obowiązek podatkowy i zobowiązanie podatkowe?
  • Kim jest podatnik, płatnik oraz inkasent i jakie są różnice między nimi?

Szczegółowe prawo podatkowe natomiast jest unormowane w przepisach ustaw dotyczących poszczególnych podatków.

Źródła prawa podatkowego w Polsce

Odpowiedź znajdziemy w art. 87 Konstytucji RP. Zgodnie z jego brzmieniem źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Nie inaczej jest w przypadku prawa podatkowego.

Z art. 84 Konstytucji RP wynika obowiązek do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym właśnie określonych w odpowiednich ustawach podatków. Zgodnie zaś z art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. To znaczy, że zgodnie z zasadą wyłączności ustawowej obciążenia podatkowe mogą być bowiem nakładane tylko w drodze ustawowej. Dlatego ustawy zwykłe pełnią istotną rolę jako źródło prawa podatkowego.

Czym jest ordynacja podatkowa?

Podstawową ustawą poświęconą podatkom jest ordynacja podatkowa. Ten kompleksowy akt prawny zawiera regulacje dotyczące: prawa podatkowego materialnego, postępowania podatkowego, organów podatkowych i ich właściwości. Zawiera także normy prawa karnego skarbowego i normuje instytucję tajemnicy skarbowej.

Ordynacja podatkowa składa się z piętnastu działów, z czego dział VIIA, który dotyczył wymiany informacji podatkowych z innymi państwami, jest uchylony. Działy ordynacji podatkowej poświęcone są kolejno:

  • przepisom ogólnym (dział I);
  • organom podatkowym i ich właściwości (dział II);
  • porozumieniom w sprawach dotyczących ustalenia cen transferowych (dział IIA);
  • współdziałaniu organów (dział IIB);
  • zobowiązaniom podatkowym (dział III);
  • przeciwdziałaniu unikania opodatkowania (dział IIIA);
  • przeciwdziałaniu wykorzystywania sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych (dział IIIB);
  • postępowaniu podatkowemu (dział IV);
  • czynnościom sprawdzającym (dział V);
  • kontroli podatkowej (dział VI);
  • tajemnicy skarbowej (dział VII);
  • przepisom karnym (dział VIII);
  • zaświadczeniom (dział VIIIA) oraz
  • zmianom w przepisach obowiązujących, przepisom przejściowym i końcowym (dział IX).

System podatkowy

System podatkowy składa się nie tylko z podatków, które są ustanowione w danym państwie, ale także z przepisów prawnych dotyczących podatków oraz aparatu skarbowego. Instytucje finansowe zajmujące się ustanawianiem podatków i ich poborem także są częścią tego systemu.

Należy stawiać wysokie wymagania w stosunku do systemu podatkowego. W końcu jest on jednym z najbardziej skutecznych narzędzi władz w kształtowaniu silnej gospodarki. Wpływa m.in. na liczbę i rozmiar inwestycji, a także na tworzenie innowacji w danym państwie, czy skłonność przedsiębiorców do zatrudniania pracowników.

Co charakteryzuje dobry system podatkowy?

System podatkowy powinien spełniać pewne wymogi. Akty prawne, które się na niego składają powinny być wystarczająco przejrzyste, a ich zawartość powinna tworzyć pewną spójną i logiczną całość. Źródła podatkowe powinny być odpowiednio wybierane, a granice opodatkowania powinny być wyraźnie oznaczone. System podatkowy jako całość powinien być zrozumiały i uwzględniać prawa jednostki. Należy pamiętać także o tym, że powinien być zgodny z zasadami łagodzenia ciężaru podatkowego, czy równości wobec prawa. Poza tym, tworząc go, należy mieć na uwadze efektywność koniunkturalną i możliwie najmniejsze koszty wymiaru i poboru podatków.

chevron-down
Copy link