Czym jest umorzenie rejestrowe?

5 września 2019
/

Umorzenie rejestrowe, tak jak każde inne umorzenie, kończy wszczęte już postępowanie przygotowawcze. Zgodnie z polskim prawem istnieją tylko dwie formy takiego postępowania – śledztwo i dochodzenie. W tym drugim przypadku wyróżnia się w sposób szczególny, jako przyczynę umorzenia, niewykrycie sprawcy przestępstwa. W takiej sytuacji organ ścigania prowadzący dochodzenie stwierdza, że sytuacja dowodowa nie stwarza dostatecznych podstaw do wykrycia sprawcy. Prowadzi to do wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia i następnie wpisania sprawy do rejestru przestępstw.


Instytucja wprowadzona przez ustawodawcę w art. 325f przez swe uregulowania wprowadza wiele wątpliwości zarówno natury stricte prawnej, jak i o charakterze aksjologicznym. Wątpliwości pojawiają się już w zakresie nazewnictwa tej konstrukcji prawnej. S. Waltoś oraz R.A. Stefański uznają, że brak jest podstaw do przyjęcia nazwy „postępowanie rejestrowe”, gdyż wskazuje ona na prowadzenie postępowania, a w rzeczywistości uregulowanie to pozwala na „umorzenie rejestrowe postępowania.

Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany


Tak w skrócie wygląda pojęcie umorzenia rejestrowego. Poniżej znajduje się pełne rozwinięcie omawianego zagadnienia.

Czym jest dochodzenie?

Dochodzenie jest rodzajem postępowania przygotowawczego, które organy ścigania wszczynają w sprawach o przestępstwa wskazane w art. 325b ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako: kpk). Należą do nich przestępstwa, którymi zwykle zajmuje się sąd rejonowy. Chodzi o czyny zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Należy jednak pamiętać, że w wypadku przestępstwa przeciwko mieniu dochodzenie wszczyna się tylko wówczas, gdy wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 200 000 zł. W innych przypadkach wszczęte zostaje śledztwo. Dochodzenie prowadzi się również w sprawie przestępstw przewidzianych w artykułach:

  • 159 ustawy Kodeks karny (dalej jako: kk) (użycie w bójce i pobiciu niebezpiecznego narzędzia)
  • 254a kk (zamach na urządzenia infrastruktury)
  • 262 § 2 kk (zbezczeszczenie zwłok)

Oprócz tego dochodzenie prowadzi się także w sprawach o przestępstwa z art.

  • 279 § 1 kk (kradzież z włamaniem),
  • 286 § 1 i 2 kk (oszustwo),
  • 289 § 2 kk (zabór pojazdu w celu krótkotrwałego użycia),

jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 200 000 zł.

Ważne! Zgodnie z art. 325e kpk funkcjonariusz policji, podczas prowadzenia dochodzenia, ma prawo do wydawania postanowień. Może on m.in. wydać postanowienie o:

  • wszczęciu dochodzenia,
  • odmowie wszczęcia dochodzenia,
  • umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw,
  • umorzeniu dochodzenia,
  • zawieszeniu dochodzenia.

Czym jest umorzenie rejestrowe?

O tym, czym jest umorzenie rejestrowe stanowi art. 325f § 1 kpk, który wskazuje, że należy umorzyć postępowanie, jeżeli przez okres co najmniej 5 dni od rozpoczęcia dochodzenia nie znaleziono żadnych wspomnianych wyżej podstaw umożliwiających schwytanie przestępcy. Tak samo należy postąpić w przypadku, gdy dane uzyskane w toku czynności w niezbędnym zakresie nie stwarzają dostatecznych podstaw do wykrycia sprawcy w drodze dalszych czynności procesowych.

W praktyce taki stan rzeczy może sprzyjać oportunizmowi śledczemu. Policja ma możliwość zakończyć sprawę już po 5 dniach od wszczęcia dochodzenia poprzez wydanie postanowienia o umorzenie rejestrowe, zamiast kontynuować trudne dowodowo zadanie.


Postanowienie o umorzeniu postępowania i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw może zarówno zostać wpisane do protokołu opisanego w art. 304a, jak i stanowić odrębną decyzję procesową. W każdym z tych przypadków nie musi ono zawierać uzasadnienia oraz dodatkowo (co sygnalizowano na wstępie) nie wymaga zatwierdzenia przez prokuratora.

Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany


Ważne! Postanowienie o umorzeniu rejestrowym nie musi zawierać uzasadnienia. Innymi słowy: organy ścigania nie mają obowiązku poinformować zainteresowanych, jakie czynności wykonano i dlaczego te czynności, zdaniem śledczych, nie dają podstaw do wykrycia sprawcy. Zgodnie z art. 325e kpk na wniosek strony organ prowadzący dochodzenie podaje ustnie najważniejsze powody rozstrzygnięcia.

Czym jest postępowanie w "niezbędnym zakresie"?

Czym jednak jest ten niezbędny zakres? O tym wspomina art. 308 § 1 kpk, który wskazuje że zarówno policja, jak i prokurator muszą dokonać kilku niezbędnych działań w celu zabezpieczenia śladów i dowodów. Celem jest ich ochrona przed utratą, niekształceniem lub zniszczeniem.

Organy ścigania, w wypadkach niecierpiących zwłoki, mogą nawet zacząć działać przed wydaniem postanowienia o wszczęciu dochodzenia. Wtedy też zazwyczaj dokonują czynności w "niezbędnym zakresie", czyli oględzin miejsca przestępstwa. W razie potrzeby na miejscu zjawia się także biegły. Następuje też przeszukanie obszaru. Do wspomnianych czynności zaliczają się także działania związane z oględzinami zewnętrznymi oskarżonego, wskazane w art. 72 § 2 pkt 1, a także inne badania niepołączone z naruszeniem integralności ciała. Organy ścigania mogą także w szczególności od oskarżonego pobrać odciski, fotografować go oraz okazać w celach rozpoznawczych innym osobom.

Czy umorzenie rejestrowe można zażalić?

Postanowienie o umorzenie rejestrowe można zażalić jedynie do prokuratora, który jest właściwy w stosunku do sprawowania nadzoru nad danym dochodzeniem. W przypadku, gdy prokurator nie przychyli się do zażalenia, ma on obowiązek skierować je do sądu. Jeżeli jednak uzna je za właściwe, wówczas może on uwzględnić zażalenie bez informowania sądu.

Ważne! Zażalenie składa się w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia o umorzeniu rejestrowym. Po odebraniu postanowienia, w terminie przewidzianym na złożenie zażalenia, zainteresowanemu przysługuje wgląd do akt sprawy i zapoznanie się z całą dokumentacją.

Co się dzieje po umorzeniu postępowania rejestrowego?

Ustawa karna zobowiązuje policję do prowadzenia czynności w celu wykrycia sprawcy i uzyskania dowodów. W przypadku, gdy po umorzeniu rejestrowym organy ściągania ujawnią nowe dowody, które umożliwiają skuteczne prowadzenie postępowania, mogą, nawet bez zatwierdzenia prokuratora, podjąć umorzone dochodzenie.