Split payment – praktyczne problemy | Część I

Mechanizm podzielonej płatności (tzw. split payment) teoretycznie funkcjonuje w polskim prawie podatkowym od lipca tego roku. Jak jest w praktyce? Trudno określić rzeczywistą liczbę podmiotów stosujących ten mechanizm. Jego zastosowanie jest bowiem dobrowolne.

Niemniej jednak należy się przygotować, że w najbliższym czasie dokonywanie płatności przy zastosowaniu tego mechanizmu stanie się standardem. To specyficzna konstrukcja mechanizmu wymusi na podatnikach VAT konieczność jego stosowania. Stanie się to jeszcze zanim ustawodawca zmieni charakter split payment na obligatoryjny.

Split payment – na czym polega?

Mechanizm split payment polega na rozbiciu płatności za daną fakturę na dwie kwoty:

1) kwota netto (trafiająca na standardowy rachunek bankowy przedsiębiorcy),

2) kwota VAT (trafiająca na dedykowany rachunek VAT; podatnik nie ma dostępu do środków zgromadzonych na tym rachunku).

Kto decyduje o zastosowaniu mechanizmu split payment? Zdecyduje o nim nabywca usługi lub towaru (a nie wystawca faktury). Może on zapłacić w sposób standardowy lub z wykorzystaniem mechanizmu split payment.

W konsekwencji podatnik VAT (wystawca faktury), mimo że nie chce korzystać ze split payment, zostaje niejako do tego zmuszony przez nabywcę. Dzieje się tak, ponieważ wystawca faktury otrzymuje część należności na rachunek VAT. 

Jak to wygląda w praktyce?

Praktyczne konsekwencje zastosowania mechanizmu split payment zilustrowane zostaną na podstawie następującego przykładu:

Kancelaria prawna (Podatnik A) świadczy usługi na rzecz Producenta materiałów (Podatnik B). Producent materiałów sprzedaje swoje materiały na rzecz Wykonawcy robót (Podatnika C). Wykonawca robót realizuje natomiast inwestycję na rzecz Spółki państwowej (Podatnika D). W przykładzie pomiędzy podmiotami nie występuje sytuacja odwrotnego obciążenia VAT, a rozliczenia dokonywane są w polskiej walucie.

Jeżeli Spółka państwowa (Podatnik D) zapłaci Wykonawcy robót (Podatnikowi C) za fakturę za pomocą mechanizmu split payment, Podatnik C otrzyma na swój rachunek bankowy jedynie kwotę netto (w przypadku standardowego rozliczenia otrzymałby kwotę brutto). Kwota podatku VAT powędruje natomiast na rachunek VAT, do którego Podatnik C nie będzie miał swobodnego dostępu. Musi on w tym zakresie uzyskać zgodę Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie art. 108b ustawy o VAT. Jak widać zastosowanie mechanizmu split payment przez Podatnika D powoduje, że Podatnik C ma niejako „zablokowaną” część należności z tytułu faktury, która znajduje się na jego rachunku VAT.

‚Uwolnienie’ środków zgromadzonych na rachunku VAT

Jakie kroki powinien poczynić Wykonawca robót (Podatnik C), by ‚uwolnić’ środki zgromadzone na rachunku VAT? Najprostszym rozwiązaniem będzie dokonanie płatności przez Podatnika C za dostarczone materiały przez Producenta materiałów (Podatnika B) również w mechanizmie split payment.

W ten sposób „uwolnione” zostaną środki zgromadzone na rachunku VAT Podatnika C. Jedynie kwota netto obciąży jego standardowy rachunek bankowy. W przypadku gdyby Podatnik C dokonał płatności za materiały standardowym przelewem, to środki zgromadzone na jego rachunku VAT nie zostałyby „uwolnione”.

Mając powyższe na uwadze, odpowiedź w jaki sposób rozliczy się Producent materiałów (Podatnik B) z Kancelarią prawną (Podatnikiem A) wydaje się być oczywista.

Jak widać, otrzymanie przez danego podatnika płatności w mechanizmie split payment, wymusza na nim dokonywanie z kolei swoich płatności również w mechanizmie split payment. Inaczej mówiąc, podatnikowi, który otrzymuje płatność w split payment, po prostu nie opłaca się realizowanie swoich płatności w sposób standardowy (jeżeli chce szybko „uwolnić” środki zgromadzone na rachunku VAT).