Ochrona siedlisk przyrodniczych

W przedmiotowej sprawie Europejski Trybunał Sprawiedliwości odpowiedział na pytania prejudycjalne dotyczące: ochrony siedlisk przyrodniczych; Specjalnych obszarów ochrony – Artykuł 6 ust. 3; Wstępnej kontroli mającej na celu ustalenie, czy konieczne jest dokonanie oceny skutków planu lub przedsięwzięcia dla specjalnego obszaru ochrony; Środków, które mogą zostać uwzględnione w tym celu.

Na wstępie należy przypomnieć, że art. 6 dyrektywy siedliskowej nakłada na państwa członkowskie szereg zobowiązań i szczególnych procedur zmierzających do zagwarantowania, jak wynika z art. 2 ust. 2 tej dyrektywy, zachowania lub w stosownym wypadku odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych, a w szczególności specjalnych obszarów ochrony.

Zgodnie z orzecznictwem przepisy art. 6 dyrektywy siedliskowej powinny być interpretowane jako spójna całość w świetle celów w zakresie ochrony przyrody, do których realizacji zmierza ta dyrektywa. Artykuł 6 ust. 2 i 3 zmierza bowiem do zapewnienia tego samego poziomu ochrony siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunkowych, podczas gdy art. 6 ust. 4 stanowi jedynie przepis wprowadzający odstępstwo od uregulowań zawartych w art. 6 ust. 3 zdanie drugie.

Środki ochrony siedlisk

I tak, art. 6 wspomnianej dyrektywy dzieli środki na trzy kategorie, a mianowicie na:

  • środki ochronne,
  • środki zapobiegawcze,
  • środki kompensujące,

przewidziane, odpowiednio, w ust. 1, 2 i 4 tego artykułu. Z brzmienia art. 6 dyrektywy siedliskowej wynika, że przepis ten nie zawiera żadnego odniesienia do jakiegokolwiek pojęcia „środków łagodzących”.

"Środki łagodzące"

Na tej podstawie należy uznać, że – jak wynika z uzasadnienia postanowienia odsyłającego – środkami, które sąd odsyłający kwalifikuje jako „środki łagodzące” i które Coillte określa jako „środki ochronne”, są środki mające na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu proponowanego przedsięwzięcia na dany teren.

Tak więc w ramach swego pytania sąd odsyłający zmierza w istocie do wyjaśnienia, czy art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy konieczne jest dokonanie później odpowiedniej oceny skutków przedsięwzięcia dla danego terenu, możliwe jest uwzględnienie na etapie wstępnej kontroli środków mających na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu tego przedsięwzięcia na ów teren.

Zgodnie z motywem dziesiątym dyrektywy siedliskowej należy dokonać odpowiedniej oceny każdego planu lub programu mogącego mieć istotny wpływ na cele w zakresie ochrony terenu, który został wyznaczony lub też zostanie wyznaczony w przyszłości. Motyw ten znalazł wyraz w art. 6 ust. 3 rzeczonej dyrektywy, zgodnie z którym pozwolenie na plan lub przedsięwzięcie, mogące w istotny sposób oddziaływać na teren, może zostać udzielone jedynie wówczas, gdy uprzednio dokonano odpowiedniej oceny skutków dla tego terenu.

Zasada ostrożności

Jak przypomniał Trybunał, art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej przewiduje dwa etapy. W pierwszym z nich, o którym mowa w zdaniu pierwszym tego przepisu, wymaga się, aby państwa członkowskie przeprowadzały odpowiednią ocenę oddziaływania danego planu lub przedsięwzięcia na chroniony teren, w sytuacji gdy istnieje prawdopodobieństwo, że ów plan lub owo przedsięwzięcie może na ten teren w istotny sposób oddziaływać. W drugim etapie, o którym mowa w zdaniu drugim tego samego przepisu i który następuje po przeprowadzeniu wspomnianej odpowiedniej oceny, ogranicza się udzielenie zgody na realizację takiego planu lub przedsięwzięcia do sytuacji, w których spełniony jest warunek, że plan lub przedsięwzięcie nie wpłynie niekorzystnie na integralność danego terenu, z zastrzeżeniem uregulowań zawartych w art. 6 ust. 4 tej dyrektywy.

Należy dodać, że art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej zawiera też w sobie zasadę ostrożności i pozwala w skuteczny sposób zapobiegać niekorzystnemu wpływowi zamierzonych planów lub przedsięwzięć na integralność terenów chronionych. Mniej surowe kryterium udzielenia pozwolenia niż to, o którym mowa w tym przepisie, mogłoby nie zapewniać w tak skuteczny sposób urzeczywistnienia celu ochrony terenów, któremu służy omawiany przepis.

W niniejszym przypadku strony w postępowaniu głównym i Komisja są zgodne co do tego, że wątpliwości sądu odsyłającego dotyczą wyłącznie etapu wstępnej kontroli. Konkretnie sąd odsyłający zastanawia się, czy środki mające na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu planu lub przedsięwzięcia na dany teren mogą zostać uwzględnienie na etapie wstępnej kontroli, aby ustalić, czy konieczne jest dokonanie odpowiedniej oceny skutków tego planu lub przedsięwzięcia dla owego terenu.

Obowiązek przeprowadzenia oceny

Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej stanowi wyraźnie, że obowiązek przeprowadzenia oceny zależy od łącznego spełnienia następujących dwóch przesłanek:

  • plan lub przedsięwzięcie nie są bezpośrednio związane z zagospodarowaniem terenu lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale
  • mogą na ów teren w istotny sposób oddziaływać.

Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że sąd odsyłający uważa, iż pierwsza z tych przesłanek jest spełniona.

Jeśli chodzi o drugą przesłankę, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej uzależnia wymóg dokonania odpowiedniej oceny skutków planu lub przedsięwzięcia od przesłanki, że istnieje prawdopodobieństwo lub ryzyko, iż ów plan lub owo przedsięwzięcie będą oddziaływały na dany teren w istotny sposób. Zważywszy w szczególności na zasadę ostrożności, ryzyko takie istnieje, gdy na podstawie obiektywnych danych nie można wykluczyć, że plan lub przedsięwzięcie będą oddziaływać na dany teren w istotny sposób. Ocena tego ryzyka powinna zostać dokonana w szczególności w świetle charakterystyki i specyficznych uwarunkowań środowiskowych terenu, którego dotyczy taki plan lub takie przedsięwzięcie.

Analiza powinna być przeprowadzona na etapie odpowiedniej oceny

Jak podnoszą skarżące w postępowaniu głównym i Komisja, wskazana przez sąd odsyłający okoliczność, że środki mające na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu planu lub przedsięwzięcia na dany teren zostają uwzględnione na etapie badania konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny, zakłada, że jest prawdopodobne, iż na teren ów wywierany jest istotny wpływ, w związku z czym należy dokonać takiej oceny.

Ów wniosek znajduje potwierdzenie w fakcie, że pełna i dokładna analiza środków mających na celu uniknięcie lub ograniczenie ewentualnego istotnego wpływu na dany teren powinna zostać przeprowadzona właśnie na etapie odpowiedniej oceny, a nie na etapie wstępnej kontroli.

Uwzględnienie takich środków już na etapie wstępnej kontroli mogłoby naruszyć skuteczność (effet utile) dyrektywy siedliskowej w ogólności, jak również etapu oceny w szczególności, ponieważ ten ostatni etap stałby się bezprzedmiotowy i zaistniałoby ryzyko obejścia tego etapu oceny, który stanowi tymczasem zasadniczą gwarancję przewidzianą w tej dyrektywie.

Ocena powinna być pełna i precyzyjna

W tym względzie Trybunał podkreśla okoliczność, że w ocenie dokonanej na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej nie mogą występować braki i powinna ona zawierać całościowe, precyzyjne i ostateczne spostrzeżenia i wnioski, które pozwalają rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie rozsądne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla danego terenu chronionego.

Ponadto osobom takim jak skarżące w postępowaniu głównym przysługuje na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej w szczególności prawo do udziału w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji w przedmiocie wniosku o pozwolenie na realizację planu lub przedsięwzięcia mogącego mieć znaczący wpływ na środowisko.

Mając na względzie całość powyższych rozważań, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej powinien być interpretowany w ten sposób, iż w celu ustalenia, czy konieczne jest dokonanie później odpowiedniej oceny skutków planu lub przedsięwzięcia dla danego terenu, nie należy uwzględniać na etapie wstępnej kontroli środków mających na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu tego planu lub przedsięwzięcia na ów teren.

Reasumując, artykuł 6 ust. 3 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy konieczne jest dokonanie później odpowiedniej oceny skutków planu lub przedsięwzięcia dla danego terenu, nie należy uwzględniać na etapie wstępnej kontroli środków mających na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu tego planu lub przedsięwzięcia na ów teren.