Przedmiot procesu karnego

16 marca 2021
hello world!

Przedmiot procesu karnego – pojęcie, które na pierwszy rzut oka wydaje się bardzo skomplikowane. W rzeczywistości to nic innego jak analiza kwestii, czy w danej sytuacji popełniono przestępstwo. Ostatecznie zaś takie działanie ma doprowadzić do rozwiązania problemu odpowiedzialności karnej konkretnej osoby.

Co stanowi przedmiot procesu karnego?

Każdy proces karny jest postrzegany indywidualnie. Dzieje się tak, ponieważ każda ze stron ma prawo przeprowadzić dowody i próbować przekonać sąd do swoich racji. W praktyce nierzadko zdarza się przecież sytuacja, w której zarzut oskarżenia skierowany przeciwko konkretnej osobie upada. Powodem może być na przykład:

a) brak wystarczających dowodów na poparcie tezy oskarżenia,

b) uznanie dowodów obrony za wiarygodne przy jednoczesnym odmówieniu wiarygodności dowodom oskarżyciela.

Innymi słowy, zarzut oskarżenia stanowi jedynie hipotezę oceny określonego zdarzenia. Tak więc może ona – ale nie musi – być potwierdzona w procesie.

Z powyższego wynika więc, że przedmiotem procesu karnego jest kwestia odpowiedzialności prawnej oskarżonego za zarzucany mu czyn.

Przedmioty uboczne procesu karnego

W procesie karnym (oprócz przedmiotu głównego) można wyodrębnić jeszcze tzw. przedmioty uboczne w stosunku do postępowań następczych lub incydentalnych. Mimo iż brzmi to skomplikowanie, można to bardzo łatwo wytłumaczyć za pomocą przykładu. Przedmiotem postępowania w sprawie o ułaskawienie będzie więc nie tylko kwestia odpowiedzialności prawnej za zarzucany czyn, ale także ewentualnego ułaskawienia sprawcy przestępstwa, a przedmiotem postępowania (przedmiot uboczny).

Niezmienność procesu

Zgodnie z założeniami ustawodawcy, przedmiot procesu nie powinien ulegać zmianom w trakcie jego trwania. Ta zasada znana jest pod prostym pojęciem niezmienności przedmiotu procesu. Jednakże, jak to zwykle bywa w zagadnieniu prawnym – od każdej reguły są oczywiście wyjątki. W postępowaniu przygotowawczym wymieniona dyrektywa ma charakter względny, gdyż zgodnie z art. 314 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako: k.p.k.) w razie konieczności zarzucenia podejrzanemu popełnienia innego przestępstwa lub czynu w zmienionej w istotny sposób postaci wydaje się nowe postanowienie o przedstawieniu zarzutów.

To jednak wydaje się oczywiste i całkowicie zrozumiałe. Warto także dodać, że również w postępowaniu głównym kwestia odpowiedzialności karnej oskarżonego jest powiązana z czynem zarzuconym mu w akcie oskarżenia.

Zdarza się jednak przecież i tak, że na podstawie okoliczności wychodzących na jaw w toku rozprawy oskarżyciel zarzuci oskarżonemu inny czyn, który dotychczas nie był objęty aktem oskarżenia. Co prawda oskarżony musi wyrazić zgodę na "połączenie" tych spraw. Jest to jednak korzystne rozwiązanie dla każdego, ponieważ oszczędza czas, pieniądze i stwarza warunki do okazania chęci współpracy z wymiarem sprawiedliwości. Odmowa zaś w żaden sposób nie sprawi, że sprawca nie poniesie konsekwencji. Po prostu przyjdzie ona trochę później. Więcej na ten temat możesz przeczytać w art. 398 § 1 k.p.k. Jest to tzw. rozszerzone oskarżenie.

Ważne! Zmianą przedmiotu procesu nie jest odmienna ocena prawa czynu zarzucanego oskarżonemu. W takich przypadkach nie ma mowy o wychodzeniu poza granice oskarżenia. Po prostu występuje zjawisko kwalifikacji czynu z innego przepisu prawnego, przy jednoczesnym uprzedzeniu o tym obecnych na rozprawie stron. Taką sytuację ustawodawca przewidział w art. 399 § 1 k.p.k.

Niepodzielność procesu

Przedmiot procesu karnego powinien być również niepodzielny. Niedopuszczalne jest więc orzekanie o fragmentach tego samego przedmiotu w różnych procesach.

Tak też, zgodnie z art. 34 § 1 k.p.k., nawet pomocnicy i podżegacze, a także inne osoby, których przestępstwa pozostają w ścisłym związku z konkretnym czynem, będą sądzeni przez sąd właściwy dla sprawców przestępstw, jeżeli postępowanie przeciwko tym osobom toczy się jednocześnie.

Ważne! Jeżeli powyższe sprawy wymienionych osób toczą się w różnych postępowaniach, to zgodnie z art. 34 § 2 k.p.k. należy je połączyć we wspólnym postępowaniu.

Warto jednak pamiętać, że tak jak w przypadku niezmienności, tak i tutaj mamy do czynienia z obowiązującymi wyjątkami od reguły. Mają one miejsce, jeżeli zachodzą okoliczności utrudniające rozpoznanie sprawy co do tego samego przedmiotu. W takim wypadku, zgodnie z art. 34 § 3 k.p.k., możliwe jest wyłączenie i odrębne rozpoznanie spraw poszczególnych osób lub o poszczególne czyny.

Podsumowując, oba aspekty przedmiotu procesu, tj. niezmienność i niepodzielność, posiadają ogromne znaczenie po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu. Są także istotne w postępowaniu przygotowawczym, gdzie najczęściej dochodzi do odstępstw od stosowania wymienionych dyrektyw.

chevron-down
Copy link