Przedawnienie przestępstw skarbowych

3 lutego 2020
hello world!

Przedawnienie karalności stanowi tzw. ujemną przesłankę procesową. Oznacza to, że gdy ono nastąpi, nie można wszcząć postępowania karnego dotyczącego danego czynu i jego sprawcy. Jeżeli postępowanie takie zostało wszczęte, to po ujawnieniu faktu przedawnienia karalności danego czynu należy je umorzyć. Kiedy mamy do czynienia z przedawnieniem przestępstw skarbowych?

Terminy przedawnienia karalności przestępstw skarbowych

Terminy te określono w art. 44 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”). Ich długość zależy od ogólnej oceny stopnia społecznej szkodliwości poszczególnych typów i odmian przestępstw skarbowych. I tak, zgodnie z art. 44 § 1 kks, karalność przestępstwa skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

  1. 5 – gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat;
  2. 10 – gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata.

Należności publicznoprawne a przedawnienie

Natomiast karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje nie tylko wtedy, gdy upłynie termin przedawnienia określony w kodeksie karnym skarbowym. Będzie tak także wówczas, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności (art. 44 § 2 kks).

Należność publicznoprawna to – zgodnie z art. 53 § 26 i 26a kks – należność z tytułu podatku, rozliczenia dotacji lub subwencji, a także cła.

Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej jako „op”) zobowiązanie podatkowe, które powstaje z mocy samego prawa (tj. z chwilą nastąpienia zdarzenia, z którym dana ustawa podatkowa wiąże powstanie zobowiązania podatkowego), przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że termin przedawnienia zobowiązania podatkowego może mieć znaczenie tylko dla przedawniania się karalności najpoważniejszych przestępstw skarbowych polegających na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej, które następuje wraz z upływem lat 10. Pod warunkiem jednak, że w tym czasie nie zostanie wszczęte postępowanie karne skarbowe.

Początek biegu terminu przedawnienia

Określone w art. 44 § 1 kks terminy przedawnienia karalności przestępstw skarbowych rozpoczynają swój bieg od czasu popełnienia przestępstwa skarbowego. Czas popełnienia czynu zabronionego przez kodeks karny skarbowy został określony w art. 2 § 1 kks jako czas, w którym nastąpiło zachowanie sprawcy. Zachowanie sprawcy (czy to w formie działania, czy zaniechania) stanowi początek biegu terminów przedawnienia tylko dla przestępstw bezskutkowych (formalnych). Natomiast dla przestępstw skutkowych (materialnych), w których skutek należy do ustawowego opisu czynu zabronionego (a jednocześnie nie polega na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej, o czym stanowi art. 44 § 3 kks) – z mocy wyraźnego postanowienia art. 44 § 4 kks – bieg terminu przedawnienia karalności danego typu przestępstwa rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z 10 września 2015 r., sygn. V KK 92/15), chyba że doszło tylko do usiłowania jego popełnienia.

Natomiast jeżeli sprawca przestępstwa skarbowego dopuścił się uszczuplenia lub narażenia na uszczuplenie należności celnej, bieg jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem, w którym powstał dług celny. Jeżeli nie jest możliwe określenie dnia powstania długu celnego, bieg przedawnienia przestępstwa skarbowego rozpoczyna się z dniem najwcześniejszym, w którym istnienie długu celnego zostało ustalone.

Przedłużenie terminów karalności przestępstw skarbowych

Jeżeli w okresie przewidzianym w § 1 lub § 2 wszczęto postępowanie przeciwko konkretnej osobie przed upływem terminu przedawnienia przedłuża możliwość orzekania w sprawie i ukarania sprawcy o okresy ustawowo określone w art. 44 § 5 kks, tj. o kolejne 5 lat dla przestępstw skarbowych o takim okresie przedawnienia i o 10 lat w przypadku przestępstw skarbowych najpoważniejszych o 10-letnim terminie przedawnienia. Te kolejne 5 albo 10 lat zaczyna swój bieg od zakończenia tych podstawowych 5- albo 10-letnich okresów przedawnienia.

Należy wskazać w tym miejscu, że wszczęcie postępowania in personam (a więc przeciwko konkretnej osobie) następuje z chwilą wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów, ogłoszenia go niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchania go. Chyba że nie jest to możliwe z powodu jego ukrywania się lub nieobecności w kraju lub też, gdy bez wydania takiego postanowienia postawiono określonej osobie zarzut i przystąpiono do jej przesłuchania w charakterze podejrzanego. Mówią o tym wyroki Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2013 r., sygn. V KK 145/13, oraz z 5 marca 2014 r., sygn. IV KK 341/13.

Spoczywanie biegu terminów przedawnienia

Zgodnie z art. 44 § 7 kks przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe. Spoczywanie (wstrzymanie, zawieszenie) biegu terminów przedawnienia karalności (tj. ścigania lub orzekania) przestępstw skarbowych, o jakim mowa w tym przepisie, dotyczy sytuacji, gdy z powodu przeszkód prawnych (a nie faktycznych) nie można wszcząć postępowania karnego skarbowego lub kontynuować postępowania wszczętego, gdyż przepis ustawy na to nie pozwala (np. z powodu posiadania immunitetu sędziowskiego). Po upływie okresu spoczywania biegu terminu przedawnienia biegnie on w dalszym ciągu. Okresu jego spoczywania nie wlicza się natomiast do okresu potrzebnego do przedawnienia (zob. I. Zgoliński [w:] Kodeks..., red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2016, s. 541).

Uchylenie prawomocnego orzeczenia a bieg terminu przedawnienia

Przepis art. 44 § 6 kks przewiduje swoistą odnowę biegu przedawnienia w razie uchylenia prawomocnego orzeczenia w sprawie o przestępstwo skarbowe (lub o wykroczenie skarbowe). Może to nastąpić w następstwie kasacji lub wznowienia postępowania. W takiej sytuacji przedawnienie biegnie od dnia wydania orzeczenia uchylającego poprzednie orzeczenie. Przy czym chodzi o wydłużone terminy przedawnienia (5 + 5 albo 10 + 10 lat) z tego względu, że postępowanie przeciwko danej osobie było już prowadzone. Odnowa biegu terminów przedawnienia w razie uchylenia prawomocnego orzeczenia ma jednak miejsce tylko wówczas, gdy w czasie uchylania prawomocnego orzeczenia karalność danego czynu jeszcze nie ustała.

chevron-down
Copy link