Prawo podatkowe i system podatkowy w Polsce

10 stycznia 2020
hello world!

Prawo podatkowe jest z pewnością jedną ze starszych dziedzin prawa na świecie. W końcu same podatki towarzyszą człowiekowi od czasów starożytnych, od początku istnienia państw. Przybierały różne formy i zawsze budziły emocje oraz były przedmiotem dyskusji. W końcu nikt nie lubi, kiedy zabiera się jego pieniądze, ale jak mawiał Cyceron już w I w p.n.e. – "podatki są sprężyną państwa", dlatego prawdopodobnie nigdy nie przyjdzie nam żyć w państwie, w którym nie będą obecne. Jak złożone jest prawo podatkowe w Polsce?

Pojęcie prawa podatkowego

Znaczna część przedstawicieli doktryny uznaje prawo podatkowe za samodzielną gałąź prawa, a naukę o prawie podatkowym za odrębną naukę o prawie. Niegdyś prawo podatkowe uznawane było za podgałąź prawa finansowego. Podobnie jak prawo finansowe, prawo podatkowe charakteryzuje się metodą regulacji właściwą dla prawa publicznego.

Prawo podatkowe można podzielić na ogólne i szczegółowe. Ogólne prawo podatkowe stanowią te normy prawne, które odnoszą się do prawie wszystkich podatków. Regulują je w szczególności przepisy Konstytucji i ustaw, a także rozporządzenia w zakresie, w jakim zezwalają na to unormowania konstytucyjne. Mówiąc o ogólnym prawie podatkowym, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na ordynację podatkową. Analizując przepisy ordynacji podatkowej, można znaleźć odpowiedzi na często zadawane pytania, m.in. na te, które pojawiły się poniżej.

  • Czym jest podatek?
  • Czym są, jak powstają i wygasają obowiązek podatkowy i zobowiązanie podatkowe?
  • Kim jest podatnik, płatnik oraz inkasent i jakie są różnice między nimi?

Szczegółowe prawo podatkowe natomiast jest unormowane w przepisach ustaw dotyczących poszczególnych podatków.

Źródła prawa podatkowego w Polsce

Odpowiedź znajdziemy w art. 87 Konstytucji RP. Zgodnie z jego brzmieniem źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Nie inaczej jest w przypadku prawa podatkowego.

Z art. 84 Konstytucji RP wynika obowiązek do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym właśnie określonych w odpowiednich ustawach podatków. Zgodnie zaś z art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. To znaczy, że zgodnie z zasadą wyłączności ustawowej obciążenia podatkowe mogą być bowiem nakładane tylko w drodze ustawowej. Dlatego ustawy zwykłe pełnią istotną rolę jako źródło prawa podatkowego.

Czym jest ordynacja podatkowa?

Podstawową ustawą poświęconą podatkom jest ordynacja podatkowa. Ten kompleksowy akt prawny zawiera regulacje dotyczące: prawa podatkowego materialnego, postępowania podatkowego, organów podatkowych i ich właściwości. Zawiera także normy prawa karnego skarbowego i normuje instytucję tajemnicy skarbowej.

Ordynacja podatkowa składa się z piętnastu działów, z czego dział VIIA, który dotyczył wymiany informacji podatkowych z innymi państwami, jest uchylony. Działy ordynacji podatkowej poświęcone są kolejno:

  • przepisom ogólnym (dział I);
  • organom podatkowym i ich właściwości (dział II);
  • porozumieniom w sprawach dotyczących ustalenia cen transferowych (dział IIA);
  • współdziałaniu organów (dział IIB);
  • zobowiązaniom podatkowym (dział III);
  • przeciwdziałaniu unikania opodatkowania (dział IIIA);
  • przeciwdziałaniu wykorzystywania sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych (dział IIIB);
  • postępowaniu podatkowemu (dział IV);
  • czynnościom sprawdzającym (dział V);
  • kontroli podatkowej (dział VI);
  • tajemnicy skarbowej (dział VII);
  • przepisom karnym (dział VIII);
  • zaświadczeniom (dział VIIIA) oraz
  • zmianom w przepisach obowiązujących, przepisom przejściowym i końcowym (dział IX).

System podatkowy

System podatkowy składa się nie tylko z podatków, które są ustanowione w danym państwie, ale także z przepisów prawnych dotyczących podatków oraz aparatu skarbowego. Instytucje finansowe zajmujące się ustanawianiem podatków i ich poborem także są częścią tego systemu.

System podatkowy powinien spełniać pewne wymogi. Akty prawne, które się na niego składają powinny być wystarczająco przejrzyste, a ich zawartość powinna tworzyć pewną spójną i logiczną całość. Źródła podatkowe powinny być odpowiednio wybierane, a granice opodatkowania powinny być wyraźnie oznaczone. System podatkowy jako całość powinien być zrozumiały i uwzględniać prawa jednostki. Należy pamiętać także o tym, że powinien być zgodny z zasadami łagodzenia ciężaru podatkowego, czy równości wobec prawa. Poza tym, tworząc go, należy mieć na uwadze efektywność koniunkturalną i możliwie najmniejsze koszty wymiaru i poboru podatków.

Należy stawiać wysokie wymagania w stosunku do systemu podatkowego. W końcu jest on jednym z najbardziej skutecznych narzędzi władz w kształtowaniu silnej gospodarki. Wpływa m.in. na liczbę i rozmiar inwestycji, a także na tworzenie innowacji w danym państwie, czy skłonność przedsiębiorców do zatrudniania pracowników.

chevron-down
Copy link