Świadek, świadek anonimowy, świadek koronny – charakterystyka

Approvement – sprawca przestępstwa, który decyduje się przyznać i wydać innych swoich współpracowników. Z czasem pojęcie to ewoluowało i approvement zmieniło się w crown witness (świadek koronny). Co oznacza to pojęcie dzisiaj? Jak jest jego zastosowanie w polskim prawie karnym?

W Anglii to pojęcie znano już w XVIII w. Wtedy właśnie pojawił się pomysł stworzenia czegoś na kształt instytucji świadka koronnego. Choć sam fakt możliwości ułaskawienia wydawał się dla approver’a dość kuszący, to jednak musiał on również liczyć się z pewnymi konsekwencjami. Gdy zainteresowany przekazał zbyt mało istotne lub nieprawdziwe informacje i nie doszło do skazania jego współpracowników – otrzymywał karę śmierci.

Świadek w prawie karnym – wprowadzenie

Każdy człowiek posiadający informacje, które są istotne dla sprawy, ma obowiązek stawiennictwa na każde wezwanie. Pozycja procesowa świadka jest również bardzo zobowiązująca, ponieważ nie ma on możliwości odmowy zeznań.

Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. (…) Przesłuchanie świadka może nastąpić przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. (…) Świadka, który nie może się stawić na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w miejscu jego pobytu.

art. 177 – ustawa Kodeks postępowania karnego

Świadek w procesie – kto może odmówić składania zeznań?

Są jednak wyjątki od tej zasady. KPK wspomina o nich w swoich przepisach i w szczególności zwraca uwagę na obrońców, adwokatów i radców prawnych, którzy bronią swojego klienta. Nie muszą oni składać zeznań co do faktów, o których dowiedzieli się podczas udzielania porady prawnej lub podczas prowadzenia sprawy. Drugim wyjątkiem wspomnianym w art. 178 kodeksu postępowania karnego jest duchowny. Obowiązuje go tajemnica spowiedzi, która jest także respektowana przez polskie prawo.

Zakazanym źródłem dowodowym jest również osoba najbliższa oskarżonego. Kto w takim razie może być osobą najbliższą?

Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

art. 115 § 11 – ustawa Kodeks karny

Warto jednak wyjaśnić pojęcie wstępnego i zstępnego. Są to osoby znajdujące się bezpośrednio nad nami lub pod nami w drzewie genealogicznym. Przykładowo: wstępnym będzie ojciec oskarżonego, a zstępnym jego syn.

Prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

art. 182 § 3 – ustawa Kodeks postępowania karnego

Sąd Apelacyjny w Warszawie zwrócił jednak uwagę, że przepisy nie sprzeciwiają się zastosowania ich także wobec współoskarżonego w innej sprawie o tożsame zarzuty.

Ostatnim zakazanym źródłem dowodowym jest świadek, który odmawia odpowiedzi na pytanie. Musi on jednak uzasadnić swoją decyzję możliwością narażenia siebie lub osoby dla niego najbliższej na odpowiedzialność karną. Wyjątek dotyczy jednakże tylko konkretnego pytania, a nie pełnego obowiązku składania zeznań. Świadek musi dalej odpowiadać na pytania.

Świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą.

art. 183 § 2 – ustawa Kodeks postępowania karnego

Świadek w prawie karnym – ochrona

Wraz z przymusem składania zeznań państwo polskie musi także zapewnić świadkowi i jego osobom najbliższym odpowiednie gwarancje bezpieczeństwa. Jeśli państwo nie ma możliwości spełnić tego warunku, nie może dziwić fakt, że wskazane osoby będą unikać spełnienia obywatelskiego obowiązku.

Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę.

art. 2 – Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Zgodnie z wspomnianym przepisem każdy człowiek ma prawo do życia. Z tego względu państwo musi zapewnić mu taką ochronę, by wskazane dobro było jak najbardziej bezpieczne. Świadek zeznający przed organami sprawiedliwości nie może czuć zagrożenia, dlatego m.in. organy państwowe muszą zapewnić odpowiednie ukształtowanie procedur karnych.

Świadek – status prawny

Na terenie Rzeczpospolitej Polskiej nie ma spójnego programu ochrony świadka. Z tego powodu jest on regulowany w kilku aktach prawnych o różnych rangach. Ochronę świadka zapewniają chociażby przepisy kodeksu postępowania karnego, jak również zarządzenia Komendanta Głównego Policji.

Zakres prawny ochrony świadka zależy od jego statusu, który można określić w oparciu o 3 najważniejsze w tym zakresie akty prawne. Chodzi o KK, KPK i ustawę o świadku koronnym. Zgodnie z ich treścią możemy wyodrębnić trzy rodzaje świadków. Wyróżniamy świadka:

  • zwyczajnego;
  • anonimowego;
  • koronnego.

Świadek zwyczajny – charakterystyka

Najbardziej powszechna instytucja świadka występująca w procesie. Takim świadkiem może być zarówno pokrzywdzony, ale także inna osoba, która nie jest w żaden sposób powiązana z przestępcą, ofiarą i samym zdarzeniem. Jest to osoba posiadająca informacje mogące mieć mniej lub bardziej istotne znaczenie dla przebiegu śledztwa. Świadkiem zazwyczaj stają się przypadkowe osoby, które z racji swojej obecności na miejscu popełnienia przestępstwa, wypełniania czynności zawodowych lub przez wysłuchanie konkretnych relacji i rozmów.

Ważne jest również to, że świadek wezwany przez sąd nie musi posiadać konkretnych informacji. Równie dobrze może nic nie wiedzieć o sprawie. Nie zmienia to faktu, że na żądanie organu sprawiedliwości powinien stawić się w celu złożenia zeznań. Świadek zwyczajny nie może być chroniony poprzez utajnienie jego danych osobowych. Dzieje się tak, ponieważ treść jego zeznań, która musi być ujawniona dla oskarżonego, doprowadziłaby do jego dekonspiracji.

Świadek anonimowy – charakterystyka

Ten status otrzymują świadkowie, w przypadku któych pojawi się uzasadniona obawa niebezpieczeństwa utraty mienia, wolności, zdrowia lub życia związana z zeznaniami, jakie muszą złożyć.

Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka, w tym danych osobowych, jeżeli nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

art. 184 § 1 – ustawa Kodeks postępowania karnego

Postępowanie w zakresie obejmującym zeznanie świadka anonimowego odbywa się bez udziału stron. Jest ono objęte tajemnicą jako informacja niejawna o klauzuli tajności tajne lub ściśle tajne. Samo nadanie tego statusu jest jednak bezpośrednio związane tylko z osobami, które dzięki temu unikną identyfikacji. W sytuacji, kiedy oskarżony może poznać dane osobowe świadka, bezsensownym staje się nadanie mu statusu świadka anonimowego. W praktyce nigdy nie ukrywa się personaliów pokrzywdzonego, który z samego faktu bycia ofiarą jest znany sprawcy. Najlepszym zaś przykładem idealnego zastosowania instytucji świadka anonimowego jest sytuacja, w której mamy do czynienia z przypadkowym obserwatorem. W większości przypadków jest to osoba niezauważona przez sprawcę i treść zeznań takiej osoby nie pozwoli na identyfikację.

Świadek koronny – charakterystyka

Świadek koronny to osoba, która w przeszłości popełniała przestępstwa i ma status podejrzanego w sprawie karnej. Żeby instytucja mogła zaistnieć w praktyce wymagane jest, by skruszony sprawca został dopuszczony do składania zeznań w charakterze świadka. Nie jest to jednak możliwe w każdym przypadku. Stanowiło by to pogwałcenie zasadniczych praw, którymi kierował się prawodawca przy tworzeniu prawa. Z tego powodu ustawa o świadku koronnym bardzo precyzyjnie wymienia sytuacje, w których jest to dopuszczalne.

Przepisy ustawy stosuje się w sprawach o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego.

art. 1 ust. 1 – ustawa o świadku koronnym

Świadek koronny – kiedy można dopuścić jego zeznania?

Ustawa wskazuje, że w celu umożliwienia dopuszczenia dowodu z zeznań świadka koronnego musi dojść do spełnienia łącznie dwóch przesłanek. W pierwszej z nich wskazane jest, że podejrzany w swoich wyjaśnieniach musi przekazać organowi prowadzącemu postępowanie informacje, które mogą przyczynić się do ujawnienia okoliczności  przestępstwa, wykrycia pozostałych sprawców, ujawnienia dalszych przestępstw lub nie dopuszczenie do ich powstania. Musi także ujawnić swój majątek i znany mu majątek należący do innych sprawców. Wszystko to musi zostać przekazane do chwili wniesienia aktu oskarżenia do sądu.

Drugą przesłanką jest zobowiązanie podejrzanego do złożenia przed sądem wyczerpujących zeznań, które dotyczą osób biorących udział w przestępstwie. Ważne jest także, by świadek koronny przekazał wszelkie znane mu informacji na temat okoliczności popełnienia czynu.

Można uzależnić dopuszczenie dowodu z zeznań świadka koronnego także od zobowiązania się podejrzanego do zwrotu korzyści majątkowej odniesionej z przestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz naprawienia szkody nimi wyrządzonej.

art. 3 ust. 2 – ustawa o świadku koronnym

W jakich sytuacjach ustawa nie pozwala na nadanie statusu świadka koronnego?

W trzech sytuacjach nie ma możliwości, by podejrzany uzyskał status świadka koronnego. Są to sytuacje, kiedy w związku z przestępstwem:

  • usiłował lub popełnił zbrodnię zabójstwa lub współdziałał przy jej popełnieniu;
  • nakłaniał inną osobę do popełnienia zbrodni zabójstwa, w celu skierowania przeciw niej postępowania karnego;
  • kierował zorganizowaną grupą lub związkiem, którego celem było popełnianie przestępstw.

Kto może złożyć wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka koronnego?

Taki przywilej ma jedynie prokurator prowadzący lub nadzorujący postępowanie przygotowawcze. Zanim jednak nastąpi złożenie wniosku, wspomniany funkcjonariusz musi uzyskać zgodę Prokuratora Generalnego lub jego upoważnionego zastępcy. Dokument ten jest przekazywany do sądu okręgowego właściwego dla miejsca prowadzenia postępowania przygotowawczego.

Sąd okręgowy wyda postanowienie w przedmiocie dopuszczenia dowodu z zeznań świadka koronnego po odpowiednim zbadaniu treści samego wniosku, jak i materiałów zgromadzonych w sprawie. W następnej kolejności przesłuchiwany jest podejrzany, który ma uzyskać status świadka koronnego. Na to wszystko sąd ma 14 dni. Po tym czasie musi wydać postanowienie, co do którego prokurator, jeżeli chce, ma prawo złożyć zażalenie.

Co stanie się, jeżeli prokurator nie złoży wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka koronnego?

Jeśli prokurator nie wystąpi z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka koronnego, musi wydać postanowienie w tym temacie. Podejrzany musi zostać zaznajomiony z treścią dokumentu.

Co stanie się, jeśli sąd lub prokurator odmówią nadania statusu świadka koronnego?

Wszelkie wyjaśnienia podejrzanego ubiegającego się o status świadka koronnego nie mogą uchodzić za dowody w sprawie. Przeprowadzone czynności uznaje się za niebyłe, a poniższe dokumenty ulegają zniszczeniu:

  • postanowienia o przedstawieniu zarzutów wydane w oparciu o wyjaśnienia;
  • protokoły zawierające wyjaśnienia i oświadczenia podejrzanego;
  • wnioski prokuratora.

Co stanie się, gdy sąd postanowi nadać podejrzanemu status świadka koronnego?

W tym wypadku prokurator sporządza odpisy materiałów dotyczących podejrzanego i wyłącza je do odrębnego postępowania, które w następnej kolejności zawiesza. Zawieszenie trwa do czasu, aż prawomocnie zakończy się postępowanie skierowane przeciwko pozostałym sprawcom.

Ważne: na postanowienie o zawieszeniu postępowania nie przysługuje zażalenie.

Świadek koronny jest objęty specjalnym statusem, więc nie ma możliwości, by względem niego zastosowano przepisy z kodeksu postępowania karnego znajdujące się pod numerami 182-185. Chodzi o:

  • prawo do odmowy składania zeznań lub odmowy udzielenia odpowiedzi na pytanie;
  • nadanie statusu świadka anonimowego;
  • zwolnienie z obowiązku zeznawania.

Zamiast nich należy stosować ustawę o świadku koronnym.

Świadek koronny – zakres odpowiedzialności karnej

Zgodnie z artykułem nr 9 ustawy o świadku koronnym sprawca nie podlega karze za przestępstwa, w których uczestniczył, jeżeli będąc świadkiem koronnym je ujawnił. Są jednak sytuacje, w których niekaralność świadka koronnego będzie uchylona. Dzieje się tak, w sytuacji kiedy świadek koronny:

  • zeznał nieprawdę lub ją zataił w stosunku do istotnych okoliczności sprawy;
  • odmówił składania zeznań przed sądem;
  • zataił swój majątek lub znany mu majątek pozostałych członków zorganizowanej grupy przestępczej;
  • popełnił nowe przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa.

W powyższych przypadkach prokurator podejmuje umorzone postępowanie. W takim przypadku sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Świadek koronny – wyłączenie jawności rozprawy

Świadek koronny może złożyć wniosek do sądu o wyłączenie jawności rozprawy na czas jego przesłuchania. Obowiązkiem ustawowym jest poinformowanie go o tym uprawnieniu. Jeśli świadek koronny z niego skorzysta, wyłącza się przepisy art. 361 § 1 i 361 § 3 KPK. Są to przepisy, które nawet przy wyłączeniu jawności, pozwalają na udział w postępowaniu osób wskazanych przez prokuratora, oskarżyciela posiłkowego, prywatnego lub samego oskarżonego. § 3 pozwalał na dopuszczenie osób do rozprawy nawet przy wyłączeniu jawności, jeżeli zgodę wyraził sędzia przewodniczący. Instytucja świadka koronnego związana jest z pełną anonimowością, bez żadnych wyjątków.

Mały świadek koronny – charakterystyka

W polskim prawie karnym funkcjonuje również instytucja zwana małym świadkiem koronnym. Ustawodawca opisał ją w artykułach 60 § 3 i 60 § 4 kodeksu karnego.

Zgodnie z pierwszym przepisem sąd ma obowiązek zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy współdziałającemu z innymi osobami przy popełnieniu przestępstwa. Sprawca ten musi jednak ujawnić wobec organu powołanego do ścigania przestępstw (np. policja) informacje, które dotyczą osób i okoliczności związanych z przestępstwem. Sąd w tym wypadku może również podjąć decyzję o warunkowym umorzeniu postępowania w stosunku do tego sprawcy.

§ 4 wspomnianego artykułu dotyczy zaś sytuacji, w której sąd na wniosek prokuratora ma możliwość (nie obowiązek) zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy przestępstwa. Ten wyjątek dotyczy tych sprawców, którzy niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie ujawnili przed organem ścigania istotne okoliczności przestępstwa, zagrożone karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności. Ważne jest to, by organ nie był w posiadaniu przekazanych informacji i zyskał je jedynie dzięki współpracującemu sprawcy.

We wspomnianych sytuacjach sąd, który decyduje się wymierzyć karę pozbawienia wolności dla sprawcy nieprzekraczającą 5 lat, może (nie musi) ją warunkowo zawiesić na okres próby. Jej czas nie może przekroczyć 10 lat.

Zakres ochrony świadka

Polskie ustawodawstwo pozwala na szeroki zakres wykorzystania środków ochrony świadka i jego najbliższych. Badając akty prawne, można wyróżnić najważniejsze możliwości i zachowania pozwalające zapewnić bezpieczeństwo dla świadka o konkretnym statusie. Do tego katalogu zaliczamy:

  • zachowanie w tajemnicy wszelkich okoliczności mogących ujawnić tożsamość świadka;
  • przeprowadzenie przesłuchania w formie wideokonferencji;
  • zapewnienie ochrony osobistej;
  • umożliwienie zmiany miejsca pobytu lub zatrudnienia;
  • przeprowadzenie operacji plastycznej służącej zmianie wyglądu (tylko świadek koronny);
  • udzielenie pomocy finansowej (tylko świadek koronny).

Tajemnica tożsamości – świadek anonimowy

Środek zachowania w tajemnicy wszelkich okoliczności mogących ujawnić tożsamość świadka ma zastosowanie przy instytucji świadka anonimowego. Ma on zapewnić bezpieczeństwo osobie, która była przypadkowym świadkiem przestępstwa lub też przypadkowo weszła w posiadanie istotnych informacji mogących pomóc w śledztwie. Ważne jest, by wszelkie okoliczności wskazywały na to, że złożone zeznania nie mogą zagrozić dekonspiracją. Ukrywanie tożsamości ma zatem sens jedynie wtedy, kiedy sprawca nie będzie w stanie zidentyfikować świadka.

Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka, w tym danych osobowych, jeżeli nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. (…)

art. 184 § 1 – ustawa Kodeks postępowania karnego

Zgodnie z powyższym tajemnicą można objąć nie tylko dane osobowe, ale także wszystkie informacje znajdujące się w protokole. Chodzi m.in. o fragmenty zeznań mogących zdekonspirować świadka. Przez wzgląd na prawa oskarżonego, w tym prawo do obrony, ustawodawca wskazał, że możliwe jest jedynie utajnienie tych danych, które nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak to rozumieć?

Świadek, składając zeznanie, może udzielić informacji, z której wynika, że widział przebieg całego zajścia. Może także potwierdzić, że oskarżony dopuścił się wskazanego czynu przestępnego. Tego fragmentu nie można utajnić przez wzgląd na prawo do obrony. Jednakże gdyby świadek wspomniał, że widział zdarzenie z okna salonu samochodowego, w którym pracuje, to organy ścigania ukryją tę informację. Taka informacja  mogłaby bowiem pomóc sprawcy w odkryciu tożsamości zeznającego, a jednocześnie nie ma żadnego wpływu dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przesłuchanie świadka podczas wideokonferencji

W celu utajnienia tożsamości świadka anonimowego na rozprawie możliwie jest przesłuchanie go w niekonwencjonalny sposób. Opcję taką umożliwi użycie urządzeń technicznych umożliwiających transmisję danych na odległość. Istotne jest, by w trakcie streamingu zniekształcić głos i obraz w sposób uniemożliwiający rozpoznanie zeznającego.

Przesłuchanie świadka może nastąpić przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W postępowaniu przed sądem w czynności w miejscu przebywania świadka bierze udział referendarz sądowy, asystent sędziego lub urzędnik zatrudniony w sądzie, w którego okręgu świadek przebywa.

art. 177 §1a – ustawa Kodeks postępowania karnego

To rozwiązanie można zastosować zarówno do świadka anonimowego, jak również w stosunku do świadka znanego sprawcy. W tym drugim przypadku chodzi m.in o zadbanie o zeznającego, który ma obawy względem pojawienia się na rozprawie osobiście.

Świadek i ochrona osobista

Zapewnienie ochrony osobistej wynika z ustawy o świadku koronnym, a dokładniej z jej 14-ego artykułu. Obejmuje tych, których życie lub zdrowie jest zagrożone z powodu zeznań, jakie złożyli. Ochronę świadka koronnego zapewnia Komendant Główny Policji. Są również sytuacje, w których ochrona osobista będzie przysługiwać nie tylko świadkom koronnym. Świadek zwykły lub anonimowy, a także jego osoba najbliższa, zgodnie z przepisami ustawy o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka mogą również liczyć na podobną pomoc.

Ochrona osobista może zostać udzielona w przypadku wysokiego stopnia zagrożenia dla życia lub zdrowia osoby chronionej w związku z postępowaniem karnym lub karnym skarbowym, jeżeli zachodzi konieczność długotrwałej ochrony, w sprawach, których rozpoznanie w pierwszej instancji należy do właściwości sądu okręgowego, oraz w sprawach o (…) zgwałcenie lub wymuszenie do poddania się innej czynności seksualnej (…) oraz (…) znęcanie się (…)

art. 5 – ustawa o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka

Ochrona osobista może polegać na:

  • ciągłej lub czasowej obecności funkcjonariuszy policji w pobliżu osoby chronionej;
  • czasowej obserwacji chronionego świadka i jego otoczenia;
  • wskazaniu miejsc, które będą bezpieczne dla świadka, jak również określeniu bezpiecznych sposobów przemieszczania się pomiędzy nimi;
  • określeniu zakresu, warunków i sposobów kontaktowania się świadka z innymi osobami.

Świadek koronny – zmiana tożsamości

Zmiana tożsamości jako forma ochrony przysługuje tylko świadkowi koronnemu. Jest to zabieg o charakterze ostatecznym, który ma jak najbardziej utrudnić ustalenie tożsamości skruszonego przestępcy. Pełna wiedza na temat nowego profilu osoby jest niedostępna nawet dla zaangażowanych w zmianę tożsamości. Pracownicy tworzący wymagane dokumenty nie mają wglądu w stare personalia świadka. Nowa tożsamość powstaje bez wiedzy na temat „poprzedniego wcielenia” świadka.

Zmiana miejsca zamieszkania lub zatrudnienia

Tą formę zabezpieczenia może otrzymać każdy świadek. Zmiana miejsca zamieszkania jest możliwa nie tylko w obrębie Rzeczpospolitej Polskiej, ale także poza jej granicami. Jeśli w jakimś przypadku następuje zmiana tożsamości i relokacja za granicę, najpierw należy zadbać o nowe dokumenty. Jeżeli świadka przeniesiono do innego kraju, opiekę nad nim sprawuje się na mocy porozumień pomiędzy organami centralnymi policji w obydwu krajach.

Świadek koronny – operacja plastyczna

Ten zabieg stosuje się tylko i wyłącznie w stosunku do świadka koronnego. Ważne przy tym zagadnieniu jest to, że zmiana wyglądu odbywa się dopiero po zakończeniu procesu. Ta opcja ochrony jest ostatecznością, która nigdy nie musiała wystąpić na terenie Polski. Wiąże się to z możliwościami charakteryzacji świadka wystarczającej do zapewnienia bezpieczeństwa. Często jednak dochodziło do sytuacji, żę pozbywano się tatuaży, które w pewien sposób charakteryzowały świadka koronnego. W celu uniknięcia dekonspiracji po zostawionych śladach usuwania na miejsce poprzedniego rysunku bądź napisu wprowadzano inny.