Rozporządzenie i jego charakter normatywny

18 czerwca 2018
/

Rozporządzenia normatywne tworzą najniższy szczebel w systemie powszechnie obowiązującego prawa ogólnokrajowego.

Konstytucyjną podstawą do wydawania rozporządzeń jest art. 92 Konstytucji, określający ich charakter oraz przesłanki ich wydawania. Stanowi on, że:
„1. Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
2. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.”

Kto może wydawać rozporządzenia?

Zgodnie z przedstawioną wyżej treścią art. 92 Konstytucji, warunkiem koniecznym do wydania rozporządzenia jest zawsze wyraźne konstytucyjne upoważnienie. Organy, które dysponują prawem wydawania rozporządzeń są:

  • Prezydent (na podstawie art. 142 ust. 1 Konstytucji);
  • Rada Ministrów (na podstawie art. 146 ust. 4 pkt 2 Konstytucji);
  • Premier (na podstawie art. 148 pkt 3 Konstytucji);
  • Ministrowie kierujący działami administracji rządowej oraz przewodniczący komitetów, o których mowa w art. 147 ust. 4 Konstytucji (na podstawie art. 149 ust. 2 i 3 Konstytucji);
  • Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (na podstawie art. 213 ust. 2 Konstytucji).

To katalog zamknięty, co oznacza, że żaden inny organ poza wymienionymi powyżej nie może wydawać rozporządzeń, których ogólną podstawą jest art. 92 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny podkreślił to w wyroku z dnia 28 czerwca 2000 r., K 25/99, kiedy odrzucił możliwość przyznania tej kompetencji organom NBP.

Powszechnie obowiązujący charakter rozporządzeń sprawia, że można przez nie regulować sferę praw i obowiązków obywateli, tworzyć oraz odwoływać organy publiczne, a także wskazywać ich kompetencje władcze. Mogą być podstawą prawną do wydawania indywidualnych aktów i decyzji administracyjnych.
Art. 92 ust. 1 stanowi, że rozporządzenia wydawane są „na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania”. Taki zapis wyraźnie stawia rozporządzenia poniżej ustaw w hierarchii powszechnie obowiązujących aktów prawnych, a także oznacza znaczne ograniczenia w ich stanowieniu oraz kształtowaniu ich treści.

Upoważnienie zawarte w ustawie może mieć charakter fakultatywny lub obligatoryjny, musi spełniać wymóg szczegółowości, który ujmowany jest w trzech aspektach:

  • Podmiotowym – przepis ustawy stanowiący upoważnienie musi określać organ, który jest uprawniony lub zobowiązany do wydania rozporządzenia;
  • Przedmiotowym – przepis ustawy stanowiący upoważnienie musi określać zakres spraw, które są przekazywane do uregulowania;
  • Treściowym – przepis ustawy stanowiący upoważnienie musi zawierać wytyczne dotyczące samej treści rozporządzenia. Zgodnie z wyrokami TK (m.in. z dnia 26 października 1999 r., K 12/99; z dnia 9 listopada 1999 r., K 28/98; z dnia 27 czerwca 2000 r., K 20/99; 31 marca 2015 r., U 6/14) wytyczne muszą dotyczyć materialnego kształtu regulacji wykonawczej i mogą przyjmować różną postać redakcyjną. Mogą różnić się stopniem szczegółowości. Wytyczne powinny znajdować się w przepisie upoważniającym, jednak nie jest to konieczne.

Warunki, jakie musi spełniać rozporządzenie

Skoro rozporządzenie służy wykonaniu ustawy i musi być z nią zgodne, to właściwie sformułowane upoważnienie ustawowe jest przesłanką konieczną do jego wydania. Z niższości rozporządzenia w stosunku do ustawy w hierarchii aktów prawnych wynikają fundamentalne warunki, które spełniać musi każde rozporządzenie. Musi mieć oparcie na podstawie ustawowej – nie może byś stanowione samoistnie, a to oznacza, że zakres jego regulacji nie może wychodzić poza wskazane przez upoważnienie ramy. Treść i cel rozporządzenia są ściśle uzależnione od celu ustawy, którą ma wykonywać. Oczywistym jest także fakt, że rozporządzenie musi być zgodne ze wszystkimi aktami wyższego rzędu, zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w paremii lex superior derogat legi inferiori.

Każde rozporządzenie przed wejściem w życie musi zostać opublikowane w Dzienniku Ustaw. Wynika to z zasady wyrażonej w art. 88 Konstytucji.

Wszystkie rozporządzenia podlegają kontroli władzy sądowniczej i mogą być kwestionowane przed Trybunałem Konstytucyjnym, a także przed sądami powszechnymi lub administracyjnymi, których sędziowie mogą kontrolować ich konstytucyjność oraz legalność (zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 178 ust. 1 Konstytucji).