Czym jest szkoda?

27 grudnia 2019
hello world!

Rzadko się zdarza, że ludzie kierują sprawy do sądu z zemsty czy dla zasady. Najczęściej mają ku temu ważniejsze powody. Przede wszystkim finansowe czy związane z poczuciem krzywdy. Decydują się na pozew, jeśli ponieśli stratę w związku z nienależytym wykonaniem umowy. Dochodzą zwrotu kosztów leczenia. Chcą zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przez zniesławienie. Wszystkie te przypadki związane są z doznaniem pewnej szkody. Czym właściwie jest szkoda? Jakie przepisy o tym mówią?

Pełnej definicji szkody nie znajdziemy w żadnej ustawie. Dopiero przegląd przepisów przez przedstawicieli prawniczej doktryny pomógł w ustaleniu właściwego rozumienia tego pojęcia. Wskazano przede wszystkim, że szkoda może mieć charakter majątkowy i niemajątkowy. Dopiero po dokonaniu tego podziału możliwe stało się dopasowanie właściwych definicji legalnych.

Szkoda majątkowa

Szkoda majątkowa (materialna) pośrednio zdefiniowano w art. 361 §2 Kodeksu cywilnego. Mówi on o tym, w jakim zakresie sprawca szkody winien ją naprawić. Jego obowiązki sprowadzają się do:

  • pokrycia straty, którą poszkodowany poniósł oraz
  • zwrotu korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Na skutek analizy tego przepisu można stwierdzić, że szkodą majątkową jest pewna mierzalna ekonomicznie rzeczywista strata w majątku poszkodowanego oraz pozbawienie go potencjalnych i prawdopodobnych korzyści.

Tak skonstruowaną definicję można omówić na przykładzie wypadku drogowego, w wyniku którego kierowca – podstawowy napastnik pierwszoligowej drużyny piłkarskiej – doznał złamania nogi. Aby wrócić do pełnej sprawności, musiał ponieść szereg wydatków. Konieczne okazało się uczestnictwo w zabiegach rehabilitacyjnych czy nabycie wielu leków przeciwbólowych. Za wszystko to trzeba było zapłacić, a więc majątek poszkodowanego doznał uszczerbku. Pojawiła się rzeczywista szkoda majątkowa.

Poza tym sportowiec musiał przerwać treningi na kilka miesięcy. Jego kontrakt wciąż obowiązywał, a więc wypłacano mu miesięczne wynagrodzenie. Piłkarza ominęły jednak premie za rozegrane mecze czy strzelone bramki. Doszło więc również do utraty korzyści, które poszkodowany najprawdopodobniej mógłby osiągnąć, gdyby nie wypadek.

Szkoda majątkowa pojawia się najczęściej w związku z czynem niedozwolonym (deliktem) czy nienależytym wykonaniem umowy. W obydwu przypadkach zakres obowiązku jej naprawienia przez sprawcę jest tożsamy, chyba że strony zgodnie umówią się inaczej. Zawsze też to poszkodowany może wybrać, na jakiej zasadzie nastąpi naprawienie szkody. Nie w każdej sytuacji będzie to bowiem zapłata sumy pieniężnej. Drugą możliwością jest tutaj przywrócenie stanu poprzedniego. Najczęściej dochodzi jednak do wyboru tego pierwszego wariantu. Po pierwsze, łatwiej zmusić sprawcę do jego realizacji. Po drugie, skutki nie każdej szkody można naprawić poprzez świadczenie w naturze.

Szkoda niemajątkowa

Drugim rodzajem szkody jest szkoda niemajątkowa, inaczej zwana krzywdą. Drugie z tych pojęć pojawia się wprost w kodeksie cywilnym, jednakże nie jest ono tam zdefiniowane. Ustawa mówi jedynie o „doznanej krzywdzie” i przysługującym w takim przypadku zadośćuczynieniu. Takie sformułowanie znajdziemy w czterech przepisach:

  • 4172Jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności,
  • 445 §1W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym (spowodowanie uszkodzenia ciała bądź rozstroju zdrowia – przyp. autora) sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
  • 446 §4Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (w przypadku śmierci poszkodowanego – przyp. autora).
  • 448 zd. 1W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.

Szkoda niemajątkowa – kiedy może powstać?

Zdaniem ustawodawcy szkoda niemajątkowa (krzywda) może więc powstać:

  • w wyniku uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia,
  • na skutek śmierci osoby najbliższej,
  • na skutek naruszenia dóbr osobistych.

Można więc wskazać, że krzywda to pewne cierpienia psychiczne albo ból fizyczny, doznane na skutek różnych nieprzewidzianych i negatywnych zdarzeń. Oczywiście szkody niemajątkowej nie da się jednoznacznie wycenić. Ustawodawca uznał, że sądy są zobowiązane do przyznania zadośćuczynienia w „odpowiedniej” wysokości. W każdym przypadku będzie to inna kwota. Zależy ona bowiem od wielu czynników, takich jak chociażby stopień uszczerbku na zdrowiu, wiek poszkodowanego, stopień jego aktywności życiowej, wykonywany zawód.

Jasne jest również, że żadne pieniądze nie wynagrodzą człowiekowi śmierci osoby najbliższej, utraty nogi na skutek wypadku, czy uszczerbku na reputacji w wyniku zniesławienia. Z drugiej strony, trudno wyobrazić sobie innego rodzaju rekompensatę. Pieniądze, chociaż nie cofną czasu, mogą w pewnym stopniu ukoić ból i dać nadzieję na przyszłość.

chevron-down
Copy link