Sędziowie pokoju – propozycja Ministerstwa Sprawiedliwości

22 marca 2021
hello world!

Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro poinformował, że Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy wprowadzający instytucję sędziów pokoju wybieranych w wyborach. Proponowane zmiany – zdaniem rządu – mają odciążyć sądy powszechne.

Wprowadzenie instytucji sędziów pokoju 

Podczas konferencji prasowej, która odbyła się w czwartek, 18 marca, minister sprawiedliwości ogłosił, że rząd planuje wprowadzić do polskiego porządku prawnego instytucję sędziów pokoju, która miałaby odciążyć sądy powszechne. Zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości Polacy będą mieć wreszcie realny wpływ na sądy. Większość spraw mniejszej i średniej wagi będą rozstrzygać sędziowie niezawodowi cieszący się zaufaniem społecznym – tzw. sędziowie pokoju, wybierani w powszechnym i demokratycznym głosowaniu. Tym samym ma nastąpić odciążenie sędziów zawodowych, dzięki czemu dochodzenie sprawiedliwości przed sądami powszechnymi ma stać się szybsze. Wprowadzenie tej instytucji jest rozwiązaniem zgodnym z oczekiwaniem społecznym. Potwierdził to sondaż przeprowadzony w lutym 2021 r. na zlecenie Ministerstwa – 58% Polaków poparło w tym badaniu pomysł wprowadzenia sędziów pokoju wyłanianych przez obywateli.

Kto będzie mógł zostać sędzią pokoju?

Urząd sędziego pokoju będzie mógł sprawować każdy mieszkaniec powiatu w wieku od 30 do 75 lat. Wyższe wykształcenie prawnicze nie będzie wymogiem ubiegania się o tę funkcję. To od wyborców zależeć będzie, czy jej sprawowanie powierzą osobie legitymującej się wykształceniem prawniczym. Równie dobrze mogą wybrać osobę o innym wykształceniu, lecz cieszącą się autorytetem w społeczności lokalnej, np. z uwagi na dotychczasową działalność zawodową, nieskazitelność charakteru, doświadczenie życiowe. Co istotne, urząd sędziego pokoju tylko w wyjątkowych sytuacjach będzie można łączyć z inną aktywnością zawodową. Będzie to możliwe wyłącznie wtedy, gdy nie wpłynie to na wykonywanie zadań sędziowskich.

Z uwagi na ewentualny konflikt interesów sędzią pokoju nie zostanie osoba wykonująca zawód prawniczy, np. adwokat, radca prawny, notariusz, komornik czy prokurator. To samo dotyczy przedstawicieli służb mundurowych, a także pracowników organów administracji rządowej czy samorządowej. Sędzia pokoju będzie niezawisły, a w zakresie orzekania będzie podlegał tylko konstytucji i ustawom. Sprawy sądowe będą przydzielane losowo, natomiast orzeczenia sądów pokoju będą wykonywać sądy rejonowe. Od orzeczenia sądu pokoju będzie przysługiwało odwołanie do sądu rejonowego. 

Przeczytaj również: Sądy i trybunały w Polsce

Sędziowie wybierani będą w każdym powiecie 

Szczegóły nowych rozwiązań podczas konferencji prasowej przedstawił wiceminister Sebastian Kaleta. Potwierdził on przygotowanie projektu dotyczącego zmiany modelu sądownictwa, dzięki któremu instytucja weszłaby do polskiego wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z projektem sędziowie niezawodowi, wybierani w wyborach powszechnych, będą orzekać w drobnych sprawach cywilnych i karnych, takich jak kradzieże i akty wandalizmu, wadliwe wykonanie usług (np. remontu) czy sprzedaż wadliwego towaru. Sędziowie rozpoznawać będą sprawy o wartości przedmiotu przestępstwa, wartości szkody lub wartości roszczenia do 10.000 złotych. Sędziowie będą wybierani w każdym powiecie na pięcioletnie kadencje w trakcie wyborów samorządowych, które co do zasady cieszą się wysoką frekwencją. Taki tryb wyboru gwarantuje sędziemu pokoju mandat zaufania społecznego. Liczba sędziów pokoju w danym powiecie będzie zależeć m.in. od liczby jego mieszkańców. Wpływ na liczbę sędziów pokoju będzie miała również ilość osób przebywających tam czasowo, np. w związku z pracą. 

Ustawa wymaga zmian konstytucji

Wraz z ustawą o sędziach pokoju Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt zmian w konstytucji. Są to wyjściowe propozycje ministerstwa sygnalizujące, które przepisy konstytucji należy zmodyfikować, by sędziowie mogli działać skutecznie. Projekt przewiduje m.in. wprowadzenie do ustawy zasadniczej nowych przepisów stanowiących, że „wymiar sprawiedliwości w zakresie określonym w ustawie mogą sprawować także sędziowie pokoju" (art. 175 ust. 3), którzy „są wybierani na 5-letnią kadencję w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym" (art. 182a ust. 1). Dlaczego zmiana w konstytucji jest konieczna? Ponieważ bez zmian w konstytucji postępowania przed sądami pokoju byłyby trójinstancyjne. Taki model spowolniłby rozpoznawanie prostych spraw, ponieważ sąd rejonowy musiałby przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe. Zmiana konstytucji wprowadzająca sądy pokoju pozwoli uznać je za sądy pierwszej instancji, dzięki czemu sąd rejonowy rozpoznawałby jedynie apelację. Zachowano by jedynie dwuinstancyjność postępowania, a sądy pokoju w oparciu o uproszczoną procedurę mogłyby rozpoznawać szybciej proste sprawy.

chevron-down
Copy link