Czym jest proces karny?

11 marca 2021
hello world!

Proces karny stanowi jedną z najbardziej złożonych instytucji prawa procesowego. Jak sama nazwa wskazuje, w ramach tego procesu rozpoznawane są sprawy karne, a więc: wykrycie i ustalenie czynu przestępnego, wyjaśnienie okoliczności w jakiej ów czyn popełniono, ustalenie jego konsekwencji prawnych, a następnie zajęcie się pociągnięciem sprawcy do odpowiedzialności i ewentualnie wykonanie kary, środków karnych lub też zabezpieczających.

W niniejszym artykule postaram się wyjaśnić Ci, jak rozumieć samo pojęcie procesu karnego.

Definicja procesu karnego

Na proces karny składa się zespół prawnie uregulowanych czynności organów państwa, jak również innych uczestników postępowania. Ustawodawca zadbał, aby wszystko było w nim jasne i miało swój określony porządek. Tak też zgłębiając wiedzę z tego tematu natkniesz się na ustalone sekwencje, wzajemne związki i zależności, a także zauważysz przemyślane i świadomie wykreowane konstrukcje. Przedmiotem procesu jest kwestia odpowiedzialności karnej określonej osoby za zarzucone jej przestępstwo.

Innymi słowy, proces karny może tylko i wyłącznie przebiegać w sposób określony w ustawie. Najważniejszym aktem prawnym związanym z tym pojęciem jest oczywiście ustawa Kodeks postępowania karnego (dalej jako: kpk). Tak też, zgodnie z art. 1 kpk postępowanie karne w sprawach należących do właściwości sądów toczy się według przepisów niniejszego kodeksu.

Ważne! Działalność organów i uczestników procesu karnego jest związana z celem, przedmiotem i czynnościami podejmowanymi w tymże procesie. Jeżeli "coś" jest z nim niezwiązane - kwalifikuje się jako czynność nieprocesowa, odbywająca się bez podstawy prawnej i poza granicami owego procesu.

Znaczenie normatywne, ogólne, konkretne i rzeczywiste procesu

Procesem karnym w znaczeniu normatywnym będzie określony wzorzec postępowania organów procesowych i uczestników w konkretnej sprawie.

W znaczeniu ogólnym mowa o działalności przewidzianej przez konkretne przepisy. Celem tychże przepisów jest ustalenie i wykrycie przestępstwa i jego sprawcy. To zaś ma prowadzić do wymierzenia kary lub zastosowania innych środków karnych lub zabezpieczających.

Innymi słowy, normy prawa karnego procesowego określają proces w znaczeniu ogólnym, a więc główne cechy charakterystyczne dla wszystkich rodzajów i odmian oraz trybów postępowania karnego.

Konkretność znaczenia owego pojęcia objawia się poprzez uregulowanie działalności w konkretnym procesie, prowadzonym w sprawie o konkretne przestępstwo i ewentualnego ukarania konkretnego sprawcy.

Znaczeniem rzeczywistym procesu karnego jest zaś wypadkowa suma konkretnych procesów karnych. Innymi słowy, jest to obraz działalności procesowej prowadzonej w konkretnych sprawach. W praktyce, wskazuje on jak "rzeczywiście" przebiega proces karny. To w ostateczności daje jego pełny obraz.

Cel postępowania karnego

Proces karny pozwala zapobiec samosądom i udziela zainteresowanym, tzw. gwarancji procesowych. Celem procesu karnego, zgodnie z art. 2 kpk jest to, by zwalczyć wszelki rodzaj przestępstw i zapobiegać im, a co za tym idzie:

a) wzmocnić poszanowanie prawa i zasad współżycia społecznego,

b) uwzględnić prawnie chroniony interes pokrzywdzonego przy poszanowaniu jego godności

c) rozstrzygnąć sprawę w rozsądnym terminie.

Najważniejszym celem procesu karnego jest doprowadzenie do tego, by sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Jednocześnie ma on chronić osoby niewinne, aby niesłusznie oskarżone nie poniosły odpowiedzialności.

Dlaczego w procesie istnieją tak "sztywne" procedury?

Każdy z nas chce posiadać jak największe poczucie pewności i bezpieczeństwa. W przypadku, gdy doznasz jakiejkolwiek krzywdy, chciał(a)byś, by osoba (instytucja) ponosząca za to winę naprawiła swój błąd. Pełna regulacja procesu karnego daje Ci poczucie większej przewidywalności tego, co może się stać, kiedy ktoś zachowa się w konkretny, sformalizowany sposób. Pozwala to na wykorzystanie prawidłowych i skutecznych sposobów ścigania przestępstw. Co więcej, prowadzi to do eliminacji dowolnego działania organów procesowych i ułatwia ustalenie pozycji procesowej osób biorących udział w postępowaniu.

Osoba będąca oskarżonym w procesie również odnosi korzyści z tego sformalizowanego trybu. Wie wszak, przez jakie organy oraz w jaki sposób będzie prowadzone postępowanie. Pozwoli jej to umiejętnie się bronić.

Przeczytaj również: Czym jest proces poszlakowy?

Przedmiot procesu karnego

Przedmiotem procesu karnego jest problem odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucone mu przestępstwo. Odpowiedzialnością karną jest zaś powinność poniesienia przez konkretną osobę konsekwencji określonych w prawie karnym za konkretne przestępstwo

Przedmiot procesu karnego nie powinien ulegać zmianom w czasie jego trwania, co określa się mianem niezmienności przedmiotu procesu. Warto wspomnieć, że w postępowaniu przygotowawczym wymieniona dyrektywa ma jednak charakter względny. Tak na przykład, zgodnie z art. 314 kpk w razie potrzeby zarzucenia podejrzanemu popełnienia innego przestępstwa lub czynu w zmienionej w istotny sposób postaci wydaje się nowe postanowienie o przedstawieniu zarzutów,

Źródła prawa karnego procesowego

Oprócz kpk, ustaw szczególnych i aktów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej istnieje jeszcze kilka innych źródeł prawa karnego procesowego. Mowa o:

a) ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych,

b) ustawie o Sądzie Najwyższym,

c) ustawie Prawo o prokuraturze,

d) ustawie Prawo o adwokaturze,

e) ustawie o Policji,

f) ustawie o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu,

g) ustawie o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym,

h) ustawie o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego.

Co więcej, ważnym źródłem prawa karnego procesowego są także ratyfikowane umowy międzynarodowe, takie jak Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. oraz Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r.

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej o procesie karnym

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej określa następujące zasady postępowania karnego:

a) prawo do obrony (art. 42 ust. 2),

b) domniemanie niewinności (art. 42 ust. 3),

c) jawność rozprawy sądowej (art. 45 ust. 1),

d) rozpoznanie sprawy w rozsądnym terminie (art. 45 ust. 1) przez niezależny (art. 45 ust. 1 i art. 173), bezstronny (art. 45 ust. 1) i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 i art. 178).

Podsumowanie

Podsumowując, procesem karnym nazywa się prawnie uregulowany, uporządkowany zespół czynności organów państwa i innych uczestników postępowania. Jest to prawnie przemyślana i świadomie wykreowana konstrukcja służąca zrealizowaniu założonych przez ustawodawcę celów.

Aby dobrze wyjaśnić to pojęcie warto zacytować Pana Śliwińskiego, autora książki traktującej o procesie karnym z 1959 r. - "Prawo karne procesowe wyłącza zdanie oskarżonego na łaskę lub niełaskę organów ścigania, oskarżyciela publicznego lub sądu oraz stwarza stan, w którym formy procesowe chronią przed niesłusznym skazaniem i nie dopuszczają do podeptania najcenniejszych praw obywatelskich.

chevron-down
Copy link
Powered by Social Snap