Produkcja alkoholu na własny użytek – czy jest legalna? 

Produkcja alkoholu na własny użytek

Zjawisko nielegalnego wytwarzania alkoholu znane jest właściwie od zawsze. Zgodnie z polskim prawem produkcja alkoholu wymaga dokonania wpisu do jednego z rejestrów: działalności w zakresie wyrobu lub rozlewu napojów spirytusowych albo podmiotów wykonujących działalność w zakresie wyrobu i przetwarzania alkoholu etylowego. Ogólnie rzecz ujmując, istnieje szereg regulacji prawnych stawiających różnego rodzaju wymogi producentom alkoholi. Czy legalna jest jednak produkcja alkoholu na własny użytek?

Regulacja prawna

W Polsce produkcja alkoholu etylowego jest dozwolona jedynie po uzyskaniu wpisu do odpowiedniego rejestru prowadzonego przez ministra właściwego do spraw rynków rolnych. Wpis taki staje się możliwy, jeśli dany przedsiębiorca spełnia szereg wymogów. Mowa m.in. o posiadaniu systemu wewnętrznej kontroli jakości, bezpieczeństwa, czy procedur dotyczących gospodarowania wywaru powstałego przy produkcji (art. 3 ust. 3 ustawy o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych). Ustawa o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych przewiduje sankcje karne za wytwarzanie alkoholu etylowego bez wymaganego wpisu do rejestrów (art. 12a). Grozi za to karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeśli wytwarzany alkohol jest znacznej wartości, osoba go produkująca może zostać również ukarana grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności w zwiększonym do lat 2 wymiarze. Natomiast uczynienie sobie stałego źródła dochodu z domowego wytwarzania alkoholu etylowego grozi jeszcze surowszą karą (pozbawienie wolności do lat 3).

Przeczytaj również:
Spożywanie alkoholu w miejscu publicznym – jaka kara?

Produkcja alkoholu na własny użytek

Kontrowersje może budzić kwestia legalności produkcji bimbru wyłącznie na własny użytek. Przepisy ustawy o wyrobie alkoholu etylowego wskazują, że wytwarzanie alkoholu, bez wymaganego wpisu do właściwego rejestru, podlega sankcji. Natomiast z literalnej wykładni art. 3 tej ustawy wynika, że przedmiotowy wpis dotyczy wyłącznie przedsiębiorców. Można by zatem twierdzić, że produkcja własnego bimbru (nienosząca znamion działalności gospodarczej) nie stanowi czynu zabronionego. Tymczasem Sąd Najwyższy w swojej uchwale z dnia 30 listopada 2004 r. (sygn. I KZP 23/04) uznał, że znamiona przestępstwa określonego w art. 12a ust. 1 ustawy o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych wypełnia również wyrabianie alkoholu etylowego na własny użytek. Jednym słowem – wbrew często powielanym mitom, produkcja alkoholu etylowego, nawet wyłącznie na własny użytek, jest nielegalna. Należy również pamiętać, że posiadany sprzęt, służący do nielegalnego wyrobu alkoholu, może zostać nam skonfiskowany wyrokiem sądu.

Ustawa dotycząca wyrobów winiarskich

Sytuacja wygląda nieco odmiennie w przypadku np. win czy cydrów. Reguluje ją ustawa o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina. Co prawda produkcja tych alkoholi z przeznaczeniem na sprzedaż również podlega wielu rygorom i wymaga dokonania wpisu do właściwego rejestru (podobnie jak wytwarzanie alkoholu etylowego), jednak w art. 1 ust. 2 znajdziemy wyłączenie stanowiące, że przepisów wspomnianej ustawy nie stosuje się do wyrobów winiarskich wyrobionych domowym sposobem na użytek własny i nieprzeznaczonych do wprowadzenia do obrotu. Zatem jeśli nasza domowa produkcja spełnia łącznie kilka przesłanek (domowy sposób wytwarzania, wyłącznie na własny użytek, brak przeznaczenia wyrobu na sprzedaż), to nie dotyczą jej przepisy związane z rejestracją działalności w zakresie produkcji wyrobów winiarskich.

Kwestie podatkowe

Poza wyłączeniem produkcji domowej z zakresu zastosowania przepisów wspomnianych ustaw domowe wina korzystają także z przywileju zwolnienia z podatku akcyzowego. Minister Rozwoju i Finansów w swoim rozporządzeniu z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie zwolnień od akcyzy uwolnił od tego podatku także piwo i napoje fermentowane. Warunkiem zwolnienia jest jednak wytworzenie ich przez osoby fizyczne domowym sposobem i wyłącznie na własny użytek, bez przeznaczenia do sprzedaży (§ 8 Rozporządzenia). Jak łatwo zauważyć, przesłanki wyłączenia alkoholowych wyrobów domowych pokrywają się w przywołanych przepisach. Jedyną dodatkową przesłanką wprowadzaną przez prawo akcyzowe jest ograniczenie kręgu osób korzystających z tego zwolnienia wyłącznie do osób fizycznych. Podobny katalog przesłanek, których spełnienie wyłącza stosowanie przepisów w tym zakresie, zawiera ustawa o podatku akcyzowym (art. 47 ust. 1 pkt 3).

Przeczytaj również:
Kiedy można stracić prawo jazdy i jak je odzyskać?

Inne alkohole

Kwestia produkcji innych alkoholi prezentuje się podobnie do tej, której podlegają wyroby winiarskie. Wytwarzanie własnego piwa w domowym zaciszu jest jak najbardziej legalne. Nasze działanie musi mieć jednak charakter hobbystyczny. Działania takie są legalne w przypadku wytwarzania produktów winiarskich hobbystycznie; ich sprzedaż zawsze musi być prawnie uregulowana. Jeśli chodzi o nalewki, które produkowane są na bazie alkoholu etylowego, klasyfikuje się je jako wyroby spirytusowe. Tym samym objęte są ustawowym wykazem wyrobów akcyzowych, do których stosuje się zawieszenie poboru akcyzy. Warto jednak pamiętać, że jeśli produkcja spirytusu na własny użytek jest niedozwolona, niedozwolone będzie również wytwarzanie nalewek na bazie nielegalnego alkoholu.

Granice własnego użytku

Unijna dyrektywa nr 92/83/EWG stanowi, iż piwo, wino oraz inne napoje przefermentowane, niemusujące i musujące produkowane przez osoby fizyczne i konsumowane przez producenta, członków jego rodziny lub jego gości, należy zwolnić od podatku akcyzowego. Oczywiście wymagane jest, aby nie dokonywać jego sprzedaży. Należy zatem przyjąć, iż z użytkiem własnym będziemy mieli do czynienia praktycznie wyłącznie w sytuacjach o charakterze prywatnym. Zabrania się serwowania alkoholu wytworzonego w domowym zaciszu na wydarzeniach publicznych czy gościom naszego hotelu, klubu czy restauracji. Przekroczenie granic własnego użytku wyprodukowanego alkoholu spowoduje niedopełnienie jednej z przesłanek. Tej, która zapewnia nam zwolnienie od całego szeregu obowiązków wynikającego z komercyjnej produkcji alkoholi.